'จักรภพ' แนะ สสส. ยกระดับบทบาท 25 ปี สร้างความมั่นคงด้านสุขภาวะ วัดผลให้ชัด

“จักรภพ” จี้ สสส. ทบทวนบทบาท 25 ปี ชู “ความมั่นคงด้านสุขภาวะ” วัดผลให้ชัด กิจกรรมต้องตอบโจทย์ประชาชน ลดข้อกังขา “จอมอีเวนต์”

12 พฤศจิกายน 2569 - นายจักรภพ เพ็ญแข สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย อภิปรายต่อที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร ถึงรายงานประจำปีของกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. รวมสองปี โดยเสนอให้ยกระดับการทำงานสู่การสร้างความมั่นคงด้านสุขภาวะของประเทศ พร้อมเรียกร้องให้กำหนดขอบเขตภารกิจและประเมินผลอย่างชัดเจน เปิดเผยทั้งความสำเร็จ ข้อบกพร่อง และบทเรียนจากการดำเนินงาน เพื่อนำไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายที่สร้างประโยชน์แก่ประชาชนอย่างแท้จริง

นายจักรภพ กล่าวว่า การพิจารณาบทบาทของ สสส. ในปัจจุบันจำเป็นต้องย้อนกลับไปทำความเข้าใจเจตนารมณ์การก่อตั้ง ซึ่งนำรายได้จากภาษีที่เรียกกันว่าภาษีบาป มาใช้สนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ เพื่อชดเชยผลกระทบจากการบริโภคสินค้าที่รัฐอนุญาตให้จำหน่าย โดยเปิดพื้นที่ให้องค์กรพัฒนาเอกชนและองค์กรไม่แสวงหากำไรเข้ามามีบทบาทเป็นกลไกเชื่อมระหว่างรัฐกับสังคม

อย่างไรก็ตาม การมีเครือข่ายองค์กรพัฒนาเอกชนจำนวนมากไม่ใช่ข้อผิดในตัวเอง แต่สิ่งที่ต้องพิจารณาต่อไปคือประสิทธิภาพ ประสิทธิผล และความเชื่อมโยงกับสังคมและประชาชน โดยเฉพาะเมื่อ สสส. ดำเนินงานมาถึงช่วงเวลาประมาณ 25 ปี จึงควรตอบได้ชัดเจนว่าได้เข้ามาเติมเต็มระบบสุขภาวะของประเทศอย่างไร และสร้างคุณค่าเพิ่มเติมจากกลไกด้านสาธารณสุขที่มีอยู่เดิมในด้านใดบ้าง

นายจักรภพ กล่าวว่า แม้รายงานทั้งสองฉบับจะนำเสนอผลงานไว้อย่างสวยงาม แต่ประเด็นที่ยังต้องการเห็นเพิ่มเติมคือการประเมินว่าแต่ละงานประสบความสำเร็จหรือไม่ เพราะเหตุใด และ สสส. ได้เรียนรู้อะไรจากการดำเนินงานเหล่านั้น รวมถึงสามารถพัฒนาบทเรียนให้เป็นข้อเสนอเชิงนโยบายได้อย่างไร

ในมุมมองของตน กองทุนลักษณะนี้ควรทำหน้าที่เป็นแหล่งสร้างองค์ความรู้และการเรียนรู้ของภาครัฐด้วย ข้อค้นพบจากการทำงานจึงเป็นข้อมูลที่รัฐสภาควรได้รับ เพื่อนำไปประกอบการพิจารณาทิศทางการพัฒนาประเทศ มิใช่มีเพียงการรวบรวมกิจกรรมและผลงานที่ดำเนินการแล้ว

“25 ปีแล้ว ควรต้องรู้แล้วว่าอะไรที่ตัวทำได้ดี อะไรที่ตัวทำได้ด้อย นี่คือสิ่งที่รายงานนี้ควรจะปรากฏอยู่” นายจักรภพกล่าว พร้อมระบุว่า การเปิดเผยข้อบกพร่องหรือจุดอ่อนของหน่วยงานเป็นส่วนสำคัญของการประเมินผลที่มีคุณค่า และควรได้รับการสนับสนุน

นอกจากนี้ นายจักรภพ ยังตั้งคำถามถึงขอบเขตการตีความคำว่าสุขภาวะ ซึ่งเป็นหัวใจของการก่อตั้ง สสส. ว่าครอบคลุมเพียงใด และเชื่อมโยงกับภารกิจของหน่วยงานภาครัฐ โดยเฉพาะกระทรวงสาธารณสุขอย่างไร เนื่องจากกิจกรรมที่หลากหลายและแตกแขนงออกไปจำเป็นต้องมีกรอบที่ชัดเจน เพื่อให้สามารถประเมินได้ว่าทุกโครงการตอบเป้าหมายร่วมกันหรือไม่ การเปิดขอบเขตการทำงานอย่างกว้างขวางอาจเอื้อให้เกิดความยืดหยุ่น แต่ขณะเดียวกันก็ทำให้การประเมินผลยากขึ้น และอาจนำไปสู่ข้อกังขาว่า สสส. เน้นการจัดกิจกรรมมากกว่าการสร้างผลลัพธ์ที่เชื่อมโยงกันในภาพรวม

“บางครั้งก็ทำให้เกิดข้อกังขาว่าเป็นจอมอีเวนต์ โดยไม่แน่ใจว่าอีเวนต์แต่ละอย่างมันมาร้อยรวมกันเป็นพวงมาลัยที่สวยงามเดียวกันหรือไม่ หรือมันกระจัดกระจายเป็นชิ้น ๆ ไปหมด” นายจักรภพกล่าว

นายจักรภพ เสนอว่า สสส. ควรใช้ประสบการณ์และองค์ความรู้ที่สะสมมายกระดับงานสร้างเสริมสุขภาพให้เป็น ความมั่นคงด้านสุขภาวะ ควบคู่กับความมั่นคงแห่งชาติ ความมั่นคงทางอาหาร และความมั่นคงทางพลังงาน โดยพัฒนาตัวชี้วัดที่สะท้อนว่าประเทศก้าวหน้าในการสร้างสุขภาวะให้ประชาชนมากน้อยเพียงใด

“ผมมองว่า สสส. จะเป็นผู้เล่นที่สำคัญในการเสริมสร้างสิ่งที่เรียกว่าความมั่นคงด้านสุขภาวะ นี่จะกลายเป็น KPI กลายเป็นดัชนีชี้วัดที่สำคัญว่าประเทศนี้ก้าวหน้าหรือไม่ก้าวหน้าแค่ไหน” นายจักรภพกล่าว

นอกจากนี้ นายจักรภพยังตั้งข้อสังเกตถึงทิศทางการดำเนินงานของ สสส. ที่เริ่มพิจารณาการใช้งบประมาณภาครัฐ โดยเห็นว่าจำเป็นต้องอธิบายให้ชัดเจนว่าจะปรับแนวคิดและวัฒนธรรมองค์กรไปสู่การลงทุนด้านสุขภาพของประเทศอย่างไร พร้อมแสดงผลลัพธ์ที่ประชาชนจะได้รับจากการใช้ทรัพยากรดังกล่าว

นายจักรภพย้ำว่า ตนยังศรัทธาในเจตนารมณ์การก่อตั้ง สสส. แต่รัฐสภามีหน้าที่กำกับให้การดำเนินงานเป็นไปตามเป้าหมายที่ให้ไว้กับประชาชน จึงต้องการเห็นรายงานที่ตอบคำถามสำคัญทั้งการสร้างความมั่นคงด้านสุขภาวะ การกำหนดขอบเขตภารกิจที่ประเมินผลได้ และการพัฒนาองค์กรให้สามารถแสดงคุณค่าของการลงทุนด้านสุขภาพได้อย่างเป็นรูปธรรม