พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (31)

ไชยันต์ ไชยพร

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                           

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร          

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง    และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”   พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ? 

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า ใน 48 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน  มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 25 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 6 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 12 ท่าน

ต่อไปคือ คุณเธียรไท  อภิชาตบุตร์

คุณเธียรไทท่านเป็นนักกฎหมาย และในปี พ.ศ. 2489 ได้ร่วมกับคุณถวิล อุดลและคุณฟัก ณ สงขลาและร้อยตำรวจตรีวาศ สุนทรจามรที่เป็นเพื่อนนักกฎหมายด้วยกันจัดตั้งสำนักงานทนายความขึ้น โดยท่านปรีดี พนมยงค์เป็นผู้ตั้งชื่อให้ว่า “มนูธรรมสำนักงานทนายความ” อีกทั้งท่านยังดำรงแหน่งเลขาธิการพรรคสหชีพที่เป็นหนึ่งในพรรคที่สนับสนุนท่านปรีดี หลังจากรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ท่านถูกตำรวจสันติบาลติดตามสอดส่องความประพฤติและเคยถูกพลตำรวจเอกเผ่า ศรียานนท์เชิญตัวไปสอบสวนในเวลาค่ำคืนหลายครั้ง  [1]

จากข้างต้น จึงสรุปได้ว่า การที่ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภา มีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี”

ต่อไปคือ พลตรี  ปลด  ปลดปรปักษ์  พิบูลภานุวัธน์

พลตรีปลด ปลดปรปักษ์ พิบูลภานุวัธน์ (ปลด ภานุสะวะ) เป็นสมาชิกคณะราษฎร สายทหารบก [2] ได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2477 แทน       นายพันโท หลวงสินาดโยธารักษ์ (ชิต มั่นศิลป์) ที่ลาออกเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2477 ต่อมาท่านได้ลาออกจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2481 และได้รับแต่งตั้งกลับมาอีกครั้งเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2482 หลังรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ในปี พ.ศ. 2492 ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีที่ไม่ประจำกระทรวง และในปี พ.ศ. 2493 ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม จากการที่ท่านได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีหลังรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 จึงสันนิษฐานว่า ท่านน่าจะมีความโน้มเอียงสนิทสนมกับทางฝ่ายจอมพล ป. พิบูลสงครามมากกว่าทางฝ่ายท่านปรีดี พนมยงค์                       จากข้างต้น จึงสันนิษฐานว่า การแต่งตั้งท่านเป็นสมาชิกพฤฒสาภ ไม่ได้มีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี” แต่ท่านน่าจะจัดอยู่ในกลุ่มไม่ใช่พวกปรีดีมากกว่า

ผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 50 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 26 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 7 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 12 ท่าน

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

[1] หนังสืออนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ นายเธียรไท อภิชาตบุตร์ ณ เมรุวัดมกุฎกษัตริยาราม วันอังคารที่ ๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๙ หน้า 4, 5.

[2] สมาชิกคณะราษฎร สายทหารบก,  ประเสริฐ ปัทมะสุคนธ์, “คณะราษฎร” ผู้ก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 24 มิถุนายน 2475,  https://pridi.or.th/th/content/2023/06/1563