มลพิษปราจีนบุรี น้ำ อาหาร ปลอดภัย? ถึงเวลาประกาศ'เขตควบคุมมลพิษ'

มากกว่า 1 เดือน หลังอุทกภัยครั้งใหญ่ ปรากฎมลพิษปนเปื้อนลุ่มแม่น้ำปราจีนบุรีและลำน้ำสาขา  พบทั้งคราบน้ำมันสีรุ้ง ปลาตาย  กองขี้ไก่ปนสายไฟและขยะอิเล็กทรอนิกส์ในไร่อ้อย รวมถึงหลักฐานการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ค่าผลตรวจน้ำหลายพื้นที่ พบอลูมิเนียมเกินค่ามาตรฐาน สารโลหะหนักปนเปื้อน  วันนี้ยังเต็มไปด้วยคำถามจากชาวบ้าน 4 อำเภอที่ได้รับผลกระทบ ตั้งแต่การใช้ชีวิต ผลผลิตการเกษตร ข้าวนาปี นาปรัง    ปลาในกระชัง  น้ำประปาปลอดภัย บริโภคได้หรือไม่  

ขณะที่กลุ่มเครือข่ายรักษ์ปราจีนบุรี นำโดยนางบุษบงก์ ชาวกัณหา พร้อมผู้แทนเครือข่ายและประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากมลพิษทางน้ำขอให้ประกาศพื้นที่ลุ่มน้ำแม่น้ำปราจีนบุรีและลำน้ำสาขาเป็นเขตควบคุมมลพิษ ปัจจุบันอยู่ระหว่างคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (บอร์ดสิ่งแวดล้อม) พิจารณา     ด้านนักวิชาการสิ่งแวดล้อมความเสี่ยงต่อสุขภาพของประชาชนในพื้นที่จากสารพิษโลหะหนัก สารเคมี วิกฤตที่เกิดจะมีทางจัดการ แก้ปัญหาที่ต้นตอ รวมถึงฟื้นฟู และป้องกันปัญหาสารพิษปนเปื้อนจากพื้นที่อุตสาหกรรมได้อย่างไร

จากเวที “Policy Forum : เสียงจากแผ่นดินเปื้อนพิษ ปราจีนบุรี”  จัดขึ้นที่โรงเรียนเขาไม้แก้ว  จ.ปราจีนบุรี  และแพลตฟอร์มออนไลน์ ธันยภัทร์ ดอกผล เครือข่ายปราจีนเข้มแข็ง กล่าวว่า จังหวัดปราจีนมีโรงงาน 105 -106 มากกว่า 150 โรง อ.ศรีมหาโพธิ อ.ศรีมโหสถ  อ.กบินทร์บุรี   บ่อฝังกลบมีจำนวน 4 บ่อ พบ 2 บ่อถูกน้ำท่วม100%  อีก  1 บ่อ พบน้ำรั่วไหลไปในลำรางต่างๆ ส่วนโรงงานรีไซเคิล 106 พบมากกว่า 4 บ่อ น้ำท่วมบริเวณพื้นที่โรงงาน ซึ่งมีสารโลหะหนักปนเปื้อน  บ่อฝังกลบขยะอุตสาหกรรมอยู่ติดคลอง น้ำท่วมมิด 2-3 เมตร  ตรวจพบค่าสารอลูมิเนียมสูง   ในบริเวณเดียวกันมีนิคมอุตสาหกรรม เขตอุตสาหกรรม มีโรงงานตั้งในพื้นที่ พบบ่อน้ำเสียแตก  ล้วนเป็นพื้นที่เสี่ยงและเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษในปราจีนบุรี ซึ่งไหลรวมลงสู่ลุ่มน้ำปราจีนบุรี บ้านสร้างเกษตรกรเลี้ยงปลาเยอะ  พบปลาตายจำนวนมากตามที่ปรากฎเป็นข่าว ซึ่งเส้นทางน้ำไหลจะลงสู่อ่าวไทย ห่วงจะขยายวงกว้างมลพิษทางน้ำไปสู่พื้นที่อื่นๆ จำเป็นต้องตรวจสอบย้อนกลับเพื่อป้องกันปัญหาซ้ำ รวมถึงจะมีมาตรการเยียวยาประชาชน เกษตรกรอย่างไรจากปัญหาสารเคมี

วิศวัสต์ สังขวิลัย ประธานกลุ่มผู้เลี้ยงปลาจังหวัดปราจีนบุรี กล่าวว่า  เหตุการณ์ปลาตายพร้อมกันทั้งจังหวัด ประสบการณ์เลี้ยงปลามา 30 ปี ไม่เคยเจอปัญหาแบบนี้เลย  มันผิดปกติ โดยที่เริ่มต้นจากอ.ศรีมหาโพธิ อ.เมือง อ.บ้านสร้าง ทางกลุ่มยื่นหนังสือที่ศาลากลางจังหวัด ขอให้หาสาเหตุปลาตาย  ได้คำตอบกลับค่าออกซิเจนในน้ำไม่เพียงพอ ค่า DO ต่ำ ใครก็ตอบได้ รวมถึงน้ำหลากปลาตายเป็นปกติ  ตั้งแต่เกิดเหตุผ่านมา 1 เดือน  อยากทราบว่า ค่าDOต่ำ มาจากของเสีย สารเคมีที่ปนเปื้อนมาหรือไม่ ซึ่งรัฐต้องหาคำตอบ เพราะเกษตรกรรอฟังอยู่ ปัจจุบันในพื้นที่ยังพบปลาตายอยู่  รวมถึงคราบสีดำในแหล่งน้ำเต็มไปหมด รวมถึงมีกลิ่นเหม็นคล้ายสารเคมีต้องตรวจสอบให้ชัดเจน    ถ้าหาคำตอบไม่ได้จะเดินหน้าสู้ต่อในอาชีพยากลำบากมาก   

“ ความเสียหายมากกว่า 72 ล้านบาท เงินช่วยเหลือภัยพิบัติทั้งหมดอยู่ที่ 31,200 บาทต่อราย ทั้งที่มูลค่าความเสียหายแต่ละรายหลักแสนหลักล้าน ต้นทุนเลี้ยงปลา 1 พันตัว ใช้เงิน 5-7 หมื่นบาท   ตั้งแต่เกิดเหตุ 1 เดือน มีต้นทุนแฝงอาหารในโกดัง ซึ่งจะหมดอายุในเร็วๆนี้   ปีนี้ปราจีนบุรีเจอมหาอุทกภัย ถ้าท่วมกองขยะอุตสาหกรรมแล้ว ส่งผลกระทบต่อเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาต้องช่วยเยียวยาเกษตรกรผู้เลี้ยงปลา  ต้นปี 69 เจอภัยแล้ง น้ำร้อน ปลาเสียหาย 80% ครึ่งปีหลังเกษตรกรทุ่มเงินก้อนสุดท้ายมาเลี้ยวปลารอบนี้ แต่กลับเกิดปัญหาปลาตายทั้งลำน้ำ ซึ่งไม่ได้มาจากภัยธรรมชาติแน่นอน “ วิศวัสต์ ถามเสียงดังในเวที

ด้าน ประภาส ปิ่นตบแต่ง คณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมฯ กล่าวว่า  คณะกรรมาธิการฯ ได้รับเรื่องร้องเรียนหลายมิติจากเครือข่ายปราจีน ถึงผลกระทบระยะสั้นจากการขยายตัวของ EEC หลังจากนั้น หลายหน่วยงาน ภาควิชาการ ภาคประชาสังคม เข้ามาร่วมแก้ไขหาทางออกไม่ให้มลพิษปนเปื้อนสู่ห่วงโซ่อาหาร โดยเราเป็นพื้นที่กลางเชื่อมประสาน ผ่านการตั้งคณะทำงานติดตามผลกระทบและแก้ไขปัญหาในระยะยาว ซึ่งนอกจากผลกระทบระยะสั้นด้านผลผลิตเก็บเกี่ยวได้หรือไม่ ไปจนถึงการเพาะปลูกรอบใหม่ เกษตรกรกังวล  ส่วนระยะยาวการขยายเขตเศรษฐกิจพิเศษ EEC จะจัดทำรายงานการศึกษาควบคู่กันไป  ทิศทางการพัฒนาจะไปในทิศทางไหนต่อไป เพื่อให้เกิดความปลอดภัยทางสุขภาพ อาหาร และสิ่งแวดล้อม

ศ.พวงรัตน์ แก้วล้อม  ภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร ม.เชียงใหม่  ซึ่งตรวจติดตามสารเคมีในแหล่งกำเนิดมลพิษปราจีนบุรี  กล่าวว่า กองขี้ไก่ปนสายไฟถูกบริจาคเหมือนลักษณะดินฟรีหรือปุ๋ยฟรี ซึ่งมีมานานแล้ว  เฉพาะไร่อ้อยบริเวณนั้นรับปริมาณดินฟรีปนเปื้อนมากแค่ไหน ยังขาดข้อมูล หากตรวจสอบแล้วมีสารเคมี ทั้งทองแดงที่ถูกปั่นย่อยจนละเอียด  ตะกั่ว สังกะสี นิกเกิล ในปริมาณสูงเกินมาตรฐาน  หากกระจายสู่สิ่งแวดล้อม มีโอกาสถูกชะ กระจายในพื้นที่เกษตรและพืชอาหารดูดซึมเข้าไปได้ง่ายๆ   อ้อยบริเวณนั้นควรเก็บเกี่ยวไปหีบต่อหรือไม่ แจกจ่ายไปจะเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร   พื้นที่นี้เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่เราเก็บ แต่ก่อนหน้านี้ไม่มีการตรวจ   

เพ็ญโฉม แซ่ตั้ง มูลนิธิบูรณะนิเวศ  กล่าวว่า  กองขี้ไก่ปนสายไฟและขยะอิเล็กทรอนิกส์ในไร่อ้อย  บางจุดพบพลาสติกและกากน้ำมันลักษณะเป็นก้อน  ต้องประสานเจ้าของที่ดิน เพื่อแจ้งความว่าถูกหลอก มิฉะนั้น จะกลายผู้กระทำความผิดตาม พรบ.วัตถุอันตราย  รวมถึงต้องให้ข้อมูลกับทางภาครัฐ ว่ารับมาจากใครเพื่อไม่ให้ตัวเองต้องรับผิดชอบค่าจัดการกองวัตถุอันตรายดังกล่าว ซึ่งมีราคาแพงหลักล้าน อีกทั้งชาวบ้านในพื้นที่สังเกตุ หากเจอปัญหาลักษณะเดียวกันให้ไปแจ้งความ   มีเคสชาวบ้านถูกหลอกให้เอาขยะอันตรายไปทิ้งไปถม ถูกฟ้องดำเนินคดี   ในปราจีนการลักลอบทิ้งมีทั้งถูกหลอกและยินดีให้ใช้พื้นที่ทิ้งกองกาก เพราะเจ้าของขุดหน้าดินไปขาย แล้วรับเงินเอากากมาถมนั้น  ต้องดำเนินดคีกับผู้ที่จงใจ  สมคบคิด ก่อให้เกิดการปนเปื้อนในวงกว้าง  ไม่มีการป้องกันการรั่วซึมสู่ชั้นน้ำใต้ดิน

จากกรณีกองขี้ไก่ปนเปื้อน รมว.อุตสาหกรรม ได้ทำงานเชิงรุกตรวจสอบโรงงานคัดแยก โรงงานฝังกลบ ในลิสต์กว่า 3,000 แห่ง เสนอให้พ่วงพื้นที่ลักลอบทิ้งกากอันตราย ไม่ต้องรอถึงกระบวนการพิสูจน์ขั้นสุดท้าย แต่มองจากสายตาลักษณะวัตถุที่ถูกบดหรือถูกทิ้งสันนิษฐานนี่คือ ขยะอันตราย อุตสาหกรรมจังหวัดทำงานเชิงรุกจับมือกับท้องถิ่นสำรวจ วางแผนปฏิบัติการเร่งด่วนลดการกระจายตัวมลพิษ   ตั้งงบฯ จัดการให้ถูกต้อง  ฟื้นฟู  สืบสาวถึงบริษัทต้นตอ ตัวการมารับผิดชอบ และเป็นผู้จ่ายเงิน รวมถึงระงับการออกใบอนุญาตด้วย ซึ่ง 18 จุด กองกากเหล่านี้ที่ภาคประชาชนสำรวจไวเ ต้องบูรณาการ วางแผน ปักเขตอายัดพื้นที่ เป็นพื้นที่เสี่ยง ปล่อยนานไม่ดี เพราะเป็นสารอันตราย

“ คพ.ตรวจเจอโลหะหนักหลายชนิด แต่มูลนิธิกังวลสารอันตรายที่เติมแต่งในพลาสติก อันตรายกว่าโลหะหนัก พิษภัยน่ากลัวมาก อยู่ได้ชั่วลูกชั่วหลาน  สามารถหลุดเข้าไปในห่วงโซ่อาหาร เราเก็บตัวอย่างมาแล้ว รอส่งแลบในต่างประเทศ กรมโรงงานอุตสาหกรรม  สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดมีอำนาจหน้าที่ต้องเคลื่อนย้ายออกไป อย่าปล่อยให้สะสมนาน แม้มีการทำคันล้อมป้องกันการชะออกนอกวง แต่พบการเขี่ยคันล้อมออกบางช่วง มันป้องกันไม่ได้จริง “ เพ็ญโฉม กล่าว

ศุภาพร มาลัยลอย มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม   กล่าวว่า ปัญหาสารพิษปนเปื้อนปราจีนบุรี รอกลไกแก้ปัญหาปกติจะไม่สามารถช่วยป้องกันการกระจายตัวมลพิษปราจีนได้เลย ข้อเสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมต้องร่วมทำงานกับภาคประชาชน  เปิดเผยข้อมูล จัดทำแผนที่เสี่ยงให้ชัดเจน ซึ่งมากกว่า 18 จุด แน่นอน คพ. อุตสาหกรรมจังหวัด ภาคประชาชน จัดทำชุดข้อมูลแหล่งกำเนิดมลพิษเดียวกัน เพื่อให้ประชาชนเข้าถึง เนื่องจากอันตรายต่อสภาพแวดล้อม  ส่วนมาตรการจัดการแก้ไขปัญหาหน่วยงานใดรับผิดชอบ ระยะเวลาดำเนินการ  ส่วนการดำเนินคดี ภาคีเครือข่ายติดตามทวงถาม แต่ล่าช้า  ทั้งที่ผลกระทบสาหัส หน่วยงานรัฐต้องเปิดเผยกระบวนการตรวจสอบ  และมีช่องทางให้ประชาชนเสริมข้อมูลให้ครบถ้วน ส่วนแผนปฏิบัติการฟื้นฟู เกินกำลังท้องถิ่นด้วยงบประมาณมหาศาล เร่งด่วนกว่าเอาปราจีนบุรีเข้า ECC  บอร์ดสิ่งแวดล้อม ที่มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธานโดยตำแหน่ง เร่งประกาศปราจีนบุรีเป็นเขตควบคุมมลพิษ

ปรกชล อู่ทรัพย์ มูลนิธิชีววิถี  กล่าวว่า จีนยกเลิกอุตสาหกรรมรีไซเคิลเศษอิเล็กทรอนิกส์ เพราะพบการปนเปื้อนแคดเมียมในข้าวครึ่งหนึ่งของตลาด  ปนเปื้อนโลหะหนักในเลือด80% ของจังหวัด มีหมู่บ้านมะเร็ง 400 กว่าแห่งในจีน ขณะที่พูดปราจีนบุรีเป็นอู่ข่าวอู่น้ำ เป็นแหล่งสมุนไพรของโลก บอร์ดระดับชาติ 4 บอร์ดที่เกี่ยวข้องบอร์ดอาหารแห่งชาติ บอร์ดของเสียวัตถุอันตราย  บอร์ดสิ่งแวดล้อม  บอร์ดพัฒนานโยบายแห่งชาติด้านสารเคมี  ทำอะไรอยู่ ทั้งที่มีอำนาจในการออกแผนตอบโต้สถานการณ์ฉุกเฉิน  ท้ายสุดเสนอปราจีนบุรีควรตั้งเป็นพื้นที่ความมั่นคงทางอาหาร