งานวิจัยชี้ชัด ช้างไม่ต่างจากคน เลี้ยงในคอกตัวเดียวเครียดกว่ามีควานช้างพาออกข้างนอก

'ดร.อานนท์' ยกงานวิจัย จิตวิทยาพื้นฐาน ช้างไม่ต่างจากคน การเลี้ยงในคอกตัวเดียวมีความเครียดมาก หรือควมมสุขน้อยกว่าการเลี้ยงที่มีควานช้างพาออกไปทำงานข้างนอกบ้าง แม้จะล่ามโซ่เป็นคราวๆ เหมือนเยาวชนในสถานพินิจได้ออกมาฝึกอาชีพ คนคุกได้ออกไปลอกท่อ

11ต.ค.2567- ผศ. ดร. อานนท์ ศักดิ์วรวิชญ์ คณะสถิติประยุกต์ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ เผยแพร่บทความ เรื่อง "ช้างไม่ต่างจากคน ไม่อยากถูกขังเดี่ยวในคอก จิตวิทยาพื้นฐาน" มีเนื้อหาดังนี้

ผมเรียนปริญญาโททางจิตวิทยามานะครับ วันนี้ขอมาเล่าเรื่องจิตใจของคนและช้างว่าไม่ได้แตกต่างกัน

เมื่อวานได้คุยกับควาญช้าง ควาญช้างเล่าให้ฟังว่า มีวิทยานิพนธ์ปริญญาทางด้านสัตวแพทย์ ได้เก็บข้อมูลวัดระดับความเครียดของช้าง จากอุจจาระ โดยวัดฮอร์โมนบางตัว แล้วเปรียบเทียบระดับฮอร์โมนที่บ่งชี้ระดับความเครียดของช้างที่เลี้ยงต่างวิธีกัน คือเลี้ยงในคอก กับเลี้ยงแบบใส่โซ่ มีควาญช้างอยู่ด้วย และพาออกไปทำงานข้างนอก แม้จะมีตะขอที่ฝรั่งมองว่าทรมานช้างก็ตาม
การทดสอบความเครียดของคนก็ทดสอบด้วยการวัด Cortisol อันเป็นฮอร์โมนวัดความเครียดตัวหนึ่งในน้ำลาย แต่กับช้างจะเป็นฮอร์โมนตัวไหน ผมไม่ทราบ และคงวัดจากน้ำลายยาก เลยวัดจากขี้ช้างแทน

ผลการวิจัยนั้นพบว่าช้างที่เลี้ยงแบบคอก มีความเครียดมากกว่า หรือมีความสุขน้อยกว่าช้างที่เลี้ยงแบบผูกโซ่และตะขออันเป็นวิธีการแบบโบราณของไทยมาก
ผมไม่แปลกใจอะไรเลย ด้วยเข้าใจจิตวิทยาของคน ว่าไม่แตกต่างกันกับช้าง
เราต้องไม่ลืมว่า
1. ทั้งคนและช้าง ต่างก็เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
2. ทั้งคนและช้างต่างก็เป็นสัตว์สังคม
3. ทั้งคนและช้างต่างก็มีแรงขับทางเพศ (Sex drive)
4. ทั้งคนและช้างต่างก็ต้องการเสรีภาพ
5. ทั้งคนและช้างต่างก็ต้องการสัมผัส (Skinship)

ช้างพลายนั้นโดยธรรมชาติจะดุและก้าวร้าวกว่าช้างพัง เลยทำให้ปางช้างแห่งหนึ่งที่ใช้การตลาดว่าเลี้ยงช้างแบบอิสระเสรี ไม่มีโซ่ ไม่มีตะขอ เลือกนำช้างพลายไปขังเดี่ยวในคอกไว้เก้าเชือก ในมุมที่ห่างตานักท่องเที่ยวมากที่สุด เพราะไม่สามารถจัดการควบคุมช้างพลาย ได้ การขังเดี่ยวจึงเป็นวิธีการที่ง่ายที่สุด

ไม่มีควาญไปคอยอาบน้ำช้าง ขัดตัวให้ช้าง ไม่มีการพาออกไปทำงาน ไม่มีโอกาสได้พบเจอช้างตัวอื่น ๆ มีเสรีภาพในคอก

ผมเล่าเรื่องที่ผมได้เข้าไปทำวิจัยกับนักโทษในคุกและเยาวชนในสถานพินิจกันบ้างดีกว่า จะได้ทำให้คนเราเข้าใจช้างมากยิ่งขึ้น

เยาวชนในสถานพินิจนั้นเท่าที่ผมได้สัมภาษณ์ ร้อยละ 95 มาจากบ้านแตกสาแหรกขาด ขาดความรักความอบอุ่น ขาด skinship คดีส่วนใหญ่คือคดียาเสพติด เพราะจิตใจที่อ่อนแอทำให้ต้องพึ่งยาเสพติด

สถานพินิจบ้างแห่ง จะมีร้านขายของหรือร้านกาแฟที่ด้านหน้าทางเข้าสถานพินิจ แน่นอนว่ามีการให้เยาวชนที่ใกล้จะได้ออกจากสถานพินิจมาฝึกอาชีพด้วยการชงกาแฟขาย ผมก็ไปอุดหนุน และพูดคุยกับบาริสต้าเยาวชน

ผมถามว่าเหนื่อยหรือไม่ ต้องมาทำงานชงกาแฟขาย น้อง ๆ ตอบว่า ไม่เหนื่อยเลย ดีใจ และอยากให้ถึงเวรได้ออกมาขายกาแฟเร็ว ๆ เฝ้ารอคอยวันที่ได้มาขายกาแฟ ผมเลยถามว่าทำไมหละ นอนเล่นนั่งเล่นสบาย ๆ ไม่ต้องทำงานอะไรไม่ดีกว่าหรือ

น้องตอบว่า ได้มาขายกาแฟก็ได้เจอคนมาซื้อกาแฟ (น้องก็คือสัตว์สังคม อยากพบเจอคน) เวลาลูกค้าพูดดี ๆ ด้วย และชมว่าชงกาแฟได้อร่อย ก็มีความสุข (น้องต้องการการยอมรับและความรู้สึกมีคุณค่าในตน) การได้ออกมาแค่หน้าสถานพินิจ ตรงร้านกาแฟนี้ ก็เท่ากับได้ออกมาสูดอากาศแห่งเสรีภาพ ผมถึงกับถามว่า อะไรกัน แค่ผ่านประตูมานี่นะ ไม่ถึง 10 เมตร อากาศก็ต่างกันแล้วหรือ น้องก็ต้องว่า ต่างมากครับ ที่นี่มีเสรีภาพมากกว่า อย่างน้อยก็เห็นถนน เห็นคนเดินผ่านไปมา แล้วผมก็รู้ได้ว่า วันหนึ่งผมจะได้ออกไปจากที่นี่ ผมมีความหวังมากขึ้น ผมอยากออกไปมีเสรีภาพอีกครั้ง ได้ไปที่ไหนต่อที่ไหน

ผมนั้นก็เคยสัมภาษณ์นักโทษในคุกมามากมาย รวมทั้งซื้อไอศกรีมไผ่ทองแจกพี่ ๆ นักโทษของกรมราชทัณฑ์ ที่มาช่วยลอกท่อในหมู่บ้านผมอยู่ทุกปี
อยากออกมาลอกท่อไหม

อยากครับ อยากออกมาทุกวัน ยิ่งมาหมู่บ้านพี่ยิ่งอยากมา จะสกปรกจะเหนื่อยแค่ไหนก็อยากมา
มีความสุขที่ได้ออกมาทำงาน เหนื่อยได้พักก็หาย

สกปรกก็ล้างตัวออกไปก็สะอาด แต่มีความสุข หมู่บ้านพี่ให้เกียรติพวกผม เห็นคุณค่าพวกผม มีน้ำใจ เอาน้ำเอาขนมมาเลี้ยงพวกผม เวลาขอให้ช่วยทำอะไรให้ก็พูดจาขอร้องดี ๆ พวกผมก็อยากจะทำให้ด้วยใจ มีความสุขที่ได้ออกมาลอกท่อ

ช้างก็ไม่ต่างกับคน (นักโทษและเยาวชนในสถานพินิจ) โดยเฉพาะช้างในคอกที่ถูกขังเดี่ยว

1. ช้างย่อมอยากเจอโขลงช้าง เพราะช้างเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ต้องการสังคม ช้างและคนต่างเป็นสัตว์สังคม

2. ช้างพลายตัวผู้ต้องการเจอช้างพลายตัวเมีย เพื่อปลดปล่อยแรงขับทางเพศ จะได้ผสมพันธ์ุกัน ลดความก้าวร้าวลงไป ไม่เช่นนั้นช้างพลายที่ถูกขังเดี่ยวก็จะกลัดมัน แล้วก็เครียดมากเช่นกัน

3. ช้างต้องการควานช้าง ที่อาบน้ำให้ ขัดตัวให้ ป้อนอาหารให้ ช้างไม่ต่างกับคน ต้องการสกินชิป การกอด การสัมผัส
ช้างเองยังต้องการสกินชิพจากการสัมผัสหยอกเล่นกันเองในโขลงช้างด้วย

4. ช้างต้องการเสรีภาพ การได้ออกไปทำงาน ให้นักท่องเที่ยวขี่หลังช้าง การได้ออกไปลากไม้ ก็ยังดีกว่าการขังในคอก และดีกว่าการถูกขังเดี่ยวมาก การได้ออกมาทำงานของช้าง ไม่ต่างกับ นักโทษที่อยากออกมาลอกท่อสกปรก ไม่ต่างกับเยาวชนในสถานพินิจที่อยากจะออกมาขายกาแฟหน้าสถานพินิจ นอกจากเสรีภาพแล้ว การได้ออกมาทำงานของช้าง ก็ไม่ต่างกับคน ทำให้เกิดความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง คนกับช้าง ไม่ได้แตกต่างกันแต่ประการใด

สรุปง่าย ๆ คือ ช้าง ไม่ได้แตกต่างกับคน การเลี้ยงในคอกตัวเดียว เลวร้ายกว่าการเลี้ยงที่มีควานช้าง แม้จะล่ามโซ่เป็นคราว ๆ หรือถูกตะขอบังคับบ้าง ก็ยังดีกว่าการเลี้ยงในคอก ที่เครียดและมีความสุขน้อยกว่ามาก

ลองคิดว่าถ้าเราเป็นช้าง ลองคิดดูว่า หากเราผู้เป็นคน ถูกขังเดี่ยวในคุกหลาย ๆ ปี แม้จะมีอาหารและน้ำให้เป็นอย่างดี แต่ไม่มีใคร แล้วเราจะรู้สึกอย่างไร

ช้างก็มีจิตใจไม่ต่างจากคน
เรารู้สึกอย่างไร ช้างก็รู้สึกแบบนั้นไม่ต่างจากเรา เพราะช้างเป็นสัตว์ที่ฉลาดมากไม่ต่างจากคน