สสส. สานพลัง 2 อำเภอต้นแบบ จ.สกลนคร หนุนพลังชุมชนล้อมรักษ์ เปิดเส้นทางฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดระยะยาว 1 ปี ดูแลด้วยใจไม่ให้กลับไปเสพซ้ำ

วันที่ 28 มกราคม 2569 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วม มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้ (มสวร) ลงพื้นที่อำเภอบ้านม่วง และอำเภอวานรนิวาสจังหวัดสกลนคร ร่วมกันขยายผลการขับเคลื่อนชุมชนล้อมรักษ์ในระดับอำเภอ และพัฒนาอำเภอให้เป็นต้นแบบในการดำเนินงานป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดระดับพื้นที่ โดยใช้กระบวนการ CBTx ผ่านกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) ซึ่งถือเป็นการขยายผลการดำเนินงานต่อเนื่องเพื่อให้เกิดการสร้างเครือข่ายการบำบัดรักษา เสริมสร้างศักยภาพบุคลากรและเครือข่าย พัฒนารูปแบบการฟื้นฟูผู้ป่วยบำบัด ยกระดับกลไกการสื่อสารรวมถึงสร้างพื้นที่ชุมชนให้กลายเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับชีวิตของประชาชนชาวจังหวัดสกลนครอย่างยั่งยืน

นพ.ยงยุทธ์ วงศ์ภิรมย์ศานติ์ ประธานมูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้ กล่าวว่า การแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องเริ่มจากการคืนพลังให้กับชุมชนเพราะชุมชนคือพื้นที่ชีวิตจริงที่รู้จัก เข้าใจ และอยู่ใกล้ผู้ที่ได้รับผลกระทบจากยาเสพติดมากที่สุด การขับเคลื่อนผ่านกระบวนการชุมชนล้อมรักษ์โดยใช้ CBTx เป็นฐาน จึงไม่ใช่เพียงการบำบัดรักษาผู้ป่วย แต่เป็นการสร้างระบบดูแลกันและกันในชุมชนให้เข้มแข็งไปพร้อมกัน ซึ่งระยะเวลาในการบำบัดรักษาถือเป็นปัจจัยสำคัญ โดยช่วง 1 ปีขึ้นเป็นระยะเวลาที่เหมาะสมในการฟื้นฟูผู้ป่วยให้ค่อย ๆ กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และความสัมพันธ์กับครอบครัวและสังคม

“เราอาจไม่จำเป็นต้องเริ่มจากพื้นที่ขนาดใหญ่ แต่สามารถเริ่มจากการนำร่องในระดับตำบลหนึ่งตำบล ให้เห็นผลจริง เห็นการเปลี่ยนแปลงจริง เมื่อชุมชนหนึ่งลุกขึ้นมาล้อมรักษา ดูแลกันอย่างเป็นระบบ ความหวังก็จะค่อย ๆ ขยายไปสู่พื้นที่อื่นได้ นี่คือพลังของกระบวนการชุมชน” นพ.ยงยุทธ์ กล่าว

 นายปัณณวิชญ์ กุลตังคะวนิชย์ นายอำเภอบ้านม่วง จ.สกลนคร กล่าวว่า สถานการณ์ปัญหายาเสพติดในพื้นที่อำเภอบ้านม่วง 98 หมู่บ้าน เป็นพื้นที่ที่มีอาณาเขตติดต่อกับ จ.บึงกาฬ และเชื่อมโยงกับเส้นทางใน จ.หนองคายและ จ.อุดรธานี ซึ่งเอื้อต่อการเป็นเส้นทางพักยาและมีผู้ค้ารายย่อยในพื้นที่ ส่งผลให้การแก้ไขปัญหายาเสพติดจำเป็นต้องดำเนินการอย่างจริงจังและรอบด้าน ที่ผ่านมาอำเภอบ้านม่วงได้ดำเนินงานแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยใช้อุดรโมเดลเป็นกลไกหลัก เริ่มจากการรีเอกซเรย์ทุกหมู่บ้านและชุมชน ครอบคลุมประชากรอายุ 12–65 ปีขึ้นไป เพื่อคัดกรองผู้ใช้สารเสพติดเข้าสู่ระบบการบำบัด สำหรับการขับเคลื่อนโครงการ CBTx จุดเด่นสำคัญคือการดึงชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นทาง ไม่ใช่เพียงปลายทางของการบำบัด แต่หลังจากนี้ต้องจริงจังกับการให้ระยะเวลาการบำบัด 1 ปี ตามคำแนะนำของ นพ.ยงยุทธ์ หลังที่ผ่านมามีกระบวนการบำบัดเพียง 5 วัน เนื่องด้วยข้อจำกัดทางงบประมาณ ซึ่งพบผู้บำบัดกลับเข้าสู่วงจรยาเสพติดซ้ำแล้วซ้ำอีก

“ปัญหายาเสพติดแตกหักจริง ๆ อยู่ที่ระดับหมู่บ้าน การที่ชุมชนลุกขึ้นมาเป็นเจ้าของปัญหา ช่วยดึงลูกหลาน ญาติพี่น้องออกจากวงจรยาเสพติด คือหัวใจสำคัญของความสำเร็จ หากชุมชนเข้มแข็ง ผู้นำเข้มแข็ง และมีกรอบการทำงานที่ชัดเจน ชาวบ้านพร้อมที่จะร่วมมือ” นายปัณณวิชญ์ กล่าว

นายชินวัต ทองปรีชา นายอำเภอวานรนิวาส จ.สกลนคร กล่าวว่า ถือเป็นครั้งสำคัญของอำเภอที่มีการประชุมเรื่องการแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างจริงจังร่วมกับภาคส่วนต่าง ๆ ซึ่งต้องการอยากจะให้ทางโครงการชุมชนล้อมรักษ์ CBTx โดย สสส. มาพบปะทีม พชอ. ของอำเภอวานรนิวาส ผู้นำชุมชนต่าง ๆ เพื่อแนะนำการทำงานแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างเห็นเป็นรูปแบบ ที่หมายความถึงต้องดึงลูกหลานของคนในชุมชนหลุดพ้นจากวงจรยาเสพติด ซึ่งที่ผ่านมาต่างฝ่ายต่างทำงานโดยไม่ประสานกัน ทั้งในด้านการป้องกันและปราบปราม การฟื้นฟูและบำบัดซึ่งยอมรับว่ายังไม่ประสบความสำเร็จในการดึงคนเหล่านี้กลับมาได้ จึงเป็นโอกาสที่ดีที่จะนำกระบวนการ CBTx มาเป็นกลไกหลักในการแก้ไขปัญหายาเสพติดพื้นที่อำเภออย่างจริงจัง เพราะท้ายที่สุดทั้งคนโดนจับ ทั้งผู้ค้า ทั้งผู้ใช้สารเสพติดก็คือคนในชุมชนที่จะกลับมาอยู่ในชุมชนเราอยู่

“อำเภอวานรนิวาสมี 14 ตำบลโดยปัญหายาเสพติดเป็นปัญหาอันดับหนึ่งที่เราให้ความสำคัญและต้องร่วมมือแก้ไขสอดคล้องกับวาระแห่งชาติและผู้ว่าราชการจังหวัด ตามนโยบาย สกลนครโมเดลผมจริงจังและค่อนข้างเข้มแข็งต่อการแก้ไขปัญหาเรื่องนี้จากประสบการณ์ทำงานเรื่องยาเสพติดมากว่า 10 ปีจึงอยากให้ประชาชนเรามีความสุขใช้ชีวิตในชุมชนโดยไม่หวาดระแวงกับญาติพี่น้องหรือเพื่อนบ้านตัวเองที่เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับยาเสพติด เพราะฉะนั้นเราร่วมกันแก้ไขที่จุดเล็กๆ คือในชุมชนไปด้วยกันครับ” นายอำเภอวานรนิวาส กล่าว