'กับดักการเมืองไทย'ช่วงโลกปั่นป่วน โจทย์ปัญหาซับซ้อนเกินมือรัฐบาล?

“คนและวิสัยทัศน์จึงเป็นไพ่ตายที่มีความสำคัญในโลกยุคปัจจุบันนี้ อยู่ที่ว่าผู้นำจะเฟ้นหาปัจจัยเหล่านั้นจากที่ไหน เพราะโจทย์ของโลกได้ข้ามเกมการเมืองในประเทศแบบเก่า ที่ใช้โมเดลเดิมๆ ในการต่อรองไปแล้ว"

เป็นช่วงปลายปีและไตรมาสแรกของปีงบประมาณ 2570 ของรัฐบาล “อนุทิน ชาญวีรกูล” ต้องเจอประเด็นร้อนที่ถูกรุมเร้าหลายเรื่อง และเป็นโจทย์ปัญหาที่ต้องใช้ศิลปะผสมผสานในการแก้ไขปัญหา ทั้งเครื่องมือจากโครงสร้างการเมืองเดิมและเทคนิคใหม่ เพื่อปลดล็อกเงื่อนปมต่างๆ ให้คลี่คลาย

เริ่มจากการเมืองบนถนน เปิดหัวด้วย ม็อบกำนันมะโน เข้าพื้นที่หน้าทำเนียบรัฐบาล ปักหลักค้างคืน เตรียมเคลื่อนทัพไปที่กระทรวงพลังงานเช้าวันจันทร์ ประเด็นเรียกร้องคือราคาพลังงานและปากท้องของประชาชน

หลายฝ่ายมองว่าสถานการณ์ยัง "ไม่สุกงอม” พอ และด้วยจำนวนคนและกลุ่มเข้าร่วมน่าจะ “แป้ก” แต่ก็มีการประเมินว่าการเปิดประเด็นหัวเชื้อเรียกแขกไว้ก่อน หากลากยาวได้ด้วย “แบ็กอัป” ที่แข็งแกร่ง ก็น่าจะเพิ่มแนวร่วมที่มากขึ้น และพร้อมยกระดับเป็นม็อบใหญ่ได้ในอนาคต

ในโจทย์นี้ นายกรัฐมนตรีและคนในรัฐบาลเลือกเล่นบท ไม้นวม เดินหน้าเข้าหาม็อบ ให้ความสำคัญกับแกนนำ ไม่ใช้วิธีตอบโต้หรือขัดขวาง รอดูสถานการณ์ พร้อมตัดปัจจัยส่งเสริมรอบข้างเพื่อจำกัดวงแทน

ส่วนการเมืองในสภา ศึกอภิปรายไม่ไว้วางใจ ที่จะเกิดขึ้นต้นเดือนธันวาคม แม้จะเป็นบททดสอบสำคัญต่อเสถียรภาพของรัฐบาล แต่ก็ยากจะสร้างการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง และฝ่ายค้านคงทำได้แค่เปิดแผลความไม่ชอบมาพากลในเรื่องต่างๆ ที่เกิดขึ้น ลดความน่าเชื่อถือของรัฐบาลที่มีอยู่น้อยอยู่แล้วให้ลดลงไปได้อีก

“ถ้าคิดถึงเสียงก่อนไม่ได้ รัฐบาลตน ตัวตนใช้ผลงานในการตอบข้อสงสัยของประชาชน ไม่ได้ใช้เสียงโหวต มีเสียงโหวตแล้วไปตอบแล้วมันไม่ได้เรื่อง ต่อให้ผ่านไปมันก็ยังมีความเคลือบแคลงสงสัยของประชาชนอยู่” นายกฯ อนุทินตอบคำถามรองโฆษกรัฐบาลในรายการ “คุยกับนายกฯ อนุทิน”

โจทย์นี้ “อนุทิน” ไม่ละทิ้งพันธมิตร แต่ไม่ลงสัตยาบันผูกมัดใดๆ รอดูสถานการณ์และปฏิกิริยาของกลุ่มการเมืองว่าจะไปสร้างเกมอื่นเพื่อกดดันตัวเองหรือไม่

อีกโจทย์ที่สำคัญคือ ปัญหาเศรษฐกิจและค่าครองชีพสูง ถือเป็นประเด็นที่มีความอ่อนไหวที่สุด ซึ่งรัฐบาลทราบดีว่าหากกราฟความไม่พอใจของคนเพิ่มมากขึ้นเท่าไหร่ ย่อมมีผลกระทบระยะยาวไปถึงการทำงานการเมืองของ “พรรคภูมิใจไทย” ในการเลือกตั้งครั้งหน้า

ส่งผลให้รัฐบาลพยายามออกนโยบายและมาตรการต่างๆ เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชน แต่ก็ติดปัญหาเรื่องข้อจำกัดงบประมาณ ที่จะล้วงกระเป๋าไปที่หน่วยงานใดก็เกิดแรงต้าน กลายเป็นปัญหายุ่งเหยิงที่ย้อนกลับสู่กลุ่มการเมืองของฝ่ายต้าน ที่หวังเปิดแผลตั้งคำถามเรื่องการโกงและการทุจริตให้มากที่สุด

สิ่งที่รัฐบาลภายใต้การนำของพรรคภูมิใจไทยจะสร้างผลงานได้คือ ปล่อยให้รัฐมนตรีคนนอกอย่าง เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.การคลัง แก้ปัญหาเศรษฐกิจไทยไปอย่างเต็มที่ ในขณะที่ รมว.การคลังเองก็พยายามเร่งเครื่องในการดึงเม็ดเงินต่างๆ เข้ามาในระบบ ควบคู่ไปกับการบริหารความนิยมทางการเมือง ส่งผลให้การทำงานราบรื่น ไม่ปรากฏรอยร้าวเหมือนที่เคยเกิดขึ้นในหลายรัฐบาลที่เลือกใช้ “เทคโนแครต”

“อนุทิน” ยังปกป้องคนที่เลือกมาทำงาน โดยสยบกระแสเลื่อยเก้าอี้ “ศุภจี สุธรรมพันธุ์" รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.พาณิชย์ การขับเคลื่อนข้อเจรจาทางการค้าระหว่างไทยกับสหรัฐ ที่อยู่ในช่วงลูกผีลูกคน ท่ามกลางมรสุมการค้าของโลกที่เชี่ยวกราก

หันมาดู ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม ถือว่าถึงจุดพีก และเป็นอีกโจทย์ที่รัฐไม่ว่ายุคใดสมัยใดก็ยังแก้ไม่ตก และไม่สามารถปลดแอกออกจากกลุ่มผลประโยชน์และนายทุนในระบบอุปถัมภ์ ที่มีส่วนสร้างปัญหาเหล่านี้ขึ้นมาได้ 

ผลพวงจากการเปิดกว้างทางกฎหมายอย่างไม่ระมัดระวัง และความเสียหายจากการดึงเม็ดเงินลงทุนจากต่างประเทศเข้ามาอย่างไม่ลืมหูลืมตา กลายเป็นมรดกบาปที่คนไทยต้องได้รับผลกระทบ ทั้งกรณีขยะพิษที่จังหวัดปราจีนบุรี หรือการหลั่งไหลเข้ามาลงทุนของจีน ที่ใช้สารเคมีในการผลิตอย่างล้นเกิน แต่เม็ดเงินไม่ตกสู่คนไทยอย่างแท้จริง

เมื่อผนวกเข้ากับผลพวงจากปัญหาสารหนูจากเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้านไหลลงสู่ลำน้ำที่ไหลผ่าน สร้างผลกระทบต่อคนไทย สัตว์น้ำ และผลผลิตทางการเกษตรในพื้นที่ภาคเหนือ เกี่ยวพันกับมิติด้านการต่างประเทศและความมั่นคง ทำให้การแก้ไขปัญหายากขึ้นไปอีก

เมื่อไปดูการทำงานของ “สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว” รองนายกรัฐมนตรี ที่ถูกแต่งตั้งให้กำกับดูแลด้านความมั่นคงและทำหน้าที่ รมว.การต่างประเทศไปด้วย ถือว่าต้องรับโจทย์ดังกล่าวไปแก้ไขอย่างเต็มๆ หลังจากต้องกรำศึกในเวทีโลกในการต่อสู้กับเล่ห์ของกัมพูชาอย่างหนักในช่วงก่อนหน้านี้ 

“สีหศักดิ์” ถือเป็นไพ่สำคัญของ “อนุทิน” ในการย่างก้าวของรัฐบาลในเวทีโลก ท่ามกลางสถานการณ์ที่มีความเปลี่ยนแปลงและสลับซับซ้อนมากกว่าปีก่อน ยิ่งไปกว่านั้นการกดดันของมหาอำนาจเพื่อถ่วงดุลในทั่วทุกภูมิภาคยังสูงขึ้นตามไปด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งความท้าทายจากการใช้กำลังทางทหารเผชิญหน้ากันที่ช่องแคบฮอร์มุซ ทางฝ่ายสหรัฐเดินเกมที่ยากขึ้น

สถานะของประเทศไทย แม้ไม่ใช่ “วงแรก” ของความขัดแย้ง แต่ก็ต้องติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด เพราะช่วงหลายเดือนที่ผ่านมาการขยับตัวของหลายชาติสุ่มเสี่ยงที่ไทยจะโดน “หางเลข” ไปด้วย 

อีกทั้งมหาอำนาจไม่อาจทิ้งพันธมิตรในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้ ดังนั้นสมรภูมิของไทย-กัมพูชา ที่แม้จะดับมอดไปแล้ว แต่การเคลื่อนตัวของจีน-สหรัฐ-ยุโรป จากการผุดโครงสร้างพื้นฐานด้านการสงคราม ทั้งท่าเรือ-ฐานบิน คือยุทธภูมิสำคัญ ท่ามกลางความเปราะบางในทะเลจีนใต้ รวมถึงความขัดแย้งระหว่างยุโรป-รัสเซีย อาจทำให้ไทยต้องสร้างสมดุลให้ดี และให้น้ำหนักในประเด็นนี้มากขึ้น

ยังไม่นับมิติในเรื่อง ภัยคุกคามทางไซเบอร์-เอไอ ซึ่งโลกกำลังเผชิญกับศัตรูที่ซ่อนตัวอยู่ทุกมุมโลก โดยใช้จุดอ่อนของสังคมที่พึ่งพาเทคโนโลยีทุกรูปแบบมาเป็นอาวุธในการทำลายความได้เปรียบของประเทศคู่ขัดแย้ง เพราะตัวเองไม่สามารถใช้กำลังทหารเข้าต่อกรได้

แต่ผลกระทบที่เกิดขึ้นนั้นได้แผ่ขยายเป็นวงกว้าง เพราะเมื่อผู้ไม่หวังดีเหล่านั้นกดปุ่มสร้างปัญหา ก็ส่งผลให้ระบบทั้งโลกหยุดชะงัก แม้เอกชนหรือหน่วยงานรัฐจะเร่งมือแก้ไขหรือวางมาตรการป้องกัน ก็ยังเป็นการ “ตั้งรับ” อยู่ดี

ไล่ตั้งแต่การโจมตีระบบตู้แช่แข็งในซูเปอร์มาร์เก็ตทั่วยุโรป แฮกเกอร์เจาะระบบควบคุมความเย็นของสถาบันโลหิตแห่งชาติฝรั่งเศส ตามมาด้วย ไบแนนซ์ถูกแฮกเกอร์เจาะระบบและขโมยสินทรัพย์ดิจิทัลไปมูลค่ามหาศาล จากนั้น Microsoft ล่มครั้งใหญ่ทั่วโลก การทำงานในออฟฟิศเป็นอัมพาต และล่าสุดสหรัฐสั่งระงับเที่ยวบินทั่วประเทศ เหตุระบบควบคุมจราจรทางอากาศล่ม และยังไม่รู้ว่าจะเกิดเหตุอะไรเพิ่มเติมอีกหรือไม่

ในส่วนของไทย สภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) หน่วยงานระดับนโยบายที่มีนายกฯ เป็นประธาน เป็นโครงสร้างที่ตอบสนองในเรื่องยุทธศาสตร์การรับมือและแก้ไขปัญหา เป็นกลไกหลักในการติดตามสถานการณ์ เพื่อให้นายกฯ สั่งการไปยังหน่วยงานที่รับผิดชอบเตรียมรับมือเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝัน และผลกระทบจากเหตุในภูมิภาคอื่นที่กระเทือนถึงไทย

เมื่อดูภาพรวมแล้ว โจทย์ใหญ่ของ “อนุทิน” มีความหนักหน่วงและสลับซับซ้อนกว่าในช่วงเปลี่ยนผ่านทางการเมืองก่อนหน้านี้ เนื่องจากต้องอาศัยความรู้เฉพาะด้าน เครื่องมือ อุปกรณ์ ในการแก้ไขปัญหา 

คนและวิสัยทัศน์จึงเป็นไพ่ตายที่มีความสำคัญในโลกยุคปัจจุบันนี้ อยู่ที่ว่าผู้นำฯ จะเฟ้นหาปัจจัยเหล่านั้นจากที่ไหน เพราะโจทย์ของโลกได้ข้ามเกมการเมืองในประเทศแบบเก่า ที่ใช้โมเดลเดิมๆ ในการต่อรองไปแล้ว

การเดินตามโลกโดยไม่ตั้งหลัก หรือไม่มียุทธศาสตร์ของตัวเอง แถมยังต้องมากังวลกับพันธนาการ “หลุมดำ” ทางการเมืองจากการก่อร่างสร้าง “ขั้วสีน้ำเงิน” อาจไม่ทันการณ์กับความรุนแรงที่อาจจะเกิดขึ้น 

และต่อให้พึ่งพา 3 รัฐมนตรีคนนอกในการบริหารจัดการปัญหาในโลกปัจจุบันและอนาคต ก็คงรับมือสถานการณ์ที่มีความสลับซับซ้อนมากขึ้นไม่ไหวอย่างแน่นอน ดังนั้น องค์ความรู้และความคิดที่นอกกรอบจึงสำคัญอย่างยิ่ง ท่ามกลางโจทย์ที่กำลังเกินมือของรัฐบาล

แต่ดูเหมือนว่าฉากทัศน์การเมืองข้างหน้ายังต้องวนลูปต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ที่เริ่มตั้งแต่การคุมอำนาจเบ็ดเสร็จ ท่ามกลางการท้าทายอำนาจของอีกฝ่าย จบที่ความระแวงเรื่องอำนาจนอกระบบ และการลงถนนของมวลชน โดยผู้นำและรัฐบาลให้น้ำหนักและแบ่งพื้นที่การทำงาน และโฟกัสไปที่การบริหารเกมการเมือง

ทั้งที่ปัญหาโลกปั่นป่วนสามารถสร้างแรงสั่นสะเทือนให้กับประเทศไทยได้มากกว่าที่คิด และยากที่จะคาดเดาว่าจะทวีแรงเหวี่ยงได้หนักแค่ไหน ดังนั้นรัฐบาลและผู้นำไทยมีหน้าที่หาแนวทางรับมือให้คนในชาติเจ็บน้อยที่สุด!!.