จากปลายด้ามขวาน สู่เสน่ห์ผ้าบาติกไทย จ.นราธิวาส

พระวิสัยทัศน์ด้านการอนุรักษ์และต่อยอดผ้าไทยของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา นับเป็นแรงบันดาลใจสำคัญให้ชุมชนผ้าไทยทั่วประเทศพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่ผลงานร่วมสมัยที่ตอบโจทย์ยุคใหม่ โดยเฉพาะแนวพระดำริด้านแฟชั่นที่ยั่งยืน Sustainable Fashion ที่มุ่งส่งเสริมการใช้วัสดุธรรมชาติ การออกแบบที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม และการสร้างคุณค่าให้กับงานหัตถศิลป์ไทย

หนึ่งในชุมชนที่น้อมนำแนวพระดำริดังกล่าวมาปรับใช้ได้อย่างโดดเด่น คือ กลุ่มบ้านบาติก จังหวัดนราธิวาส วิสาหกิจชุมชนที่นำภูมิปัญญาบาติกพื้นถิ่นของชายแดนใต้มาพัฒนาสู่ผลงานร่วมสมัย จนเกิดเป็นเอกลักษณ์ที่รู้จักกันในชื่อ “บาติกลายฉลุแห่งแดนใต้” งานหัตถศิลป์ที่ผสานการลงเทียนแบบดั้งเดิม ลวดลายฉลุ อันละเอียดประณีต และเทคนิคเส้นทองเส้นเงินอันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว จากผืนผ้าบาติกที่เคยผลิตด้วยกระบวนการแบบดั้งเดิม วันนี้กลุ่มบ้านบาติกได้ยกระดับงานหัตถกรรมท้องถิ่นให้ก้าวไกลสู่โลกแฟชั่น โดยยังคงรักษารากเหง้าแห่งภูมิปัญญาและอัตลักษณ์ของนราธิวาสไว้อย่างครบถ้วน

บนผืนผ้าสีสันสดใสที่เต็มไปด้วยลวดลายอันประณีต “กลุ่มบ้านบาติก” จังหวัดนราธิวาส กำลังบอกเล่าเรื่องราวของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ได้รับการสืบสานและต่อยอดสู่แฟชั่นร่วมสมัยอย่างงดงาม วิสาหกิจชุมชนแห่งนี้นำโดย คุณรอกีเยาะห์ บาราเฮง ผู้พัฒนางานบาติกทำมือ 100 เปอร์เซ็นต์ จนกลายเป็นหนึ่งในเอกลักษณ์สำคัญของชายแดนใต้

จุดเด่นของบ้านบาติกคือการสร้างสรรค์ “บาติกลายฉลุแห่งแดนใต้” ที่ผสานศิลปะการลงเทียนแบบดั้งเดิมเข้ากับเทคนิคการเจาะลวดลายอย่างประณีต รวมถึงการใช้ เส้นทองและเส้นเงิน เพิ่มมิติให้กับผืนผ้า จนเกิดเป็นผลงานที่โดดเด่นและไม่เหมือนใคร “เดิมทีการผลิตเป็นเพียงขั้นตอนเดียว แต่รุ่นหลังได้ปรับเปลี่ยนให้กลายเป็นผ้าบาติกที่มีกระบวนการตั้งแต่ 2 ชั้นถึง 4 ชั้น” สัลมี บาราเฮง ผู้ประกอบการ กลุ่มบ้านบาติก ซึ่งเป็นทายาทรุ่นที่สองบอกเล่าถึงเทคนิคการทำผ้าบาติก จากภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่แรงบันดาลใจระดับประเทศ

นอกจากการพัฒนาด้านเทคนิคแล้ว บ้านบาติกยังได้รับโอกาสสำคัญจากพระมหากรุณาธิคุณของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ที่พระราชทานแนวพระดำริด้าน Sustainable Fashion ให้แก่ชุมชนผ้าไทยทั่วประเทศ

คุณสัลมี เล่าถึงช่วงเวลาที่น่าประทับใจว่า การได้เข้าเฝ้าฯ และรับพระราชทานลวดลายผ้าเป็นความภาคภูมิใจสูงสุด โดยพระองค์ตรัสชื่นชมการนำเทคนิคผ้าฉลุมาผสมผสานกับงานบาติก จนเกิดเป็นผลงานที่ “เกินกว่าคำว่าบาติก” คำชื่นชมดังกล่าวกลายเป็นแรงผลักดันสำคัญให้ชุมชนเดินหน้าพัฒนางานหัตถศิลป์อย่างต่อเนื่อง

ผ้าไทยรักษ์โลกตามแนวพระดำริ

กลุ่มบ้านบาติก จังหวัดนราธิวาส ได้น้อมนำแนวพระดำริด้านความยั่งยืนมาปรับใช้ในทุกขั้นตอนการผลิต ไม่ว่าจะเป็นการเลือกใช้เส้นใยธรรมชาติ เช่น ผ้าไหม ผ้าฝ้าย และผ้าลินิน การสกัดสีจากวัตถุดิบในท้องถิ่น เช่น ครามปัตตานี ใบยูคาลิปตัส กาบมะพร้าว และใบหูกวาง รวมถึงการนำเทียนและขี้ผึ้งกลับมาใช้ซ้ำเพื่อลดของเสีย ซึ่งเป็นวัสดุธรรมชาติในพื้นที่ สะท้อนแนวคิดการผลิตที่เป็นมิตรต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง

ลายพระราชทาน “บุปผาบรมราชินีนาถ”

อีกหนึ่งความภาคภูมิใจของกลุ่มบ้านบาติกคือการนำลายพระราชทาน “บุปผาบรมราชินีนาถ” มาสร้างสรรค์บนผืนผ้า ลวดลายดังกล่าว ทรงต่อยอดจากดอกไม้พระนามาภิไธยของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ประกอบด้วยลายดอนญ่าควีนสิริกิติ์ ลายบัวควีนสิริกิติ์ ลายกุหลาบควีนสิริกิติ์ ลายกล้วยไม้แคทลียาควีนสิริกิติ์ และลายขอสมเด็จฯ เจ้าฟ้าฯ ซึ่งล้วนสื่อถึงการน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระราชทานเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ณ มหาวิทยาลัยราชภัฎสุราษฎร์ธานี

สืบสานทุนวัฒนธรรมไทยสู่อนาคต

จากงานหัตถกรรมพื้นถิ่นของจังหวัดนราธิวาส “กลุ่มบ้านบาติก” จังหวัดนราธิวาส ได้พัฒนาสู่แบรนด์ผ้าไทยร่วมสมัยที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ทั้งในด้านศิลปะ เทคนิค และแนวคิดความยั่งยืน เรื่องราวของบาติกลายฉลุแห่งแดนใต้ นับเป็นความสำเร็จของชุมชนในการเป็นตัวอย่างของการนำทุนวัฒนธรรมไทยมาต่อยอดให้ก้าวทันโลกสมัยใหม่ โดยยังคงรักษารากเหง้าและภูมิปัญญาอันทรงคุณค่าไว้ได้อย่างงดงาม

ข้อมูล

1. กลุ่มบ้านบาติก จังหวัดนราธิวาส