'สติธร' มองโซลาร์ประชาชน 5 หมื่นล้าน สะท้อนแนวทางรัฐบาลอนุทิน เปลี่ยนเงินอุดหนุนค่าไฟสู่การลงทุนสร้างความมั่นคงพลังงานระยะยาว

นักรัฐศาสตร์จุฬาฯ วิเคราะห์จุดแข็งโครงการโซลาร์ภาคประชาชน 1 ล้านครัวเรือน ชี้เปลี่ยนแนวทางช่วยเหลือจากการลดค่าไฟชั่วคราว สู่การสนับสนุนให้ประชาชนผลิตพลังงานใช้เอง สร้างสินทรัพย์ลดรายจ่ายในระยะยาว พร้อมเสนอแนวทางต่อยอดให้ครอบคลุมประชาชนทุกกลุ่ม

ดร.สติธร ธนานิธิโชติ นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วิเคราะห์โครงการโซลาร์ภาคประชาชนของรัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล ซึ่งเปิดตัวเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2569 ภายใต้วงเงินสนับสนุน 50,000 ล้านบาท ครัวเรือนละ 50,000 บาท ตั้งเป้าหมาย 1 ล้านครัวเรือน ว่า เป็นนโยบายที่มีทิศทางน่าสนับสนุน โดยมีจุดเด่นอยู่ที่การเปลี่ยนรูปแบบการใช้จ่ายงบประมาณภาครัฐ จากการอุดหนุนค่าไฟฟ้าในระยะสั้น ไปสู่การลงทุนสร้างสินทรัพย์ด้านพลังงานให้ประชาชน

แนวทางดังกล่าวมีความสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและความมั่นคงทางพลังงานของประเทศ เพราะแทนที่ภาครัฐจะใช้งบประมาณช่วยลดค่าใช้จ่ายเป็นครั้งคราว กลับนำเงินมาสนับสนุนให้ครัวเรือนสามารถผลิตไฟฟ้าใช้เองได้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งมีโอกาสสร้างผลตอบแทนในระยะยาว

จุดแข็งอีกประการหนึ่งคือการเปิดโอกาสให้ประชาชนเปลี่ยนจากการเป็นผู้ใช้ไฟฟ้าเพียงอย่างเดียว มาเป็นผู้มีส่วนร่วมในการผลิตพลังงานของประเทศ ซึ่งหากสามารถผลิตไฟฟ้าใช้เองและจำหน่ายไฟฟ้าส่วนเกินเข้าสู่ระบบได้ ก็จะช่วยลดภาระค่าครองชีพ และเพิ่มความสามารถในการพึ่งพาตนเองด้านพลังงาน

นอกจากนี้ โครงการดังกล่าวยังมีความสำคัญในเชิงโครงสร้าง เพราะเป็นการส่งเสริมการผลิตพลังงานแบบกระจายตัวจากระดับครัวเรือน ซึ่งสามารถช่วยลดการพึ่งพาพลังงานจากระบบส่วนกลางในบางช่วงเวลา และสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสะอาดของประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม การดำเนินนโยบายให้เกิดประโยชน์สูงสุดจำเป็นต้องมีมาตรการรองรับเพิ่มเติม โดยเฉพาะการเปิดโอกาสให้ครัวเรือนรายได้น้อย ผู้พักอาศัยในบ้านเช่า และอาคารชุด สามารถเข้าถึงโครงการได้ เนื่องจากประชาชนแต่ละกลุ่มมีความพร้อมด้านพื้นที่ติดตั้งและกำลังซื้อแตกต่างกัน

รัฐบาลจึงอาจพิจารณาสนับสนุนสินเชื่อที่เหมาะสมกับรายได้ การติดตั้งระบบขนาดเล็ก และโครงการโซลาร์เซลล์ระดับชุมชน เพื่อขยายประโยชน์ของนโยบายให้ครอบคลุมประชาชนในวงกว้าง

สำหรับกลุ่มผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ควรมีระบบประเมินความคุ้มค่าก่อนเข้าร่วม โดยเฉพาะเงื่อนไขการสละสิทธิช่วยเหลือค่าไฟฟ้าเป็นเวลา 20 ปี เพื่อให้ประชาชนสามารถเปรียบเทียบผลประโยชน์จากการผลิตไฟฟ้ากับสิทธิประโยชน์เดิมได้อย่างชัดเจน

ในด้านระบบไฟฟ้า การขยายโซลาร์เซลล์ระดับครัวเรือนจำนวนมากจำเป็นต้องพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าให้รองรับกำลังผลิตที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะระบบ Smart Grid และหลักเกณฑ์รับซื้อไฟฟ้าส่วนเกิน เพื่อรักษาเสถียรภาพและจัดสรรต้นทุนอย่างเป็นธรรมแก่ผู้ใช้ไฟฟ้าทุกกลุ่ม

ดร.สติธร ยังเสนอให้นำประสบการณ์จากต่างประเทศมาประยุกต์ใช้ โดยออสเตรเลียมีการพัฒนาระบบโซลาร์เซลล์ครัวเรือนควบคู่กับแบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน ขณะที่เยอรมนีส่งเสริมโซลาร์เซลล์ขนาดเล็กสำหรับอาคารพักอาศัย ซึ่งสามารถเป็นแนวทางต่อยอดโครงการของประเทศไทยในอนาคต

ทั้งนี้ การติดตามและเปิดเผยผลดำเนินงานอย่างต่อเนื่องจะช่วยให้รัฐบาลสามารถปรับปรุงโครงการให้เกิดประสิทธิภาพ และสร้างความคุ้มค่าจากงบประมาณที่ลงทุนไป

“ผมมองว่าโครงการโซลาร์ภาคประชาชนเป็นนโยบายที่มีทิศทางดี เพราะเปลี่ยนจากการใช้เงินรัฐช่วยจ่ายค่าไฟ ไปสู่การสนับสนุนให้ประชาชนสามารถผลิตไฟฟ้าใช้เอง ซึ่งสร้างประโยชน์ได้ในระยะยาว สิ่งสำคัญคือรัฐบาลควรต่อยอดนโยบายให้ประชาชนเข้าถึงได้อย่างทั่วถึง โดยเฉพาะครัวเรือนรายได้น้อยและผู้ที่มีข้อจำกัดด้านที่อยู่อาศัย พร้อมทั้งเตรียมระบบไฟฟ้าให้รองรับการผลิตพลังงานจากภาคประชาชนอย่างมีประสิทธิภาพ เป็นการสร้างโอกาสให้ประชาชนมีความมั่นคงทางพลังงานมากขึ้นอย่างยั่งยืน” ดร.สติธร กล่าว.