'ยลวิถีบ้านสะนำ' เพชรเม็ดงาม 'อุทัยธานี'

ท่ามกลางขุนเขาและวิถีชนบทอันสงบงามของอำเภอบ้านไร่ ชุมชนบ้านสะนำ จังหวัดอุทัยธานี ที่นี่คือหมู่บ้านดั้งเดิมของชุมชนลาวครั่งที่ใหญ่ที่สุดในตำบลบ้านไร่ แยกตัวมาจากกลุ่มบ้านทัพคล้ายหลังสงครามสิ้นสุด และยังคงสืบสานอัตลักษณ์ทางประเพณี ศิลปะ และวัฒนธรรมไว้อย่างเข้มแข็ง

บ้านสะนำขับเคลื่อนชุมชนด้วยพลังบวร น้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางในการพัฒนา ควบคู่กับการอนุรักษ์วิถีชีวิตดั้งเดิม จนได้รับการคัดเลือกให้เป็น 1 ใน 10 สุดยอดชุมชนต้นแบบ “เที่ยวชุมชน ยลวิถี” ประจำปี 2568 สะท้อนศักยภาพของชุมชนที่พร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยวด้วยเรื่องราวและคุณค่าที่มีชีวิต ด้วยเสน่ห์ของผู้คนเชื้อสายลาวเวียง วัฒนธรรมการแต่งกาย อาหารพื้นถิ่น ประเพณี และความเชื่อศรัทธาที่สืบทอดกันมา

ปลายทางของการเดินทางครั้งนี้ หากอยากซึมซับเรื่องราวของ ชุมชนบ้านสะนำ ให้ครบทุกอารมณ์ ต้องแวะมาที่ ตลาดต้นไม้ยักษ์  ที่พาเราเข้าใกล้วิถีชุมชนอย่างเป็นธรรมชาติ ก่อนจะเดินลึกเข้าไปพบกับไฮไลต์ของพื้นที่ บรรยากาศสองข้างทางเต็มไปด้วยร้านค้าของชาวบ้านในชุมชน ที่นำผัก ผลไม้สดจากสวน รวมถึงผลิตภัณฑ์ฝีมือมาวางขายอย่างเป็นกันเอง

เราหยุดเดิน แวะเข้าชมร้านผ้าทอผืนงาม สินค้าชุมชนสุดประณีตของบ้านไร่ที่สะท้อนภูมิปัญญาเก่าแก่ ลวดลายโดดเด่นคือ ลายไก่โบราณ อันเป็นเอกลักษณ์ งานฝีมือที่สืบทอดจากบรรพบุรุษชาวลาวครั่ง ภายในร้านยังมีของใช้จากผ้าทอให้เลือกมากมาย ทั้งพวงกุญแจ หมอน และกระเป๋า เดินถัดมาอีกหน่อยก็พบกับงานหัตถกรรมกระเป๋าสาน แต่ละใบมีเสน่ห์เรียบง่าย และยังมีจุดทำกิจกรรมไม่ว่าจะเป็นการย้อมผ้าหรือทำพวงกุญให้กับนักท่องเที่ยวด้วย

จากตลาด เดินต่อไปอีกประมาณ 200 เมตร เส้นทางค่อย ๆ พาเข้าสู่ร่มเงาธรรมชาติ ก่อนจะได้พบกับ ต้นไม้ยักษ์ Unseen แห่งบ้านไร่ ต้นไม้ใหญ่ที่ชาวบ้านเรียกว่า ต้นเชียง หรือ ต้นผึ้ง ลำต้นมหึมาพร้อมพูพอนและรากที่แผ่พ้นดิน ขนาดใหญ่จนต้องใช้คนราว 40 คนโอบ สูงประมาณ 53 เมตร และมีอายุกว่า 400 ปี ตั้งตระหง่านท่ามกลางป่าหมากสีเขียวขจีนับหลายร้อยต้น

ต้นไม้ยักษ์นี้ตั้งอยู่ในที่ดินของ ป้าจีน–ลุงเฮียง ชาวบ้าน ทั้งสองช่วยกันดูแลและอนุรักษ์ผืนป่าอย่างเอาใจใส่ เปิดพื้นที่ให้ผู้มาเยือนได้เข้าไปศึกษา ชื่นชมความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติในท้องถิ่น โดยไม่คิดค่าใช้จ่ายใด ๆ การได้ยืนอยู่ใต้เงาไม้ใหญ่  คือช่วงเวลาสงบ ๆ ที่ทำให้การเดินทางครั้งนี้น่าจดจำ

และนับเป็นโอกาสอันดีสำหรับชาวบ้านไร่ โดยเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา ซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม พร้อมคณะ ได้เดินทางมาเปิดกิจกรรมสร้างการรับรู้เส้นทางท่องเที่ยววิถีชุมชนของสุดยอดชุมชนต้นแบบเที่ยวชุมชน ยลวิถี ในปีนี้ด้วย รมว.วธ. กล่าวว่า ชุมชนบ้านสะนำ ไม่ได้เป็นเพียงหมู่บ้านท่องเที่ยวทั่วไป แต่คือ เพชรเม็ดงาม แห่งจังหวัดอุทัยธานีที่ทุกคนต้องมาเยือนให้ได้สักครั้งในชีวิต ชุมชนแห่งนี้เป็นแหล่งรวม ความมหัศจรรย์ของธรรมชาติและวัฒนธรรมที่ ผสมผสานกันอย่างลงตัว

โดยชุมชนบ้านสะนำ ได้มีการมาจัดตั้งบูธสาธิตงานศิลปหัตถกรรม และอาหารพื้นบ้าน ที่น่าเดินทางไปสัมผัสด้วยตัวเอง อย่างการสาธิต โล้ต้นหมาก ชายวัยกลางคนค่อย ๆ ปีนไต่ขึ้นต้นหมากที่สูงชะลูด ด้วยท่วงท่าที่ดูเรียบง่ายแต่แฝงไปด้วยความชำนาญ เขาผูกเชือกโยงกับลำต้น ใช้แรงเหวี่ยงจากขาและลำตัวช่วยทรงตัว ก่อนจะโล้ตัวขึ้นสู่ที่สูงอย่างมั่นคง เพื่อเก็บเกี่ยวผลหมากที่อยู่ด้านบน

ภาพตรงหน้าทำให้ได้เห็นว่าวิธีโล้ต้นหมากไม่ใช่แค่การทำงาน แต่คือ วิถีชีวิตดั้งเดิมของชุมชนบ้านสะนำ ที่ผูกพันกับสวนหมากซึ่งมีอยู่มากในพื้นที่ แม้วันนี้ผู้บริโภคหมากจะลดน้อยลงไปตามกาลเวลา แต่ชาวบ้านยังคงช่วยกันอนุรักษ์ภูมิปัญญานี้ไว้ ให้คนรุ่นหลังและผู้มาเยือนได้สัมผัสเสน่ห์ของชุมชน

อีกหนึ่งงานฝีมือที่เกิดจากต้นหมากต้องไม่พลาดไปชม คือ จานชามจากกาบหมาก ที่ไม่เพียงช่วยใช้วัสดุจากทางธรรมชาติที่ไม่ใช้แล้วให้เกิดประโยชน์ ยังช่วยอนุรักษณ์สิ่งแวดล้อมและสร้างราบได้ให้กับชุมชนบ้านสะนำอีกด้วย ไปต่อการอาหารพื้นถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ อาทิ แจ่วผีโพง ยำผักกูด และหมกหน่อไม้รสมือแม่ ที่ต้องไปลิ้มรสให้ได้สักครั้ง

ออกจากชุมชนบ้านสะนำ เดินทางต่อเที่ยวในอ.บ้านไร่ คือ วัดถ้ำเขาวง   ภาพแรกที่เห็นคือสระน้ำขนาดใหญ่ทอดตัวอยู่เบื้องหน้า สะท้อนเงา เรือนไทยประยุกต์  หลังงามที่สร้างด้วยไม้ทั้งหลัง ดูโดดเด่นท่ามกลางธรรมชาติร่มรื่น ถือแหล่งท่องเที่ยวและสถานที่ศรัทธาที่ใครได้มาก็ต้องยกให้เป็นวัดสวยระดับอันซีนของอุทัยธานี ตัววัดตั้งอยู่ชิดเชิงเขา โอบล้อมด้วยแมกไม้สีเขียวขจี และมีภูเขาหินปูนขนาดใหญ่เป็นฉากหลัง อาคารหลักเป็นเรือนไทย 4 ชั้น ออกแบบตามสถาปัตยกรรมไทยดั้งเดิม ชั้นล่างเป็นใต้ถุนโล่ง ใช้เป็นลานเอนกประสงค์และร้านจำหน่ายของที่ระลึก ชั้นที่ 2 เป็นวิหาร ชั้นที่ 3 เป็นกุฏิ ส่วนชั้นบนสุดคือพระอุโบสถ สร้างจากไม้สักและไม้มะค่า ให้งดงามแบบไทย

ด้านข้างเรือนไทย จุดสักการะพระนอนองค์ใหญ่ประจำวัด พระพุทธอุทัยธรรมพินิต พระพุทธไสยาสน์ที่ใหญ่ที่สุดในของอุทัยธานี ความยาวถึง 21 เมตร เป็นปางโปรดอสุรินทราหู งานศิลปะร่วมสมัยในแบบสุโขทัย หล่อด้วยทองเหลืองสุดงดงาม หากยังมีแรงและอยากซึมซับธรรมชาติ แนะนำให้เดินต่อไปด้านหลังเรือนไทย จะมีทางเดินเท้าขึ้นสู่ ถ้ำด้านบน ระยะทางประมาณ 400 เมตร เส้นทางไม่ยาก เดินเพลิน ๆ ท่ามกลางธรรมชาติ

 เมื่อเข้าไปในถ้ำจะพบถ้ำโลง ที่ทำให้รู้สึกปล่อยว่าง และขึ้นไปอีกนิดจะพบกับพระพุทธรูปให้สักการะอย่างเงียบงัน บริเวณภูเขาแห่งนี้มีถ้ำอยู่ราว 7–8 แห่ง บางส่วนถูกใช้เป็นสถานที่วิปัสสนากรรมฐานของพระสงฆ์ วัดถ้ำเขาวงจึงไม่ใช่แค่จุดแวะไหว้พระ แต่เป็นอีกหนึ่งสถานที่ที่ทำให้การเดินทางในอำเภอบ้านไร่เต็มไปด้วยความอิ่มใจ ทั้งจากความงามของสถาปัตยกรรม ธรรมชาติ และความสงบ

ปิดท้ายการเดินทางด้วยการปล่อยใจให้เบิกบานท่ามกลางมวลดอกไม้ที่ แก่นมะกรูด พื้นที่รอยต่อของใต้สุดภาคเหนือและเหนือสุดภาคกลาง บรรยากาศเงียบสงบ เหมาะกับการเดินเล่นช้า ๆ เพื่อซึมซับความสดชื่นของธรรมชาติ ในสวนพฤกษศาสตร์ ซึ่งได้รับการดูแลและจัดแต่งไว้อย่างสวยงาม

ช่วงเวลานี้สวนเต็มไปด้วยสีสันของดอกไม้ที่กำลังผลิบาน ทั้ง ดอกพีทูเนีย สีหวานสด ดอกบานชื่น ที่เรียงตัวแน่นในแปลง ดอกเดซี่ หลากสี และ ดอกลิลลี่ สีขาวเหลืองท่ามกลางแสงแดดอ่อน ๆ ยามสาย เดินไปถ่ายรูปไปก็เพลิน ระหว่างแปลงดอกไม้ หรือมุมสวนที่จัดไว้ให้เข้ากับธรรมชาติรอบด้าน  หอบความสดใสก่อนกลับบ้าน