สตาร์ตอัปกับบทบาทในการพัฒนาธรรมาภิบาลไทย

สตาร์ตอัปกับบทบาทในการพัฒนาธรรมาภิบาลไทย

เมื่อช่วงเดือนตุลาคมที่ผ่านมา สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาได้เปิดรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนที่มีต่อร่างกฎหมายฉบับหนึ่งซึ่งเป็นร่างกฎหมายที่คาดว่าจะมีผลต่อการพัฒนาของระบบเศรษฐกิจของไทยเป็นอย่างมาก นั่นคือ ร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมธุรกิจสตาร์ตอัป พ.ศ. …. ร่างกฎหมายฉบับนี้มีวัตถุประสงค์สำคัญคือ เพื่อส่งเสริมการเติบโตของสตาร์ตอัป โดยเฉพาะการช่วยลดข้อจำกัดต่าง ๆ ที่ทำให้สตาร์ตอัปไทยยังไม่เติบโตเท่าที่ควร รวมทั้งสนับสนุนในด้านการเข้าถึงแหล่งทุน การจ้างแรงงานผู้มีทักษะสูง การเข้าถึงผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน การสร้างทักษะการเป็นผู้ประกอบการ การเข้าถึงเครือข่ายความร่วมมือ และความช่วยเหลือจากหน่วยงานของรัฐ

ผู้อ่านอาจเกิดความสงสัยว่าเหตุใดประเทศไทยจึงควรหรือ “ต้อง” ให้ความสำคัญกับสตาร์ตอัป

ประการแรก สตาร์ตอัปจะเป็นเครื่องจักรใหม่ที่ช่วยสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจแบบก้าวกระโดด (High Growth) เพื่อชดเชยการเติบโตในส่วนการผลิตและการส่งออกแบบดั้งเดิมที่ช้าลง สตาร์ตอัปเป็นกลไกในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโดยการสร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ ด้วยเทคโนโลยี ซึ่งช่วยยกระดับประสิทธิภาพของอุตสาหกรรมและบริการ และยังดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศให้เข้ามาสร้างงานที่มีทักษะและก่อให้เกิดรายได้สูง

นอกจากนี้ ปัญหาเชิงโครงสร้างที่สำคัญที่สุดของไทย คือ ปัญหาผู้สูงวัย เมื่อประชากรวัยแรงงานลดลง สตาร์ตอัปด้าน Automation และ Robotics จะช่วยเพิ่มผลิตภาพแทนแรงงานที่ขาดแคลน ขณะเดียวกันสตาร์ตอัปด้าน AgeTech และ HealthTech ก็เข้ามาตอบสนองและสร้างมูลค่าจากตลาดผู้สูงวัย (Silver Economy) โดยการพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพและบริการทางสังคมที่มีประสิทธิภาพสูงอันจะช่วยลดภาระทางการคลังของประเทศในระยะยาว

ดังนั้น การสนับสนุนและสร้างระบบนิเวศของสตาร์ตอัปที่แข็งแกร่งจึงเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อให้ประเทศไทยสามารถแข่งขันและอยู่รอดได้ในเวทีเศรษฐกิจโลกที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยี

นอกเหนือจากการส่งเสริมการเติบโตของสตาร์ตอัปจะส่งผลดีต่อระบบเศรษฐกิจของไทยในภาพรวม การขับเคลื่อนของสตาร์ตอัปยังช่วยพัฒนาธรรมาภิบาลไทย ปัญหาที่สั่งสมในประเทศไทยมาเป็นเวลานานประการหนึ่ง คือ ปัญหาคอรัปชั่น เทคโนโลยีจะเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยแก้ปัญหานี้ได้ เพื่อให้เห็นภาพ ผู้เขียนขอนำเสนอตัวอย่างการนำเทคโนโลยีบล็อกเชน (Blockchain) มาใช้กับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ บล็อกเชนจะบันทึกข้อมูลและข้อมูลที่บันทึกแล้วจะไม่สามารถแก้ไขได้ ซึ่งเหมาะอย่างยิ่งสำหรับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง เมื่อการจัดซื้อจัดจ้างเริ่มขึ้นและดำเนินไปไม่ว่าจะเป็นการยื่นซองประมูล การอนุมัติ และการชำระเงิน ข้อมูลทั้งหมดจะถูกบันทึกบนบล็อกเชน โดยไม่มีบุคคลใดสามารถแก้ไขหรือลบข้อมูลได้ อันเป็นการต้านการทุจริต เพราะเจ้าหน้าที่จะไม่สามารถเปลี่ยนแปลงข้อมูลหรือผลการประมูลได้ อีกระบบหนึ่งที่จะเข้ามาช่วยได้คือ ระบบสัญญาอัจฉริยะ (Smart Contract) สตาร์ตอัปอาจนำเสนอระบบสัญญาอัจฉริยะที่จะดำเนินการอนุมัติการปล่อยสัญญาหรือการชำระเงินโดยอัตโนมัติเมื่อเป็นไปตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ล่วงหน้า เช่น การยืนยันการส่งมอบหรือการตรวจรับ กระบวนการนี้จะป้องกันไม่ให้มีการทุจริต เพราะเจ้าหน้าที่ไม่สามารถใช้ดุลยพินิจในกระบวนการชำระเงิน ทำให้ไม่มีช่องทางสำหรับการติดสินบน หรือการหน่วงเวลาการชำระเงินเพื่อแลกกับผลประโยชน์ที่มิชอบ

สตาร์ตอัปอีกจำนวนหนึ่งอาจตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เฉพาะเพื่อแก้ไขปัญหานโยบายสาธารณะ เช่น สตาร์ตอัปด้านนโยบายสาธารณะ หรือ GovTech ที่สร้างซอฟต์แวร์เพื่อปรับปรุงกระบวนการบริการของรัฐบาล เพิ่มประสิทธิภาพการตัดสินใจโดยใช้ข้อมูล หรือปรับปรุงการมีส่วนร่วมของพลเมือง

เห็นได้ว่าการเติบโตของสตาร์ตอัปไทยไม่ได้ส่งผลเฉพาะต่อระบบเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ผู้พัฒนาสตาร์ตอัปสามารถใช้นวัตกรรมเพื่อสร้างธรรมาภิบาลที่ดีให้กับประเทศได้ด้วย ผู้เขียนในฐานะอนุกรรมการที่ศึกษาการปรับปรุงหลักการของร่างกฎหมายฉบับนี้หวังเป็นอย่างยิ่งว่าการสนับสนุนการเติบโตของสตาร์ตอัปไทยจะเป็นวาระสำคัญที่รัฐบาลให้ความสำคัญ

คอลัมน์ พิจารณ์นโยบายสาธารณะ กลุ่มนโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล
วันพุธที่ 26 พฤศจิกายน 2568
นิลุบล เลิศนุวัฒน์
กลุ่มนโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล