ศาลจบแต่ส้มไม่จบ

คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ผู้ถูกร้องที่ ๑

สำนักงาน กกต. ผู้ถูกร้องที่ ๒

และเลขาธิการ กกต. ผู้ถูกร้องที่ ๓

ได้กำหนดรูปแบบบัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๙ โดยปรากฏรหัสคิวอาร์ (QR Code) บนบัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง และปรากฏรหัสแท่ง (Barcode) บนบัตรเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อ มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ หลายมาตราครับ

มาตรา ๕๐ (๗)            

มาตรา ๘๓ วรรคสอง

และมาตรา ๘๕ วรรคหนึ่ง

อันเป็นการละเมิดต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนในการออกเสียงลงคะแนนโดยตรงและลับหรือไม่

สาระสำคัญแห่งคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ระบุว่าข้อเท็จจริงทางเทคนิคจากการไต่สวนพยานหลักฐานและพยานผู้เชี่ยวชาญจากโรงพิมพ์ผู้รับจ้างพิมพ์บัตรเลือกตั้ง พบว่าลักษณะทางกายภาพและการทำงานของรหัสทั้งสองประเภทมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

สำหรับบัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งที่มีรหัส QR Code นั้น รหัสที่อยู่บนตัวบัตรเป็นชุดข้อมูลดิจิทัลที่ถูกเข้ารหัสไว้

เมื่อใช้อุปกรณ์ทั่วไปสแกนจะไม่ปรากฏข้อมูลโดยตรง

แต่จะต้องนำรหัสไปประมวลผลผ่านโปรแกรมเฉพาะทางของบริษัทผู้จัดทำ

ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้จะเป็นเพียง หมายเลขเล่ม ของบัตรเลือกตั้ง ไม่ใช่หมายเลขประจำบัตรรายใบ

บัตร ๑ เล่มมีจำนวน ๒๐ ใบ

การที่รหัส QR Code จะสามารถระบุชี้ชัดไปถึงตัวผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งเป็นรายบุคคลได้นั้น จะเกิดขึ้นได้เพียงกรณีเดียวคือผู้มีสิทธิเลือกตั้งทั้ง ๒๐ คนในเล่มดังกล่าวลงคะแนนให้แก่ผู้สมัครรายเดียวกันทั้งหมด

ซึ่งในทางปฏิบัติตามสภาพความเป็นจริงมีโอกาสเกิดขึ้นได้น้อยมาก

ศาลจึงวินิจฉัยว่ารหัส QR Code บนบัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งไม่สามารถนำมาใช้สืบค้น เชื่อมโยง หรือตรวจสอบตัวตนและผลการลงคะแนนของผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้

กรณีนี้ศาลรัฐธรรมนูญลงมติเป็นเอกฉันท์

​ส่วนบัตรเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อ ซึ่งปรากฏรหัสแท่งบาร์โค้ดอยู่ด้านล่างของตัวบัตร

ข้อเท็จจริงปรากฏว่าเมื่อใช้อุปกรณ์หรือสมาร์ตโฟนสแกน จะแสดงชุดตัวอักษรและตัวเลขอารบิกที่ตรงกับ หมายเลขบัตร บนต้นขั้วแบบหนึ่งสัญลักษณ์ต่อหนึ่งใบโดยตรง

ซึ่งหมายเลขดังกล่าวเป็นรหัสเฉพาะของบัตรแต่ละใบจากทั้งหมดกว่า ๕๕ ล้านใบ

ศาลจึงฟังได้ว่าในเชิงเทคนิคบัตรเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อมีความสามารถที่จะเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างตัวบัตรกับต้นขั้วได้

และหากนำข้อมูล ๓ ส่วนมาประกอบเข้าด้วยกัน อันได้แก่ บัตรเลือกตั้งที่ลงคะแนนแล้ว ต้นขั้วบัตรเลือกตั้งที่มีลายมือชื่อและลำดับที่ของผู้ใช้สิทธิ และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่มีเลขประจำตัวประชาชน ย่อมจะสามารถตรวจสอบย้อนกลับไปจนทราบถึงตัวตนของผู้ลงคะแนนและผลคะแนนที่เลือกได้

แต่...

ศาลมีแต่ครับ

นั่นคือในประเด็นข้อกฎหมายและกระบวนการจัดเก็บรักษา ความเป็นไปได้ในเชิงเทคนิคดังกล่าวจะต้องพิจารณาควบคู่ไปกับกำแพงกฎหมาย และมาตรการรักษาความปลอดภัยในทางปฏิบัติอย่างเป็นระบบ

มีการแบ่งกระบวนการจัดเก็บเอกสารออกเป็น ๓ ช่วงเวลาหลัก

ช่วงที่ ๑ เริ่มตั้งแต่ช่วงเวลาปิดหีบและนับคะแนน ณ หน่วยเลือกตั้ง

คณะกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) จะต้องคัดแยกบัตรดี บัตรเสีย และบัตรไม่ประสงค์ลงคะแนน บรรจุลงในถุงพลาสติกใส ๓ ชั้นใน 

แล้วนำไปรวมใส่ในถุงชั้นนอก ที่ปิดรัดด้วยสายรัดเคเบิลไทร์

พร้อมลงลายมือชื่อ กปน.กำกับไว้อย่างแน่นหนา

ก่อนนำใส่ลงในหีบบัตรและส่งมอบให้คณะกรรมการการเลือกตั้งประจำเขตเลือกตั้งในทันที

ช่วงที่ ๒ ณ เขตเลือกตั้ง

มีการยุบรวมหีบบัตรและรัดเคเบิลไทร์ซ้ำอีกชั้นหนึ่ง

พร้อมแยกส่งบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งไปยังนายทะเบียนท้องที่หรือนายทะเบียนท้องถิ่นภายใน ๓ วัน

ช่วงเวลาที่ ๓ ณ จังหวัด

เอกสารทั้งหมดจะถูกส่งไปเก็บรักษาไว้ในสถานที่ราชการที่มีความมั่นคงปลอดภัย เช่น สำนักงาน กกต. ประจำจังหวัด สำนักงานเขต หรือสถานีตำรวจ เป็นเวลา ๒ ปี ก่อนจะเข้าสู่กระบวนการทำลายเอกสารตามระเบียบ

การเปิดหีบบัตรเพื่อนำเอกสารออกมาตรวจนับใหม่หลังปิดหีบจะกระทำได้เฉพาะกรณีจำเป็นอย่างยิ่งตามกฎหมาย เช่น เกิดกรณีบัตรเขย่ง หรือมีหลักฐานการทุจริตจน กกต.มีมติสั่งการเท่านั้น

บุคคลภายนอกหรือเจ้าหน้าที่รัฐไม่สามารถเข้าถึงเอกสารทั้ง ๓ ส่วนพร้อมกันเพื่อตรวจสอบย้อนกลับได้ตามอำเภอใจ

จากการที่คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญได้เดินทางไปเผชิญสืบ ณ สถานที่จัดเก็บเอกสารจริงร่วมกับตัวแทนของผู้ร้องและผู้ถูกร้อง พบว่าสถานที่จัดเก็บมีความมั่นคงปลอดภัยและมีมาตรการควบคุมการเข้าออกที่รัดกุมเพียงพอ

ศาลระบุว่ามิใช่ความลับโดยบริบูรณ์ ที่ตัดขาดการตรวจสอบโดยสิ้นเชิงจนไม่อาจตรวจทานความถูกต้องได้  แต่เป็นความลับแบบมีเงื่อนไข 

ศาลรัฐธรรมนูญจึงมีคำวินิจฉัยว่า การกำหนดให้มีรหัสแท่งบาร์โค้ดและรหัสคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง ไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๕๐ (๗), มาตรา ๘๓ วรรคสอง และมาตรา ๘๕ วรรคหนึ่ง และไม่เป็นการละเมิดสิทธิเสรีภาพของผู้ร้องและประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

กรณีนี้ศาลมีมติ ๘ ต่อ ๑

โดยศาลได้มีข้อสังเกตและข้อเสนอแนะแนบท้ายคำวินิจฉัยไปยัง กกต.ว่า แม้การกระทำดังกล่าวจะไม่ผิดกฎหมาย แต่รูปแบบการใช้รหัสที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้นั้นได้ส่งผลกระทบต่อความไว้วางใจและความเชื่อมั่นของสาธารณชนต่อกระบวนการเลือกตั้ง

ดังนั้น ในการจัดการเลือกตั้งครั้งต่อไป กกต.ควรพิจารณากำหนดรูปแบบบัตรเลือกตั้งโดยใช้มาตรการทางเทคนิคอื่นเพื่อป้องกันการทุจริต เช่น การพิมพ์ลายน้ำบนเนื้อกระดาษ หรือเทคนิคที่ไม่ปรากฏเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ที่อาจนำไปสู่การเชื่อมโยงข้อมูลระบุตัวตนของผู้ลงคะแนน

พร้อมทั้งกำชับให้ กกต.บังคับใช้มาตรการเก็บรักษาบัตรเลือกตั้ง ต้นขั้ว และบัญชีรายชื่อในคดีนี้อย่างเข้มงวดเป็นพิเศษต่อไปจนกว่าจะครบกำหนดเวลาทำลายตามกฎหมาย

เป็นอันจบนะครับ

แต่ดูเหมือนจะไม่จบเพราะ “ทั่นรังสิมันต์ โรม” ไม่ยอม

เอาความคิดตัวเองไปขยายความในโซเชียล

"...ศาลรธน.ชี้บาร์โค้ดบัตรเลือกตั้งไม่ผิด อ้างกัน ปลอม-กาข้ามเขต เก็บอย่างดีใครมาดู = ผิดกฎหมาย (แล้วคนจะโกงเขาสนกฎหมายไหมล่ะ?...)

ถ้าเป็นไปได้อยากให้ กกต.อนุญาตให้ “โรม” ไปนั่งจับคู่บัตรเลือกตั้งให้ดูหน่อย

ขอแค่ใบเดียว ให้เวลา ๑ เดือนถ้าเจอ เลือกตั้งคราวหน้าจะกาให้เป็นรัฐบาลเลย

เอาจริงนะ.