เยือนถิ่น 'มอแกน' ชาวเลดั้งเดิมแห่งหมู่เกาะสุรินทร์

หมุดหมายการไปเยือนทะเลอันดามันที่ขึ้นชื่อเรื่องความงดงามมี “หมู่เกาะสุรินทร์” เป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางที่ไม่ควรพลาด หมู่เกาะแห่งนี้ตั้งอยู่ในเขตตำบลเกาะพระทอง อำเภอคุระบุรี จังหวัดพังงา และได้รับการยกย่องว่าเป็นแหล่งดำน้ำตื้นที่โดดเด่นที่สุดแห่งหนึ่งของไทย ด้วยแนวปะการังน้ำตื้นขนาดใหญ่ที่ทั้งสวยงามและอุดมสมบูรณ์ เต็มไปด้วยสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลหลากหลายชนิด สะท้อนความสมบูรณ์ของระบบนิเวศทางทะเลที่ยังคงได้รับการดูแลดี

ขณะเดียวกัน ผืนทะเลแห่งนี้ไม่ได้มีเพียงความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติ แต่ยังเป็นบ้านของ “ชาวเล” กลุ่มชนพื้นเมืองที่อาศัยและดำรงชีวิตอยู่กับทะเลอันดามันมาอย่างยาวนานนับร้อยปี โดยเฉพาะ “ชาวมอแกน” ที่มีวิถีชีวิตผูกพันกับท้องทะเล เคยใช้เรือเป็นที่อยู่อาศัยและเดินทางระหว่างหมู่เกาะต่าง ๆ ก่อนจะค่อย ๆ ตั้งหลักแหล่งบนฝั่งในเขตอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์อาศัยอยู่ใน 2 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่บ้านอ่าวบอน หรือแนอ๊ะ บนเกาะสุรินทร์ใต้ ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากที่ทำการอุทยานฯ และหมู่บ้านอ่าวไทรเอน หรือบิลุบนเกาะสุรินทร์เหนือ ทั้งสองหมู่บ้านตั้งอยู่ห่างกันประมาณ 3 กิโลเมตร

แต่ที่หลายคนไม่อาจลืมเลือนคือเหตุการณ์สึนามิในปี 2547 หมู่บ้านมอแกนทั้งสองแห่งได้รับความเสียหายอย่างหนักจากเหตุการณ์นั้น แต่พวกเขารอดชีวิตมาได้เพราะความคุ้นเคยกับทะเล และจากการสังเกตเห็นน้ำทะเลลดลงอย่างรวดเร็ว และคาดว่าคลื่นยักษ์กำลังจะมา พวกเขาจึงรีบเตือนกันและหนีขึ้นไปยังเนินเขาหลังหมู่บ้าน

 ในขณะเดียวกันยังช่วยเหลือนักท่องเที่ยว โดยกลุ่มชายหนุ่มนำเรือออกห่างจากฝั่งเพื่อความปลอดภัย และช่วยพานักท่องเที่ยวขึ้นไปหลบบนที่สูง แม้คลื่นจะรุนแรงจนบ้านเรือนพังเสียหายและเรือแตก แต่ทุกคนยังปลอดภัย หลังเหตุการณ์ พวกเขาอพยพไปอยู่ที่วัดสามัคคีธรรม มีผู้คนช่วยเหลือมากมาย แม้จะคิดถึงบ้าน แต่เมื่อสถานการณ์ดีขึ้น เราก็กลับมายังหมู่เกาะสุรินทร์ และร่วมกับอาสาสมัครสร้างหมู่บ้านขึ้นใหม่อีกครั้งที่อ่าวบอน อย่างไรก็ตามปัจจุบันมีประชากรชาวมอแกนในประเทศไทยอยู่กว่า 800 คน และมีอีกกว่า 2,000 คน ตามเกาะต่างๆ ในพม่า

เรื่องราวของชาวมอแกนคือหนึ่งในประสบการณ์ที่อยากมาสัมผัสด้วยตัวเองสักครั้ง และในทริปนี้ เราได้มีโอกาสร่วมเดินทางกับ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) มาเยือนหมู่บ้านมอแกน  ที่หมู่เกาะสุรินทร์ โดยการเดินทางจะเป็นแพ็กเกจทัวร์ของ Love Andaman ที่พาเราออกไปเปิดโลกกลางทะเลอันดามัน ระหว่างการเดินทางได้แวะจุดดำน้ำตื้น (Snorkeling) จุดแรกที่อ่าวนีโม่ เต็มไปด้วยปะการังน้ำตื้นและดอกไม้ทะเลหลากสีสัน ใต้ผืนน้ำใสแจ๋วคือฝูงปลาการ์ตูน หรือนีโม่ ที่ว่ายวนอยู่ท่ามกลางดอกไม้ทะเลอย่างหนาแน่น

จากนั้นเรือมุ่งหน้าเข้าสู่อ่าวช่องขาด ที่ตั้งของหน่วยอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ เพื่อแวะพักรับประทานอาหารกลางวันและเติมพลัง ท่ามกลางบรรยากาศเงียบสงบของชายหาดน้ำใสทรายขาว ช่วงเวลาหลังมื้ออาหาร ได้เดินเล่นสำรวจรอบอ่าว และไม่พลาดแวะถ่ายภาพกับ หินแม่ไก่” กองหินธรรมชาติริมหาดที่มีรูปร่างคล้ายแม่ไก่ ซึ่งถือเป็นหนึ่งในแลนด์มาร์กสำคัญของเกาะแห่งนี้

จากนั้นเรือมุ่งหน้าสู่ปลายทางสำคัญของทริป หมู่บ้านมอแกน ภาพเบื้องหน้าค่อย ๆ ชัดขึ้น พร้อมความรู้สึกตื่นเต้น ภาพที่ปรากฎตรงหน้าราวกับภาพวาดที่มีทั้งทิวเขาสีเขียวที่โอบล้อม ผืนน้ำทะเลสีมรกต และมีเรือประมงพื้นบ้านจอดเรียงรายผูกไว้ ที่นี่บ้านจะยกใต้ถุนสูงสร้างอย่างเรียบง่ายด้วยวัสดุธรรมชาติ หลังคาและผนังมุงจาก บ้านแต่ละหลังตั้งเรียงต่อกันไปตามแนวชายฝั่ง ไม่ไกลจากทะเลที่เปรียบเสมือนบ้านของพวกเขา

เมื่อเรือเทียบท่า เราได้ก้าวเข้าสู่หมู่บ้านมอแกน สัมผัสบรรยากาศที่แตกต่างจากโลกภายนอกอย่างชัดเจน สิ่งที่สัมผัสได้ทันทีคือความสงบและความเป็นกันเองของผู้คนที่นี่ ไม่มีเสียงเรียกลูกค้าหรือการเข้ามารบกวน มีเพียงรอยยิ้มบาง ๆ และการสบตาอย่างอบอุ่น แต่ละคนจะใช้ชีวิตมองเพียงเราเป็นเหมือนแขกผู้มาเยือน บ้านหลังหนึ่งเขียนที่ประตูบ้านว่า กล้าทะเล ซึ่งเป็นนามสกุลของชาวมอแกน

 โดยในบริเวณหมู่เกาะสุรินทร์ จ.พังงา ส่วนใหญ่ใช้กัน ซึ่งได้รับพระราชทานจากสมเด็จย่า (สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี) เพื่อเป็นเกียรติยศและแสดงถึงความสามารถ ความกล้าหาญในการใช้ชีวิตอยู่กับทะเล โดยนามสกุลอื่นๆ ของชาวเลในพื้นที่ใกล้เคียง ได้แก่ ประมงกิจ (แถบเกาะพยาม/เกาะช้าง)  หาญทะเล(แถบ อ.เรือก่าบาง เรือดั้งเดิมของชาวมอแกนและ อ.ตะกั่วป่า จ.พังงา) และทะเลลึก (บริเวณเกาะลันตา)

ภาพของเด็ก ๆ ที่กำลังเล่นน้ำทะเลอย่างสนุกสนาน กลายเป็นหนึ่งในภาพที่น่าประทับใจที่สุด พวกเขาวิ่งเล่น หัวเราะ และดำผุดดำว่ายราวกับเป็นส่วนหนึ่งของทะเล ขณะที่ผู้ใหญ่ก็นั่งมองอยู่ไม่ไกลอย่างเอ็นดู ใต้ถุนบ้านและหน้าบ้าน เราเห็นผู้คนหลากหลายช่วงวัยนั่งรวมกลุ่มกัน บ้างพูดคุยหยอกล้อกันอย่างเป็นกันเอง บ้างเคี้ยวหมากจนริมฝีปากแดง หรือแต้มทานาคาสีเหลืองนวลบนใบหน้า ขณะที่อีกมุมหนึ่งมีคนกำลังนั่งถักสร้อย กำไล และงานฝีมือเล็ก ๆ ที่นำมาวางขายอยู่หน้าบ้าน ซึ่งเป็นรายได้เสริมของชุมชน เพราะผู้ชายส่วนใหญ่จะออกไปทำงานนอกหมู่บ้าน

เราได้พูดคุยกับเด็กๆมอแกนที่สื่อสารภาษาไทยอย่างคล่องแค่ว แต่หากคุยกันเองก็จะใช้ภาษามอแกน เดินต่อไปตามแนวชายหาด จะเจอร้านของชำเล็ก ๆ ของชุมชน และเมื่อเกือบสุดปลายหาด จะเห็นโรงเรียนที่เปิดโอกาสให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้และเติบโตในบ้านของตัวเอง อีกหนึ่งสิ่งที่สะดุดตาคือ เรือก่าบาง เรือดั้งเดิมของชาวมอแกนที่ปัจจุบันเหลือเพียงลำเดียว แม้จะไม่ได้ใช้งานแล้ว แต่ก็ยังคงตั้งอยู่เป็นเหมือนร่องรอยของวิถีชีวิตในอดีต ก่อนที่ชาวบ้านจะเปลี่ยนมาใช้เรือหัวโทงที่สะดวกมากขึ้น

เราเดินกลับที่อีกด้านจะมีเสาหล่อโบง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของผีบรรพบุรุษ ได้แก่เสาแอบ๊าบหรือผีตา และเสาอีบูมหรือผียายของชาวมอแกน และจะมีพิธีฉลองเสาหล่อโบง ซึ่งเป็นประเพณีสำคัญของชาวมอแกนหมู่เกาะสุรินทร์ ที่ใคร ๆ ต่างให้นิยามพวกเขาว่าเป็นชาวเลกลุ่มสุดท้ายที่ยังดำรงวัฒนธรรมดั้งเดิมมากที่สุด ในพิธีจะมีการตั้งเสาหล่อโบง การเซ่นสรวงวิญญาณด้วยเครื่องเซ่นคาวหวาน มีการเข้าทรง กินเลี้ยงและร้องรำทำเพลง สาระสำคัญของพิธีคือการวอนขอผีบรรพบุรุษ ให้ปกปักคุ้มครองลูกหลานมอแกนไม่ให้เจ็บไข้ได้ป่วย หรือประสบเหตุร้าย