พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (26)

ไชยันต์ ไชยพร

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                           

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง   และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”      พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ?

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า ใน 42 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 20 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  4 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 6 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 12 ท่าน                                        

ต่อไปคือ พลเรือตรี ถวัลย์  ธำรงนาวาสวัสดิ์

พลเรือตรี ถวัลย์ ท่านเป็นสมาชิกคณะราษฎร สายทหารเรือ เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรชั่วคราว จากนั้นท่านได้ดำรงตำแหน่งดังต่อไปนี้ เป็นรัฐมนตรีลอยในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหารวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2476 จากนั้น คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ได้แต่งตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ซึ่งท่านก็ได้รับแต่งตั้งด้วย และได้เป็นรัฐมนตรีลอยในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 5 และคณะที่ 6 ที่มีพันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นนายกรัฐมนตรี และในช่วงปลายของคณะรัฐมนตรี คณะที่ 6 ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยอีกในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 7 และคณะที่ 8  ที่มีพันเอกพระยาพหลฯเป็นนายกรัฐมนตรี  ต่อมาในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 9 และคณะที่ 10  ที่มีพันเอกหลวงพิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี ท่านได้ย้ายมาดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีกระทรวงยุติธรรม และเว้นไปจนถึงคณะรัฐมนตรี คณะที่ 16 ที่มีนายปรีดี พนมยงค์เป็นนายกรัฐมนตรี ท่านจึงได้กลับมาดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมอีกครั้ง จนได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีควบรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 17 และคณะที่ 18 จนเกิดรัฐประหารวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490

ท่านกับปรีดี พนมยงค์มีพื้นเพเป็นคนอยุธยาด้วยกัน เมื่อปรีดี เป็นนายกรัฐมนตรี ก็ได้ตั้งท่านให้กลับมาเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม อีกทั้ง ทั้งสองยังเป็นผู้นำพรรคแนวร่วมรัฐธรรมนูญ และท่านทั้งสองถูกกล่าวถึงในฐานะมีอุดมการณ์ร่วมกัน [1] และเมื่อปรีดี พนมยงค์จำเป็นต้องลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีด้วยปัญหากรณีสวรรคต ท่านก็ได้รับความไว้วางใจทั้งจากปรีดีและเสียงข้างมากในสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีต่อจากปรีดี พนมยงค์

ดังนั้น จึงกล่าวได้ว่า การที่ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภา มีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่า “สภาปรีดี”

ผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 43 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 21 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  4 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 6 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 12 ท่าน

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

[1] ดร.ไสว สุทธิพิทักษ์, “สัจจะ” บางประการเกี่ยวกับ “คดีสวรรคต”, สถาบันปรีดี พนมยงค์ https://pridi.or.th/th/content/2023/06/1431