มหาวิทยาลัยจะอยู่ตรงไหน ถ้าปริญญาบัตรไร้ความหมาย?

มหาวิทยาลัยจะมีความหมายอะไร?

พาดหัวหนังสือพิมพ์ที่บอกว่า

 “นิสิต-นักศึกษาเฮ อว.ปลดล็อกเรียนปริญญาตรี-โท-เอก ไม่กำหนดปีจบ”

ควรจะเป็น “มหาวิทยาลัยไทยเลิกมอบปริญญา ปรับตัวเองเป็นสถาบันเรียนรู้ตลอดชีวิต”

อาจจะมีคน “เฮ” น้อย แต่จะเป็นพาดหัวที่ตอบโจทย์ของสังคมไทยมากกว่า

ต้นตอของข่าว “นิสิต-นักศึกษาเฮ” ที่ว่านี้มาจากข่าวที่ว่า

เมื่อสัปดาห์ก่อน คุณศุภชัย ปทุมนากุล รองปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เปิดเผยกรณีคณะกรรมการมาตรฐานการอุดมศึกษา (กมอ.) มีมติยกเลิกการกำหนดเวลาเรียนปริญญาในระดับอุดมศึกษาทุกระดับเพื่อตอบโจทย์การเรียนของนักศึกษา และนับเป็นหนึ่งในโครงการ 12 เดือน 12 ดี กระทรวง อว.ว่า ยกเลิกการกำหนดเวลาเรียนปริญญาในระดับอุดมศึกษาทุกระดับ เป็นไปตามนโยบายของ นายอเนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เพื่อให้สอดคล้องกับบริบทการศึกษาที่เปลี่ยนแปลงไป

ข่าวบอกด้วยว่า

สำหรับการกำหนดระยะเวลาสำเร็จการศึกษาแบบเดิม ระดับปริญญาตรี 4 ปี ไม่เกิน 8 ปี ปริญญาโท 2 ปี ไม่เกิน 5 ปี ปริญญาเอก 3 ปี ไม่เกิน 6 ปี ด้วยเหตุผลคือรีบเรียนรีบจบ

แต่ทุกวันนี้โลกเปลี่ยน เทคโนโลยี สังคม ที่เราจะพัฒนาคน ก็เปลี่ยนไป เป็นการเรียนรู้ตลอดชีวิต หรือ Life-long Learning

ซึ่งการกำหนดระยะเวลา ไม่ตอบโจทย์การพัฒนาคน เพราะระหว่างเรียนเด็กอาจไปทำงาน หรือหาประสบการณ์ต่างๆ ข้างนอกห้องเรียน ตามความจริงการเรียนปัจจุบัน ต้องออกไปทำงาน ทำภาคเอกชน เดินทางท่องเที่ยวหาประสบการณ์เพื่อเรียนรู้ตัวเองและกลับมาเรียนหนังสือก็จะได้สิ่งใหม่ๆ มากขึ้น เพราะฉะนั้นเราไม่ควรจำกัดการศึกษาด้วยเวลา

รองปลัดกระทรวง อว. กล่าวต่อว่า อย่างไรก็ดี ต้องชี้แจงว่ายังมีการรีไทร์อยู่

หากเรียนไปแล้ว แต่ผลการเรียนไม่ถึงเงื่อนไข แต่หากเรียนได้ผลการเรียนดี แต่ถึงระยะเวลาที่กำหนดก็สามารถเรียนต่อได้

ทั้งนี้ การดำเนินการดังกล่าวถือเป็นการปลดล็อกจากกระทรวง โดยเราไม่มีกรอบของเวลา ซึ่งมหาวิทยาลัยก็สามารถกำหนดเงื่อนไขของตัวเองได้

อย่างไรก็ตาม ในอนาคต กมอ.ได้มีการวางหลักเกณฑ์ไว้ว่าปริญญาตรีอาจจะสามารถเรียนจบได้ภายใน 2 ปี แต่ยังติดข้อจำกัดทางกฎหมาย ซึ่งเราต้องมีกฎกระทรวงมาตรฐานอุดมศึกษา ซึ่งขณะนี้อยู่ในขั้นตอนของคณะกรรมการกฤษฎีกา ถือได้ว่ากระทรวง อว.จะปลดล็อกทั้งบนและล่าง เพื่อตอบสนองความต้องการด้านการศึกษาที่หลากหลายสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของโลก รีบเรียนรีบจบแล้วไปเรียนอย่างอื่นเป็นการเฉพาะทางเพิ่มเติม มีสิทธิ์เลือกมากขึ้น

ท่านรองปลัดกระทรวง อว.บอกด้วยว่า

 “ประโยชน์ที่ได้รับจากการปลดล็อก เป็นการเปิดโอกาสให้เกิดการเรียนรู้และสะสมองค์ความรู้ใหม่ๆ เด็กจะมีโอกาสเรียนรู้ตลอดชีวิต หาประสบการณ์ได้มากขึ้น ประโยชน์ทางวิชาการ เราต้องยอมรับว่าเทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงเร็วมาก บางทีหลักสูตร การเรียนอาจจะไม่ก้าวทัน แต่หากเรามีการยืดระยะเวลาเรียน เด็กก็สามารถเลือกเรียนได้มากขึ้น อาจจะไปทำงานเอกชน หรือสตาร์ทอัป เด็กจะสามารถรู้ว่าต้องกลับมาเรียนในสาขาวิชาอะไรเพื่อต่อยอด เพื่อจะได้เกิดนวัตกรรม งานวิจัยและองค์ความรู้ใหม่ๆ ที่ใหญ่ขึ้นกว่าเดิมได้จากการปลดล็อกในครั้งนี้”

ในความเห็นของผม หากเราจะ “ปลดล็อก” ระบบการศึกษาของประเทศจริง ต้องคิดและทำอีกแบบหนึ่ง

นั่นคือจะต้องตั้งโจทย์ใหม่ว่า

ถ้าเราจะตั้งสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษาใหม่ในยุคดิจิทัลที่ความรู้และประสบการณ์จริงไม่ได้อยู่ในรั้วมหาวิทยาลัยอีกค่อไป ยังจำเป็นต้องมีสิ่งที่เรียกว่า “มหาวิทยาลัย” หรือไม่

อะไรจะมาทดแทน?

คำว่า “การเรียนการสอน” จะถูกทดแทนด้วยอะไร?

การเพียงแก้ระเบียบราชการเพื่อไม่กำหนดจำนวนปีเพื่อทำปริญญาแค่นี้จะตอบโจทย์โลกยุคใหม่นี้จริงหรือไม่?

ช่วยกันตั้งโจทย์ใหม่เพื่อหาคำตอบใหม่กันเถิดครับ.