รัฐผลักดันฝายอัจฉริยะสกัด ‘สารหนูแม่น้ำกก - สาย’ นำร่อง 18 เดือน 

รัฐบาลลุยสกัด “สารหนูแม่น้ำกก – สาย” ดันฝายอัจฉริยะลดพิษ 94.6% นำร่อง 18 เดือน ปกป้องนาข้าว 2.7 หมื่นไร่

22 พฤศจิกายน 2569 – ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า รัฐบาลเดินหน้าแก้ไขปัญหาสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำกก – สายอย่างต่อเนื่อง โดยเร่งใช้ทั้งมาตรการควบคุมต้นเหตุ การจัดหาน้ำสะอาด การตรวจวัดคุณภาพน้ำ และนำงานวิจัยมาใช้แก้ปัญหาในพื้นที่จริง ล่าสุด กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เสนอ “ฝายดักตะกอนอัจฉริยะ” ซึ่งเป็นนวัตกรรมที่ออกแบบมาเพื่อดักตะกอนละเอียดที่เป็นตัวพาสารหนูโดยเฉพาะ เตรียมนำร่องในพื้นที่แม่สายเป็นเวลา 18 เดือน เพื่อช่วยลดสารหนูที่ไหลลงพื้นที่เกษตรและสร้างความมั่นใจให้ประชาชนในพื้นที่

นวัตกรรมดังกล่าวเป็นผลงานวิจัยร่วมของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) มหาวิทยาลัยนเรศวร และสถาบัน DHI โดยทีมวิจัยใช้ข้อมูลจริงมาทดสอบผ่านระบบจำลองแม่น้ำ หรือ Digital Twin ต่อเนื่อง 523 วัน ก่อนออกแบบระบบที่สามารถผันน้ำขุ่นเข้าสู่บ่อริมตลิ่งเพื่อแยกตะกอนออกจากน้ำ โดยใช้ระบบควบคุมอัตโนมัติและ AI ช่วยตัดสินใจตามคุณภาพน้ำ

ระบบทำงานเป็นขั้นตอนตั้งแต่ดัก – ตก – ดูด – รีด – คืน” เมื่อพบว่าน้ำมีความขุ่นเกินเกณฑ์ ระบบจะควบคุมการรับน้ำและเติมสารช่วยจับตะกอนเฉพาะช่วงที่จำเป็น จากนั้นแยกตะกอนออกจากน้ำ ตรวจวัดค่าสารหนูก่อนปล่อยน้ำที่ผ่านการบำบัดกลับสู่แม่น้ำ พร้อมแสดงผลแบบเรียลไทม์ให้สามารถติดตามตรวจสอบได้ ส่วนตะกอนที่มีสารหนูจะถูกนำไปตรวจสอบและจัดการตามมาตรฐานที่กำหนด โดยมีการชั่งน้ำหนักและติดรหัสเพื่อให้ตรวจสอบย้อนหลังได้ ผลจากการจำลองพบว่า ระบบมีศักยภาพในการลดสารหนูได้ถึง 94.6% หากติดตั้งครบ 3 ชุดบริเวณแม่น้ำสายช่วงกิโลเมตรที่ 95 – 99 คาดว่าจะช่วยให้แม่น้ำผ่านเกณฑ์มาตรฐานได้ 476 จาก 523 วัน และช่วยให้ระบบประปาแม่สายสามารถผลิตน้ำได้ทุกวัน จากเดิมที่ต้องหยุดผลิตในบางช่วง

ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวยังเป็นผลจากแบบจำลอง จึงต้องทดสอบในพื้นที่จริงก่อนขยายผล โดยที่ประชุมเห็นชอบให้นำร่องในรูปแบบ Sandbox บริเวณหัวงานชลประทานแม่สายเป็นเวลา 18 เดือน ครอบคลุมฤดูฝนปี 2570 เพื่อประเมินประสิทธิภาพจริง คาดว่าจะช่วยลดสารหนูที่ไหลลงพื้นที่นาข้าวได้ประมาณ 94% และคุ้มครองพื้นที่เกษตรราว 27,000 ไร่ ของผู้ใช้น้ำ 3,356 ราย โดยกรมชลประทานและ สกสว. เตรียมลงพื้นที่สำรวจจุดก่อสร้างบ่อดักและบำบัดตะกอนครบวงจรที่บ้านเหมืองแดง อำเภอแม่สาย และบริเวณฝายเชียงราย

ฃ รัฐบาลไม่ได้รอเฉพาะโครงการระยะยาว แต่เร่งจัดการเรื่องน้ำสะอาดให้ประชาชนควบคู่กันทันที โดยนำเทคโนโลยีจากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. ลงพื้นที่ ทั้งชุดตรวจสารหนูแบบรวดเร็ว “M-Sense” ซึ่งทราบผลภายใน 3 – 5 นาที และระบบกรองนาโนไบโอชาร์ที่สามารถลดสารหนูในน้ำได้สูงสุด 99%

จากผลการตรวจคัดกรองน้ำดื่มบรรจุขวด น้ำแข็ง น้ำดื่มในโรงเรียน และโรงพยาบาลแม่สาย รวม 30 ตัวอย่าง ตรวจผ่านทั้งหมด ขณะที่ระบบกรองนาโนไบโอชาร์ติดตั้งแล้ว 4 พื้นที่ในจังหวัดเชียงราย โดยพื้นที่บ้านริมกก อำเภอเมืองเชียงราย สามารถลดสารหนูในน้ำดิบจาก 0.069 เหลือ 0.0035 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือลดลงเกือบ 95% ด้วยต้นทุนต่ำกว่า 2 บาทต่อน้ำ 1,000 ลิตร

นอกจากนี้ รัฐบาลยังเตรียมขยายระบบกรองและการตรวจวัดไปยังพื้นที่ท่าตอน จังหวัดเชียงใหม่ และอำเภอเมืองเชียงราย ขณะที่มีการจัดส่งน้ำสะอาดช่วยเหลือประชาชนในตำบลท่าตอนแล้วกว่า 100,000 ลิตร และกรมชลประทานสำรองน้ำจาก 3 อ่างเก็บน้ำสำหรับพื้นที่ฝาง – แม่อายกว่า 22.5 ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อรองรับสถานการณ์ในช่วงที่ต้องลดการใช้น้ำจากแหล่งน้ำที่มีความเสี่ยง

สำหรับการแก้ปัญหาระยะกลาง กรมทรัพยากรน้ำบาดาลเตรียมก่อสร้างระบบประปาบาดาลชุมชน 14 ระบบใน 2 ตำบลของอำเภอแม่สายที่เคยได้รับผลกระทบจากการหยุดจ่ายน้ำ และมีแผนดำเนินการรวม 22 ระบบ ใช้งบประมาณประมาณ 165 ล้านบาท คาดว่าจะช่วยประชาชนได้ราว 17,600 คน พร้อมเร่งเสนอขอรับงบกลาง ขณะที่ระยะยาว การประปาส่วนภูมิภาคเตรียมขยายระบบประปาฝาง – แม่อาย – ไชยปราการ โดยใช้น้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำแม่ทะลบ เพื่อลดการพึ่งพาน้ำจากแม่น้ำที่มีความเสี่ยงอย่างถาวร

ด้านการป้องกันต้นเหตุ รัฐบาลเดินหน้าควบคุมการนำเข้าและเคลื่อนย้ายแร่ โดยกระทรวงอุตสาหกรรมเร่งออกประกาศกำหนดชนิดและสภาพแร่ที่ต้องขออนุญาตนำเข้า – ส่งออก เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงแหล่งที่มาได้ พร้อมประสานหน่วยงานความมั่นคงป้องกันการลักลอบเคลื่อนย้ายแร่ผิดกฎหมาย

ส่วนภาคเกษตร รัฐบาลจะเร่งตรวจสอบพืช ดิน และน้ำ 50 จุดในอำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ก่อนจัดทำ Agri-Map แบ่งพื้นที่เป็นโซนเขียว เหลือง และแดง และเผยแพร่ในวันที่ 15 ธันวาคม 2569 เพื่อให้เกษตรกรรู้ว่าพื้นที่ใดสามารถทำการเกษตรได้ตามมาตรฐาน และไม่เหมารวมว่าผลผลิตจากทุกพื้นที่มีการปนเปื้อน โดยผลผลิตในพื้นที่สีเขียวจะผลักดันให้ได้รับการรับรองมาตรฐาน GAP ส่วนผลผลิตที่ตรวจพบสารปนเปื้อนเกินมาตรฐานจะมีมาตรการรับซื้อและนำไปทำลายตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

ขณะเดียวกัน รัฐบาลเตรียมจัดทำ แพลตฟอร์มข้อมูลกลาง รวบรวมผลตรวจคุณภาพน้ำ ดิน และผลกระทบด้านต่าง ๆ จากทุกหน่วยงาน โดยจะเผยแพร่เฉพาะข้อมูลที่ผ่านการตรวจสอบแล้ว เพื่อให้ประชาชนสามารถติดตามสถานการณ์และตรวจสอบข้อมูลในพื้นที่ของตนเองได้

ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ กล่าวว่า รัฐบาลจะเดินหน้ามาตรการ 2 ทางควบคู่กัน ทั้งการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเพื่อให้ประชาชนมีน้ำสะอาดและสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัย และการแก้ปัญหาระยะยาวตั้งแต่การควบคุมต้นเหตุ การบำบัดตะกอน การฟื้นฟูแหล่งน้ำ ไปจนถึงการใช้วิทยาศาสตร์พิสูจน์แหล่งที่มาของสารหนู โดยจะนำข้อมูลจากการตรวจวัดของหน่วยงานไทย รวมถึงการวิเคราะห์ไอโซโทปหรือ “ลายนิ้วมือ” ของสารหนู มาใช้ประกอบการหารือในการประชุมคณะทำงานร่วม

ไทย – เมียนมา – จีน ระหว่างวันที่ 24 – 26 พฤศจิกายนนี้ เพื่อให้การแก้ปัญหาอยู่บนหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และนำไปสู่การแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุอย่างเป็นรูปธรรม

เพิ่มเพื่อน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ข่าวดีนักสังคมสงเคราะห์! รบ.จ่อเพิ่มค่าตอบแทน–เงินเสี่ยงภัย

ข่าวดีนักสังคมสงเคราะห์! รัฐบาลเดินหน้ายกระดับวิชาชีพ เล็งเพิ่มค่าตอบแทน–เงินเสี่ยงภัย เปิดทางความก้าวหน้าในสายงาน

'พลอยทะเล' ยันน้ำประปานครหลวงสะอาดปลอดภัย!

รัฐบาลยืนยันน้ำประปานครหลวง สะอาด ปลอดภัย ขออย่ากังวล ย้ำไม่ได้ละเลยต่อปัญหาการพบสารปนเปื้อนและมลพิษในน้ำ เดินหน้าเร่งแก้ไขปัญหาต่อเนื่อง พร้อมติดตามสถานการณ์ใกล้ชิด

'นักวิชาการ' ม.แม่ฟ้าหลวง กระทุ้ง รมต.เกษตรฯ 10 ข้อ แก้ปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนสารพิษ

'นักวิชาการ' ม.แม่ฟ้าหลวง ส่งจดหมายเปิดผนึกถึง รมว.และ รมช.เกษตรฯ แก้ปัญหา แม่น้ำ 'กก สาย รวก โขง' ปนเปื้อน ปกป้องห่วงโซ่สินค้าเกษตรห่วงโซ่อาหาร เผยตั้งแต่ธ.ค. 68 ตรวจพบผักผลไม้ พืช 24 ชนิด อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ปนเปื้อนสารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัย ชี้จุดอ่อน 6 ข้อ ก.เกษตรฯ เสนอทางออก 10 ข้อ จัดตั้งคณะกรรมการร่วมระดับชาติ ตั้งศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัด

เร่งปลดล็อกที่ดิน 7 ไร่สร้างศูนย์กลางการแพทย์ขั้นสูงอุดรธานี

รัฐบาลเร่งปลดล็อกที่ดิน 7 ไร่ เปิดทางสร้างศูนย์รักษาโรคหัวใจ–ปลูกถ่ายอวัยวะ ดันอุดรฯ สู่ศูนย์กลางการแพทย์ขั้นสูง ลดส่งต่อผู้ป่วย เพิ่มโอกาสรักษาใกล้บ้าน