ผู้ชายแบบไหนที่เรียกว่าเป็น 'ผู้ชาย' ในรัสเซีย

“ข้าพเจ้าเชื่อว่าสิ่งสำคัญที่สุดของชาวรัสเซียคือ ความต้องการทางจิตวิญญาณ คือความจำเป็นที่จะต้องทนทุกข์ตลอดเวลาและต่อเนื่องในทุกที่ ในทุกสิ่ง ความกระหายในความทุกข์เป็นเสมือนการติดเชื้อ มันไม่ได้มาจากชะตากรรมภายนอกเท่านั้น แต่ยังมาจากส่วนลึกของหัวใจของผู้คน คนรัสเซียต่างมีความสุขในความทุกข์ยาก…”

ฟิโอดอร์ ดอสโตเยฟสกี ได้สรุปลักษณะนิสัยแปลกปลอมของเพื่อนร่วมชาติของเขาไว้ใน ‘สมุดบันทึกของนักเขียน’ เมื่อปี 1873 และดูเหมือนเรื่องราวความทุกข์จะกลายเป็นหัวข้อที่วนเวียนอยู่ในนวนิยายของเขาซ้ำแล้วซ้ำเล่า

รัสเซียฝึกฝนลัทธิความเข้มแข็ง เชิดชูความรุนแรงมากน้อยเพียงไหน ไม่ว่าจะด้วยภาษาหรือการกระทำ ชาวโลกสามารถเห็นได้จากสงครามในยูเครนกว่าปีที่ผ่านมา สิ่งนี้ยังสะท้อนถึงการนิ่งเงียบไม่พูดถึงบทบาททางเพศในประเทศที่พวกเขาเรียนรู้มาตั้งแต่ยุคสหภาพโซเวียต และการไม่ตั้งคำถามถึงความเป็นชายแบบ ‘โหดสัสรัสเซีย’

ความเป็นชายนี้เองที่มองว่าการประนีประนอมเป็นจุดอ่อน ความเป็นชายในรัสเซียมักมาพร้อมกับความตาย ผู้ชายวัดพละกำลังกันด้วยการต่อสู้หรือดื่มสุรา ทะเลาะวิวาท ตีรันฟันแทงกัน และแม้ต้องเข้าคุกพวกเขาก็ไม่หวาดหวั่นกับการถูกผู้คุมหรือผู้ต้องขังด้วยกันรุมซ้อม

“ผมเป็นผู้ชาย ถ้าผมไม่สามารถจัดการทุกอย่างด้วยตัวเองได้ ผมก็จะเป็นแค่ผ้าขี้ริ้ว” ชายรัสเซียส่วนใหญ่จะบอกอย่างนี้ และรู้สึกภาคภูมิใจใน ‘สัญชาตญาณของการต่อต้าน’ ที่พวกเขาเรียกว่าความรุนแรงที่ฝังแน่นอยู่ภายใน แม้กระทั่งกับตัวเอง จากกรณีศึกษาขององค์การอนามัยโลก (WHO) พบว่า ผู้ชายรัสเซีย 48 ใน 100,000 คนเสียชีวิตจากการฆ่าตัวตาย ทำให้รัสเซียกลายเป็นประเทศที่มีอัตราการฆ่าตัวตายสูงที่สุดในโลก

สถิติอื่นยังแสดงให้เห็นว่า ในรัสเซียผู้ชายเสียชีวิตเร็วกว่าผู้หญิงโดยเฉลี่ย 12 ปี ซึ่งต่างจากประเทศอื่นที่แทบจะไม่มีความแตกต่างของอายุขัยระหว่างเพศมากขนาดนี้ คุณค่าของชีวิตในรัสเซียถูกประเมินต่ำอาจเพราะเหตุผลทางประวัติศาสตร์ด้วย หนึ่งชีวิตถูกมองว่ามีค่าเพียงเล็กน้อยมาตั้งแต่ยุคสหภาพโซเวียตแล้ว “อย่าพยายามทำตัวเป็นจุดสังเกต” ปู่ย่าตายายจะบอกกับพ่อแม่ และพ่อแม่ก็จะบอกต่อกับลูกๆ สิ่งนี้ได้รับปลูกฝังในจิตวิทยามนุษย์มาจนถึงทุกวันนี้ คนคนหนึ่งถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของฝูงชนเท่านั้น

รัสเซียได้กำหนดร่างกฎหมายอนุรักษ์นิยมในรัฐธรรมนูญที่วลาดิมีร์ ปูตินแก้ไขใหม่เมื่อสองปีก่อน ข้อดีคือการปกปักษ์รักษาธรรมเนียมประเพณีให้เป็นสมบัติถาวรของชาติ แต่ที่เหมือนเดิมคือยังไม่มีเสรีภาพในการพูด อภิปรายในที่สาธารณะ โลกสีขาว-ดำยังมีอยู่อย่างเป็นทางการ และไม่ใช่ความหลากหลายของวิถีชีวิต ร่างกฎหมายใหม่ที่เข้มงวดมาพร้อมกับ ‘ปฏิบัติการพิเศษ’ (ในยูเครน) ช่วยผลักดันความหลากหลายของชีวิตผู้คนให้ยิ่งถดถอยมากขึ้นไปอีก

การเมืองรัสเซียอยู่บนพื้นฐานของกฎหมายที่แข็งแกร่งที่สุด ผู้คนเองก็ปลูกฝังสิ่งนี้ในชีวิตประจำวัน พวกเขามักจะนิ่งเงียบเวลาถูกถามถึงตัวตนภายในของพวกเขา โดยเฉพาะคำถามเกี่ยวกับเรื่องที่ว่าแข็งแกร่งนั้นส่งผลอะไรกับพวกเขาบ้าง

รัสเซียไม่มีบุคคลต้นแบบมานานหลายสิบปีแล้ว โดยเฉพาะผู้ชาย ที่ถ้าบังเอิญคนเป็นพ่อเสียชีวิตไป คนเป็นลูกก็เหมือนไร้ทิศทาง จะให้พวกเขาเดินตามรอยบุคคลในประวัติศาสตร์รัสเซีย นั่นก็ไม่ใช่ชีวิตแบบที่พวกเขาต้องการ ในขณะที่พวกเขาก็ไม่รู้เหมือนกันว่าผู้ชายรัสเซียสมัยใหม่เป็นอย่างไร

ในแอปฯ Telegram มีพอดคาสต์ของ Tumanov ที่พยายามตั้งคำถามว่า “คุณจะไปทางไหน?” และให้ความรู้ผู้ฟังเพศชายเกี่ยวกับการเคารพผู้อื่น ความเข้มแข็งและความอ่อนแอ ความเป็นพ่อ เรื่องครอบครัว และสุขภาพ เขากับเพื่อนเปิดโอกาสให้ผู้ชายทั่วรัสเซียได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกัน มีหัวข้อสนทนาอย่างเช่น จะเป็นอะไรไหมถ้าผู้หญิงมีรายได้มากกว่าผู้ชาย หรือพวกเขาอยากจะเป็นพ่อที่ดีของลูกๆ อย่างไร

มันเป็นช่องทางการสื่อสารของผู้ชายรัสเซียยุคใหม่ ที่เต็มไปด้วยข้อสงสัย และชวนให้คิดออกมาดังๆ พวกเขาพูดคุยกัน ในประเทศที่ทุกคนถูกบังคับให้นิ่งเงียบ.