“พลังงานไทย” โจทย์ใหญ่ภายใต้กติกาโลกใหม่ เดินเกมสมดุลความมั่นคง–ต้นทุน–Net Zero

ในยุคที่กติกาการค้าโลกกำลังมุ่งสู่ความยั่งยืนท่ามกลางความต้องการ “พลังงานไฟฟ้า” ที่มีความเสถียรสูงมหาศาล การเปลี่ยนผ่านพลังงานจึงไม่ใช่เพียงลดการปล่อยคาร์บอนเท่านั้น แต่โจทย์สำคัญคือต้องสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงทางพลังงาน ต้นทุนที่ประชาชนและภาคธุรกิจรับไหว โอกาสทางเศรษฐกิจ รวมถึงการเดินหน้าสู่เป้าหมาย Net Zero Emissions ของประเทศไทย ภายในปี ค.ศ. 2050

การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) หนึ่งในองคาพยพที่มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศ โดยมุ่งบริหารจัดการความมั่นคงระบบไฟฟ้าให้มีความยืดหยุ่นและยั่งยืนมากขึ้น

พลังงานสะอาดต้องมาพร้อมความมั่นคงของระบบไฟฟ้า

การเพิ่มสัดส่วนของพลังงานหมุนเวียนโดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานลมถือเป็นกลไกสำคัญในการลดการปล่อยคาร์บอนจากการผลิตไฟฟ้าและช่วยลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลบางส่วน แต่พลังงานหมุนเวียนเหล่านี้มีข้อจำกัดที่ต้องบริหารจัดการ เพราะการผลิตไฟฟ้าขึ้นอยู่กับสภาพอากาศและช่วงเวลา

โครงการโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ทุ่นลอยน้ำในเขื่อนของ กฟผ. (Hydro-floating Solar Project) จึงเป็นหนึ่งในโครงการเรือธงที่ทลายข้อจำกัดพลังงานหมุนเวียน ทำให้สามารถผลิตไฟฟ้าทั้งจากพลังงานแสงอาทิตย์และโรงไฟฟ้าพลังน้ำได้อย่างต่อเนื่อง และใช้ประโยชน์จากโครงสร้างพื้นฐานเดิมให้เกิดประโยชน์สูงสุด ควบคู่กับการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตไฟฟ้าที่มีอยู่เดิม โดยปัจจุบันดำเนินการจ่ายไฟฟ้าแล้ว 2 แห่ง ที่เขื่อนสิรินธร จ.อุบลราชธานี และเขื่อนอุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น รวม 69 เมกะวัตต์ และอยู่ระหว่างรอเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาอนุมัติอีก 3 แห่ง ที่เขื่อนภูมิพล จ.ตาก เขื่อนศรีนครินทร์และเขื่อนวชิราลงกรณ จ.กาญจนบุรี รวมกำลังผลิต 1,638 เมกะวัตต์

โครงการโซลาร์เซลล์ลอยน้ำเขื่อนสิรินธร จ.อุบลราชธานี

ขณะเดียวกัน กฟผ. จำเป็นต้องพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าให้มีความทันสมัย (Grid Modernization) เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นระบบไฟฟ้า รองรับการบริหารจัดการความผันผวนของพลังงานหมุนเวียนที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องได้อย่างมีประสิทธิภาพ อาทิ ระบบกักเก็บพลังงานทั้งในรูปแบบแบตเตอรี่ (BESS) ที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการใช้ไฟฟ้าได้อย่างรวดเร็วในระดับมิลลิวินาที และการพัฒนาโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับซึ่งเป็นระบบกักเก็บพลังงานขนาดใหญ่และมีต้นทุนการผลิตไฟฟ้าต่อหน่วยต่ำ

ปลดล็อคความผันผวนด้วย SMR สู่ความมั่นคงระยะยาว

นอกจากการพัฒนาโครงการโซลาร์เซลล์ลอยน้ำเขื่อนของ กฟผ. แล้ว กฟผ. ยังเดินหน้าศึกษาเทคโนโลยีผลิตไฟฟ้ารูปแบบอื่น โดยเฉพาะโรงไฟฟ้า SMR (Small Modular Reactor) หรือโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก ถือเป็นเทคโนโลยีอนาคตที่มี “เสน่ห์” ในตัวเอง เพราะเป็นพลังงานสะอาดที่สามารถเป็นโรงไฟฟ้าฐานที่มีความมั่นคง จ่ายไฟฟ้าได้ต่อเนื่อง 24 ชั่วโมง ใช้เชื้อเพลิงน้อย ราคาค่าไฟฟ้าที่แข่งขันได้ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และมีความปลอดภัยสูงกว่าโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แบบดั้งเดิม จึงช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว

ยั่งยืนด้วยพลังเล็ก ๆ ของคนไทย ร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่

อีกหนึ่งรากฐานสำคัญของการบรรลุเป้าหมาย Net Zero Emissions คือ การส่งเสริมการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพในระดับครัวเรือนผ่านฉลากประหยัดพลังงานเบอร์ 5 ซึ่งปัจจุบันยกระดับความเข้มข้นแสดงเกณฑ์ประสิทธิภาพที่ละเอียดและชัดเจนกว่าเดิม “ยิ่งดาวมาก ยิ่งประหยัดพลังงานมาก” รวมถึงมีการแสดงข้อมูลการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดอายุการใช้งานของผลิตภัณฑ์ เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้บริโภคและผลักดันให้ผู้ผลิตพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ได้มาตรฐานที่สูงขึ้น โดยปัจจุบันมีการติดฉลากประหยัดพลังงานเบอร์ 5 รวมทั้งสิ้น 46 ผลิตภัณฑ์

พลังเล็ก ๆ จากการเลือกใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าประหยัดพลังงานของแต่ละบ้านเมื่อรวมกันก็กลายเป็นพลังมหาศาลที่ช่วยลดความต้องการใช้ไฟฟ้าที่ไม่จำเป็นในภาพรวมของประเทศ ทำให้สามารถวางแผนลงทุนในโรงไฟฟ้าและโครงข่ายไฟฟ้าได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ทั้งนี้ จากการดำเนินมาตรการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตไฟฟ้า และการติดฉลากอุปกรณ์เบอร์ 5 ของ กฟผ. ในปี 2568 สามารถลดก๊าซเรือนกระจกตามเป้าหมายของประเทศได้ถึง 11.32 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO₂eq)

ส่งเสริมตลาดพลังงานสะอาด ติดอาวุธภาคธุรกิจรับกติกาโลก

เมื่อเป้าหมายการลดคาร์บอนกลายเป็นส่วนหนึ่งของกติกาการค้าโลก การเข้าถึงพลังงานสะอาดจึงกลายเป็นตั๋วใบสำคัญของภาคธุรกิจ กฟผ. จึงพร้อมสนับสนุนการลดก๊าซเรือนกระจกผ่านกลไกทางการตลาด (Market Mechanism) ในฐานะผู้รับรองใบรับรองการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน หรือ REC (Renewable Energy Certificate) เพียงรายเดียวของประเทศไทย (Local Issuer) ดำเนินการออกใบรับรอง REC ตามมาตรฐานสากลให้แก่ผู้ผลิตพลังงานหมุนเวียนของไทย ณ สิ้นเดือนกันยายน 2569 รวมแล้วกว่า 37.82 ล้าน REC เพื่อกระตุ้นให้เกิดการลงทุนในโครงการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

นอกจากนี้ กฟผ. ยังร่วมขับเคลื่อนการให้บริการไฟฟ้าสีเขียว หรือ UGT (Utility Green Tariff) ซึ่งเป็นกลไกที่ช่วยให้ผู้ใช้ไฟฟ้าได้รับพลังงานหมุนเวียนพร้อมใบรับรอง REC ทำให้สามารถนำไปใช้อ้างอิงการลดก๊าซเรือนกระจกตามมาตรฐานสากลในขอบเขต Scope 2 (การปล่อยก๊าซทางอ้อมจากการใช้พลังงาน) ตามมาตรฐานการทําบัญชีก๊าซเรือนกระจกสําหรับภาครัฐและเอกชน (Greenhouse Gas Protocol : GHG Protocol) โดยแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ

• UGT1 การให้บริการไฟฟ้าสีเขียวแบบไม่เจาะจงแหล่งที่มา คือ การให้บริการไฟฟ้าสีเขียวแก่ผู้ใช้ไฟฟ้าทุกประเภท โดย กฟผ. ได้จัดสรรโรงไฟฟ้าพลังน้ำที่มีอยู่เดิม 7 แห่ง สำหรับให้บริการ UGT1
• UGT2 การให้บริการไฟฟ้าสีเขียวแบบเจาะจงแหล่งที่มา คือ การให้บริการไฟฟ้าสีเขียวแก่ผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหญ่และกิจการเฉพาะอย่าง โดยสามารถเจาะจงกลุ่มโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนใหม่ (Portfolio) ซึ่งประกอบด้วย โรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนพื้นดิน โรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนพื้นดินร่วมกับระบบกักเก็บพลังงานแบตเตอรี่ และโรงไฟฟ้าพลังงานลม จำนวน 245 แห่ง

กฟผ. ยังดำเนินโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจตามมาตรฐานของประเทศไทย (T-VER) มาอย่างต่อเนื่องกว่า 10 ปี ปัจจุบัน กฟผ. มีโครงการที่ขึ้นทะเบียนโครงการ T-VER ทั้งหมด 13 โครงการ มีจำนวนคาร์บอนเครดิตสะสมที่ได้รับการรับรองแล้วทั้งสิ้น 943,677 tCO₂eq     

หนุนลดคาร์บอนภาคขนส่งและอุตสาหกรรม

ขณะเดียวกัน กฟผ. ยังสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมคาร์บอนต่ำในภาคการขนส่ง ผ่านการสร้างระบบนิเวศยานยนต์ไฟฟ้า (EV Ecosystem) อย่างครบวงจร ทั้งสถานีชาร์จ EleX by EGAT แอปพลิเคชัน EleXA เพื่อให้ผู้ใช้งานเข้าถึงบริการได้ง่ายและสะดวก พร้อมด้วยระบบบริหารจัดการสถานีชาร์จที่ทรงพลังอย่าง BackEN EV ทำหน้าที่เชื่อมโยงข้อมูลสถานีชาร์จ การบริหารจัดการโหลดไฟฟ้า และระบบชำระเงินเข้าด้วยกัน เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้ใช้ยานยนต์ไฟฟ้าและผู้ประกอบการ โดยปัจจุบัน กฟผ. เปิดให้บริการสถานีชาร์จ EleX by EGAT และสถานีพันธมิตรในเครือข่าย EleXA กว่า 600 สถานีทั่วประเทศ

สถานี EleX by EGAT ศูนย์การเรียนรู้ กฟผ. ทับสะแก สร้างด้วยคอนกรีตทางเลือก

นอกจากนี้ กฟผ. ยังสนับสนุนการลดก๊าซเรือนกระจกในภาคอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ โดยนำเถ้าลอยจากกระบวนการผลิตไฟฟ้ามาพัฒนาเป็นคอนกรีตทางเลือกทดแทนปูนซีเมนต์ได้สูงสุดถึง 100% ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ถึง 58% เมื่อเทียบกับการผลิตคอนกรีตจากปูนซีเมนต์ 1 ลูกบาศก์เมตร ทำให้ในปี 2568 สามารถลดก๊าซเรือนกระจกได้ถึง 317,841 tCO₂eq

ท้ายที่สุด การเปลี่ยนผ่านพลังงานของไทยจะมีความหมายก็ต่อเมื่อการลดคาร์บอนเดินหน้าไปพร้อมกับการยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ เพราะเป้าหมายไม่ได้มีเพียงการส่งมอบสิ่งแวดล้อมที่ดีขึ้นให้คนรุ่นต่อไป แต่ยังต้องสร้างระบบพลังงานที่มั่นคง เป็นธรรม และทำให้ประเทศไทยยืนหยัดแข่งขันได้ในโลกคาร์บอนต่ำอย่างแท้จริง