
การเก็บภาษีความหวาน ปัจจุบันอยู่ในระยะที่3 เริ่มบังคับใช้ตั้งแต่ 1 เมษายน 2566 -31 มีนาคม 2568 ทีผ่านมา ภาษีความหวานจะมีการปรับขึ้นเป็นอัตราก้าวหน้าไปเรื่อย ๆ ทุก ๆ 2 ปี โดย ภาษีเพิ่มขึ้น เช่น ภาษีระยะที่ 3 เครื่องดื่มที่มีสารความหวาน 10-14 กรัมต่อลิตร จะเสียภาษีเพิ่มจาก 1 บาท เป็น 3 บาทต่อลิตร
ล่าสุด สสส. เปิดผลวิจัย 4 ปีมาตรการภาษีความหวาน โดย รศ. ดร. สิรินทร์ยา พูลเกิด สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล เปิดเผย ผลการศึกษาวิจัยสถานการณ์การดื่มเครื่องดื่มรสหวานของคนไทยภายหลังการออกมาตราการเก็บภาษีสรรพสามิตรในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา โดยทำแบบสอบถามครัวเรือนตัวอย่างที่ถูกสุ่มโดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ จำนวน 3,720 ครัวเรือน และใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการจัดโฟกัสกรุ๊ป ผู้อยู่อาศัยในเขตเทศบาลและนอกเขตเทศบาล แย่วตามกลุ่มอายุ 10-14 ปี 15-29 ปี 30-44 ปี 45-59 ปี และตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป โดยติดตามกลุ่มครอบครัวดังกล่าวต่อเนื่อง 4 ปี ช่วงเก็บข้อมูล มิถุนายน และธันวาคมของทุกปี
ผลการศึกษาการดื่มเครื่องดื่มที่มีรสหวนของคนไทย ปี2561-2566 พบว่า คนไทยมีแนวโน้มการดื่มลดลง ชายไทยดื่มมากกว่าผู้หญิง ขณะที่กลุ่มวัยทำงานตอนต้น และวัยเรียนดื่มมากกว่ากลุ่มอื่นๆ ส่วนคนรายได้น้อยดื่มลดลง คนมีรายได้สูงดื่มเพิ่มมากขึ้น
ขณะที่เครื่องดื่มที่มีมาตรการเก็บภาษีก็มีแนวโน้มการดื่มลดลง ยกเว้นเครื่องดื่มชูกำลัง และกาแฟกระป๋อง และยังมีอัตราการดื่มน้ำอัดลมมากที่สุด ขณะที่กลุ่มเครื่องดื่มที่ไม่เก็บภาษีมีแนวโน้มดื่มลดลงเช่นกัน ยกเว้นเครื่องดื่มชงสด ชา/กาแฟเย็น และน้ำสมุนไพร
การลดการดื่มของคนไทยพบว่า ปัจจัยเรื่องราคามีผลต่อการตัดสินใจซื้อเครื่องดื่ม โดยคนไทย 70.5% จะเปลี่ยนแปลงการดื่มหากราคาสูงขึ้น แต่จะดื่มยี่ห้อเดิมแต่ลดปริมาณลง 39.4 % เลิกดื่มที่มีรสหวน 22.9 % และดื่มยี่ห้อเดิมแบบใส่สารทดแทนความหวาน 4.7 % และดื่มประเภทอื่น เช่น ชงสด 3.5 % โดยคนไทยมีใช้ค่าใช้จ่ายซื้อเครืองดื่มที่มีรสหวานเฉลี่ย 23.55 บาทต่อวัน แต่ถ้าหากมีราคาเพิ่มขึ้นจะรับได้เฉลี่ยไม่เกิน31.24 บาท
ส่วนการปรับสูตรเครื่องดื่มลดความหวานลง 15.6 % ดื่มยี่ห้อเดิม แต่เลือกที่จะใส่สารทดแทนความหวาน 15.6 % เลิกดื่ม 7.6 % เปลี่ยนยี่ห้อ แต่ไม่เปลี่ยนระดับความหวาน 2.4 % เปลี่ยนไปดื่มประเภทอื่น เช่น ชงสด 58.8 % ดื่มยี่ห้อเดิม ไม่เปลี่ยนแปลง

สำหรับเหตุผลในการเลือกเครื่องดื่มที่มีรสหวานพบว่า อายุ 10-14 ปีมาจากการตลาดและรสชาติ อายุ 15-29 ปี มาจากรสชาติและ ราคา ส่วน อายุ 30-44 ปีมาจากเรื่องราคา และการเข้าถึงที่ง่าย ส่วนอายุ 45-59 ปีเป็นเรื่องการตลาดที่มีคุณประโยชน์ต่อร่างกาย สุขภาพ
ส่วนตราสัญลักษณ์ ”ทางการเลือกสุขภาพ” ในเครื่องดื่มพบว่าเครื่องดื่มที่ได้รับการรับรอง 3 อันดับคือ 1. ชาเขียวบรรจุขวด 500 มล 2.น้ำอัดลมบรรจุดขวด น้ำตาล 0 % 3. น้ำผลไม้บรรจุขวด 450 มล แต่คนไทยใช้สัญลักษณ์ทางเลือกสุขภาพประกอบการตัดสินใจซื้อน้อยมากพบว่า 3 ใน 8 คนใช้ในการตัดสินใจซื้อ และ 5 ใน 8 คน ไม่ใช้ตัดสินใจ หรือไม่แน่ใจ
รศ. ดร. สิรินทร์ยา ระบุว่าผลการศึกษาพบว่า คนไทยดื่มเครื่องดื่มที่มีรสหวานเฉลี่ยลดลง แต่ น้ำอัดลม ยังเป็นผลิตภัณฑ์ที่ถูกเก็บภาษี ที่คนไทยดื่มมากที่สุด และในทุกปี ชา/กาแฟชงสด เป็นผลิตภัณฑ์ที่ยังไม่ถูกเก็บภาษี ที่คนไทยดื่มมากที่สุด ส่วนคนไทยกลุ่มรายได้สูงดื่มเพิ่มขึ้น
มาตรการทางภาษีมีอิทธิพลในการเปลี่ยนพฤติกรรมไม่กินหวาน แม้ว่าจะไม่ใช่ปัจจัยทั้งหมดก็ตาม จึงเสนอการปรับเพดาภาษีไม่หวานเพิ่มในระยะที่ 4 พร้อมกับการควบคุมการตลาดผ่านสื่อโฆษณา ขณะที่เครื่องดื่มประเภท ชา/กาแฟชงสด อาจจะพิจารณาเก็บภาษีครอบคลุมเครื่องดื่มกลุ่มนี้ควบคู่ไปกับมาตรการปรับสูตรลดหวาน”
ด้านทพญ.ปิยะดา ประเสริฐสม ผู้จัดการเครือข่ายเด็กไทยไม่กินหวาน แผนอาหารเพื่อสุขภาวะ สสส. กล่าวว่า ผลการวิจัยออกมาชัดเจนว่า การดำเนินด้านมาตรการภาษีความหวานในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา ส่งผลให้คนไทยดื่มน้ำหวนลดลง โดยคาดว่าหากการปรับเพดานภาษีความหวานเป็นระยะที่ 4 มาตรการภาษีที่เข้มงวดขึ้นจะส่งผลให้ผู้ป่วยเบาหวานลดระดับความชุกลง
“ตอนนี้เห็นชัดเจนว่าคนไทยดื่มน้อยลงโดยไม่รู้ตัว แม้ว่าจะยังคนที่ยังติดความหวานยังคงติดอยู่และไปใช้สารทดแทนความหวานเพิ่มขึ้น แต่สิ่งที่เราอยากทำคืออยากให้เขารับรู้แล้วก็ตัดสินใจเลือกไปเอง โดยเปลี่ยนรสของลิ้นที่เคยติดหวานให้หวานน้อยลง หรือไม่หวานเลย ไม่ใช่ไปใช้สารทดแทนความหวาน”
ทพญ.ปิยะดา กล่าวต่อไปอีกว่า สิ่งที่ทำควบคู่ไปกับการปรับมาตรการภาษีคือการรณรงค์ไม่กินหวาน ซึ่งตลอดช่วงที่ผ่านมาเราสามารถทำให้เกิดกระแส “ไม่หวานสั่งได้” ในเครือข่ายร้านกาแฟที่มาร่วมกัน จนกระทั่งนำไปสู่ร้านที่ไม่ใช่เครือข่ายของเรานำเรื่องไม่หวานสั่งได้ไปทำในร้านตัวเอง ขณะที่ในโรงเรียนเราณรงค์มาตั้งแต่ปี 2550 จน กระทรวงศึกษาธิการก็ออกประกาศให้โรงเรียนไม่มีน้ำอัดลม หรือขนมที่แคลอรี่สูง จนขณะนี้เราเชื่อว่าไม่มีโรงเรียนไหนไม่รู้ว่าไม่ให้มีน้ำอัดลมในโรงเรียน ซึ่งเราณรงค์ไปพร้อมกับทำสูตรลดหวานเป็นแนวทางและผลักดันมาตรฐานความหวานต้องไม่เกิน 8 กรัม หรือ 2 ช้อนชา จึงเชื่อว่าหากดำเนินการทั้งเรื่องภาษีและการณรงค์จะช่วยเปลี่ยนพฤติกรรมติดหวานของคนไทยได้

ข่าวที่เกี่ยวข้อง
เปิดฉากเวทีสัมมนาฯ ความปลอดภัยทางถนน “ศปถ.-คมนาคม-สสส.” ผนึกภาคีเครือข่าย ยกระดับถนนปลอดภัย ตั้งเป้าลดอัตราการเสียชีวิตเหลือ 12 คนต่อแสนประชากร ภายในปี 2570
วันที่ 19 พ.ย. 2569 ที่ ศูนย์การประชุม อิมแพ็ค ฟอรั่ม เมืองทองธานี ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) กระทรวงคมนาคม กองทุนเพื่อความปลอดภัยในการใช้รถใช้ถนน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ กรมการขนส่งทางบก กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรมควบคุมโรค มูลนิธินโยบายถนนปลอดภัย
อย่ารอ..ให้สูงวัยแล้วค่อยดูแลสุขภาพ ชูยุทธศาสตร์ “สร้างนำซ่อม” ลด NCDs
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างรวดเร็ว โดยโจทย์สำคัญไม่ใช่เพียงการรองรับประชากรสูงวัยที่เพิ่มขึ้น แต่คือการทำอย่างไรให้คนไทยมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ

