
เมื่อเข้าสู่ช่วงต้นปี หลายพื้นที่ของประเทศไทยต้องเผชิญกับฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งในปี 2566 ติดอันดับเมืองที่มีคุณภาพอากาศแย่ที่สุดในโลก สาเหตุหลักของปัญหานี้มาจากไฟป่า การเผาในที่โล่งแจ้ง และฝุ่นควันข้ามพรมแดนจากประเทศเพื่อนบ้าน ด้วยสถานการณ์ที่ทวีความรุนแรงขึ้น ภาครัฐจึงตั้งเป้าลดการเผาในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ ป่าสงวน และพื้นที่เกษตรกรรมลง 50% ภายในปี 2567
ในวิกฤตที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนโดยตรง สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการผลักดันมาตรการ "หยุดเผา หยุด PM2.5" ผ่านการทำงานร่วมกับภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายภาคประชาสังคม ด้วยแนวทางที่อาศัยข้อมูลเชิงลึกเพื่อสร้างแนวทางแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืน

ดร.นพ.ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการ สสส. เปิดเผยในงาน PM2.5 Talk Forum ว่า ปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ในประเทศไทยเป็นวิกฤตที่ต่อเนื่องมากว่า 15 ปี และยังมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น โดยส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพ ทำให้ประชาชนเสี่ยงต่อโรคระบบทางเดินหายใจ หัวใจและหลอดเลือด รวมถึงมะเร็งปอด โดยเฉพาะในภาคเหนือที่ค่าฝุ่นอยู่ในระดับอันตรายต่อสุขภาพมากกว่าครึ่งปี
จากรายงานสถานการณ์ของ สสส. พบว่า การเผาไร่นาและข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นสาเหตุสำคัญของฝุ่นพิษ โดยในปี 2567 มีการเผาในพื้นที่เกษตรสูงถึง 11 ล้านไร่ จากพื้นที่เผาทั้งหมด 19 ล้านไร่ แม้ว่าพื้นที่ไฟป่าจะลดลงจาก 7 ล้านไร่ เหลือ 3.2 ล้านไร่ แต่การเผาพืชผลทางการเกษตรกลับเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

สสส. กับแนวทางแก้ปัญหามลพิษทางอากาศ
เพื่อรับมือกับปัญหานี้ สสส. ได้ดำเนินการในหลายมิติผ่านแนวทาง "4 พลัง" ได้แก่ นโยบาย ปัญญา สังคม และการสื่อสาร รวมถึงการสนับสนุนให้เกิด พระราชบัญญัติอากาศสะอาด ซึ่งเป็นกฎหมายสำคัญในการบริหารจัดการมลพิษทางอากาศแบบยั่งยืน
- 1. ขับเคลื่อนนโยบายเพื่ออากาศสะอาด สสส. มีบทบาทในการผลักดัน ร่าง พ.ร.บ.บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด ซึ่งจะเป็นกฎหมายสำคัญในการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ และกำหนดมาตรการป้องกันปัญหาฝุ่น PM2.5 ในระยะยาว โดยให้ความสำคัญกับการลดการเผาในภาคเกษตรกรรม และควบคุมการปล่อยมลพิษจากอุตสาหกรรมและยานพาหนะ
- 2. ใช้ข้อมูลขับเคลื่อนสังคมเพื่อแก้ปัญหา สสส. ร่วมกับ Rocket Media Lab และภาคีเครือข่าย ขับเคลื่อนสังคมด้วยข้อมูล (Data-Driven Society) เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 และนำเสนอข้อเท็จจริงที่สามารถขยายผลเป็นแนวทางแก้ไขปัญหา โดยรายงาน "จากไฟป่า สู่ไฟเกษตร" ได้นำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับจุดเผาไหม้ ไฟป่า ฝุ่นควันข้ามแดน และผลกระทบต่อสุขภาพในช่วงปี 2566-2567
- 3. รณรงค์สร้างความตระหนักรู้และเปลี่ยนพฤติกรรม สสส. สนับสนุนให้เกิดการลดการเผาในภาคเกษตร โดยส่งเสริมแนวทาง "เกษตรปลอดการเผา" (Zero Burn Agriculture) เช่น การไถกลบตอซังแทนการเผา หรือการนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรไปใช้ประโยชน์ เช่น ผลิตเป็นปุ๋ยหมักหรือเชื้อเพลิงชีวมวล

นอกจากนี้ยังมีการจัดทำ "PM2.5 Forum" เพื่อเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนองค์ความรู้และแนวทางแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ พร้อมทั้งให้ความรู้ประชาชนเกี่ยวกับอันตรายของฝุ่น PM2.5 ผ่านสื่อต่าง ๆ
ความร่วมมือข้ามพรมแดน: ควบคุมมลพิษข้ามแดน
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อค่าฝุ่น PM2.5 คือ ฝุ่นควันข้ามแดนจากประเทศเพื่อนบ้าน โดยข้อมูลจาก GISTDA พบว่า เมียนมา ลาว และกัมพูชา มีจุดเผาไหม้สูงที่สุด ส่งผลให้ฝุ่นควันถูกพัดเข้ามายังประเทศไทย นอกจากนี้ ปัญหานี้ยังเชื่อมโยงกับการนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่กระตุ้นให้เกิดการเผาในประเทศเพื่อนบ้าน
สสส. ได้ผลักดันให้มีการเจรจาความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อจัดทำ มาตรการลดจุดเผาไหม้ในประเทศเพื่อนบ้าน รวมถึงสนับสนุนแนวทางการคุมเข้มการนำเข้าสินค้าเกษตรที่เกี่ยวข้องกับการเผา

นายนครินทร์ ภระมรทัต ผอ.สำนักสนับสนุนการควบคุมปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ (สำนัก 2) สสส. เปิดเผยว่า ขณะนี้ ประชาชนป่วยจากมลพิษทางอากาศเพิ่มขึ้นถึง 14% โดยเฉพาะในจังหวัดที่มีค่าฝุ่นเกินมาตรฐานตลอดทั้งปี เช่น เชียงใหม่ แพร่ ลำปาง และแม่ฮ่องสอน

ด้วยเหตุนี้ สสส. จึงเน้นย้ำว่า การแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ต้องเป็นความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ไม่ใช่แค่ภาครัฐหรือภาคเอกชนเท่านั้น แต่ประชาชนเองก็ต้องมีบทบาทในการลดการเผาและสนับสนุนนโยบายอากาศสะอาด
“เราหายใจอากาศเดียวกัน ดังนั้น ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกัน ไม่เช่นนั้น PM2.5 จะกลายเป็นภัยเงียบที่คุกคามสุขภาพของคนไทยต่อไป”
นางสาวศิวพร รังสิยานนท์ ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านการจัดการคุณภาพอากาศและเสียง กรมควบคุมมลพิษ เปิดเผยว่าปัญหามลพิษเป็นปัญหาของโลก ไม่ใช่ปัญหาของประเทศไทยเท่านั้น ดังนั้นการทำงานแก้ไขปัญหาต้องร่วมมือกันทำงานเป็นทีม แหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศ จากปัญหาจราจร โรงงานอุตสาหกรรม การเผาปฐมภูมิ ทุติยภูมิ เป็นสิ่งที่่ต้องควบคุม เราจะอยู่แต่ในบ้านไม่ต้องเจอฝุ่นก็ไม่ได้ เราก็ต้องเจอกับพระพิรุณพระพาย เราต้องรู้สถานการณ์ต่อไปในวันข้างหน้า ต.ค.-พ.ย.เป็นช่วงฤดูแล้ง ค่าฝุ่นสูงขึ้น ปัจจัยหลักสืบเนื่องมาจากการเผา การร่วมมือกันทำงานทุกภาคส่วนจึงสำคัญอย่างยิ่ง Aerosol Optical Depth (AOD) การใช้ภาพถ่ายดาวเทียมละอองลอย เราทุกคนมีส่วนร่วมทำให้เกิดฝุ่น และจะต้องมีส่วนสำคัญในการแก้ไขปัญหาฝุ่นด้วย การมีแผนปฏิบัติการ เป็นการป้องกันไว้ก่อน เพราะทุกคนมีสิทธิที่จะหายใจเอาอากาศสะอาด ด้วยการกำหนดแผนงาน 3ปี 5ปี เพื่อทำให้ค่าฝุ่นอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ลดการเผาป่าลงครึ่งหนึ่ง ขณะนี้ี้มีการลงนาม10ประเทศ ร่วมกันป้องกันมลพิษหมอกควันข้ามแดน .
PM2.5 ภัยคุกคามที่ต้องจัดการอย่างเป็นระบบ
ดร.วีระศักดิ์ โควสุรัตน์ ประธานสภาลมหายใจกรุงเทพ เปิดเผยว่า ในช่วงต้นปี กรุงเทพฯ และหลายพื้นที่ของไทยเผชิญปัญหามลพิษทางอากาศจาก PM2.5 อย่างหนัก เนื่องจากการเผาซังข้าวและอ้อยที่เพิ่มขึ้นในภาคการเกษตร ประกอบกับทิศทางลมที่พัดพาฝุ่นควันจากประเทศเพื่อนบ้านเข้าสู่ไทย
ทิศทางลมกับการกระจายฝุ่น ตั้งแต่ลมหนาวจาก สปป.ลาว และการเผาอ้อย-ข้าวในภาคอีสาน ส่งผลให้ฝุ่นแพร่กระจายเข้าสู่ภาคกลาง พื้นที่อย่างเขาใหญ่ แม้ไม่มีการเผาโดยตรง แต่ได้รับผลกระทบจากการเผาในลพบุรี ฉะเชิงเทรา และสระแก้ว ลมตะเภาในช่วงเปลี่ยนฤดู ส่งฝุ่นจากป่าตะวันตก (ราชบุรี ประจวบคีรีขันธ์ เพชรบุรี) สู่ภาคกลางและภาคเหนือ "เราต้องใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ แทนการโทษกันไปมา" ดร.วีระศักดิ์กล่าว พร้อมย้ำว่า การเผาในภาคเกษตรกรรมยังคงเป็นปัญหาหลัก ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันจัดการไฟป่าและควบคุมการเผาอย่างจริงจัง
ปัญหาฝุ่น PM2.5 ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป การหยุดเผาอาจไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ถ้าทุกฝ่ายร่วมมือกัน เราก็สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน และทำให้ทุกคนได้สูดอากาศที่สะอาดขึ้นอีกครั้ง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
เปิดฉากเวทีสัมมนาฯ ความปลอดภัยทางถนน “ศปถ.-คมนาคม-สสส.” ผนึกภาคีเครือข่าย ยกระดับถนนปลอดภัย ตั้งเป้าลดอัตราการเสียชีวิตเหลือ 12 คนต่อแสนประชากร ภายในปี 2570
วันที่ 19 พ.ย. 2569 ที่ ศูนย์การประชุม อิมแพ็ค ฟอรั่ม เมืองทองธานี ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) กระทรวงคมนาคม กองทุนเพื่อความปลอดภัยในการใช้รถใช้ถนน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ กรมการขนส่งทางบก กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรมควบคุมโรค มูลนิธินโยบายถนนปลอดภัย
อย่ารอ..ให้สูงวัยแล้วค่อยดูแลสุขภาพ ชูยุทธศาสตร์ “สร้างนำซ่อม” ลด NCDs
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างรวดเร็ว โดยโจทย์สำคัญไม่ใช่เพียงการรองรับประชากรสูงวัยที่เพิ่มขึ้น แต่คือการทำอย่างไรให้คนไทยมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ
25 ปี สสส. นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ 25 ปี เปลี่ยนชีวิตทุกคนบนแผ่นดินไทย
ครบรอบ 25 ปี สสส. แสดงผลงานการขับเคลื่อนการสร้างเสริมสุขภาพ ชูความสำเร็จลด NCDs เหล้า-บุหรี่-อุบัติเหตุ ซึ่งทุกผลลัพธ์พิสูจน์ความคุ้มค่า
สสส.โชว์ผลงานปี 2567-2568 สร้างผลลัพธ์สุขภาวะรอบด้าน สส.รัฐบาล-ฝ่ายค้าน ร่วมชื่นชมผลงาน ประสานเสียงค้านแก้กฎหมายที่มารายได้กองทุน หวั่นกลไกป้องกันโรคถูกทำลาย 'อภิสิทธิ์' ยันวินัยการเงินการคลังแค่ข้ออ้าง
ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ครั้งที่ 24 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่ 2) วาระรายงานประจำปี 2567-2568 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. เป็นผู้ชี้แจง กล่าวถึงการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาพ 23 ผลงานเด่น ครอบคลุมการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ และลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ มีผลงานเป็นรูปธรรม
'สสส.' แจงปมฝ่ายการเมืองของบ ยัน 510 ล้านกระจายลงจังหวัด
ผู้จัดการกองทุน สสส. แจงกลางสภาฯ หลัง 'สาทิตย์' จี้ถามปมฝ่ายการเมืองของบ ยืนยันไม่ใช่การร้องขอจากฝ่ายการเมือง แ
'สาทิตย์' ปูดปมแก้กฎหมาย สสส. นักการเมืองขอเงินพันล้านไม่สำเร็จ
สภาฯ ถกรายงาน สสส. 'สาทิตย์' เปิดปมข่าวลือนักการเมืองระดับสูงฝ่ายรัฐบาลและกระทรวงสาธารณสุขขอเงินรวมกว่า 1,000 ล้านบ

