นโยบายสาธารณะและธรรมาภิบาลพรรคการเมืองไหนมัดใจเด็กรุ่นใหม่

ส่องทัศนคติวัยรุ่นไทยที่มีสิทธิ์กาบัตรเลือกตั้งครั้งแรกในศึกเลือกตั้งที่ถือว่างวดเข้ามาทุกวัน พรรคการเมืองไหนจะมัดใจ คว้าคะแนนของวัยรุ่นกลุ่มนี้ไปครอง ความยุติธรรม ความโปร่งใส ที่มาพร้อมกับสิทธิ เสรีภาพบุคคล ที่มีกลุ่มวัยรุ่นหลายๆ พื้นที่ กำลังเรียกร้องจากรัฐและต้องการให้สังคมมีการเปิดกว้างและยอมรับฟังความต้องการของกลุ่มตน จะมีพรรคการเมืองไหนสร้างนโยบายเชิงสังคมเพื่อตอบสนองความต้องการได้บ้างหรือไม่เพียงไร

การเปลี่ยนแปลงสังคมที่มักจะเริ่มต้นที่การยกเครื่องเรื่องภาวการณ์นำของสังคม ในแต่ละยุคสมัยไม่ใช่เรื่องที่ทำได้รวดเร็ว ประวัติศาสตร์ทางสังคมที่เกี่ยวกับการปกครองของประเทศหลายแห่งทั่วโลกมีต้นทุนในการเปลี่ยนแปลงที่ต้องจ่ายค่อนข้องแพง หรือที่ไม่คุ้มทุนเสียด้วยซ้ำ

หัวใจของความเป็นธรรมทางสังคมในเชิงการเมืองการปกครองจะเริ่มต้นด้วยนโยบายสาธารณะ (Public Policy) ที่เกิดจากมุมมองของสังคม ที่ต้องการความเท่าเทียม สิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาค ซึ่งเป็นเรื่องอุดมคติที่หลายแนวคิดทางการเมือง เกือบจะทุกระบอบการปกครองกำหนดไว้ในธรรมนูญการปกครองประเทศ เรียกอย่างง่ายคือ กำหนดเป็นนโยบายสาธารณะที่เป็นความต้องการร่วมกันของสังคม

ระบบการปกครองนโยบายสาธารณะมีความสำคัญต่อสังคมและประเทศชาติ ส่งผลต่อชีวิตความ เป็นอยู่ของประชาชนทั้งประเทศ รัฐบาลต้องออกนโยบายและนำไปปฏิบัติเพื่อช่วยแก้ไขปัญหา ทำให้ประชาชนมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดียิ่งขึ้น เมื่อประชาชนเห็นว่านโยบายของรัฐบาลมีประโยชน์และตอบสนองต่อความต้องการในการดำเนินชีวิตก็จะให้การสนับสนุนรัฐบาลมากขึ้น

นโยบายสาธารณะเป็นสิ่งที่เอื้ออำนวยผลประโยชน์และแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ต่อทั้งประชาชนและรัฐบาล นโยบายสาธารณะมีหลายประเภท ตามความเหมาะสม ส่วนการนำไปใช้บริหารประเทศนั้นก็ขึ้นอยู่กับรัฐบาลจะกำหนดและปฏิบัติตามนโยบายสาธารณะแบบไหน ในการตอบสนองความต้องการประชาชนนโยบายสาธารณะจึงเป็นแนวทางปฏิบัติของรัฐบาลที่มุ่งเน้นสร้างผลประโยชน์ให้กับประชาชนและพัฒนาชีวิตประชาชนให้ดีขึ้น

ตัวอย่างนโยบายสาธารณะเพื่อสังคมที่แต่ละประเทศจัดทำขึ้นมีขอบเขตคือ การปกป้องและเชิดชูสถาบันผู้นำสูงสุดแห่งรัฐ การรักษาความมั่นคง การลดความเหลื่อมล้ำ การสร้างโอกาสเข้าถึงบริการของรัฐ ระบบการศึกษา การสนับสนุนศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม การบริการสาธารณสุข ความร่วมมือด้านเศรษฐกิจของประเทศ การพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี การวิจัย นวัตกรรม ความมั่นคงทรัพยากร การส่งเสริมการบริหารราชการแผ่นดินที่มีธรรมาภิบาลและกระบวนการยุติธรรม ซึ่งต้องการรับรู้และการมีส่วนร่วมในกระบวนการทางนโยบายให้ประชาชนเข้าร่วมในการกำหนดนโยบายด้วย

นโยบายเชิงสังคมต้องให้ความสำคัญกับหลักนิติธรรม ให้เสมอภาคกันด้วยหลักคุณธรรม จะต้องได้รับการ บริการสาธารณะที่เสมอภาคกัน อย่างทั่วถึง ให้ความสำคัญกับความโปร่งใส รวมถึงการรับรู้ข้อมูล ข่าวสารที่ถูกต้องเป็นจริงด้วย การพร้อมรับการตรวจสอบมารถตรวจสอบได้ในทุกขั้นตอนการดำเนินงาน มีประสิทธิภาพเน้นผลผลิต ประหยัด มีประสิทธิผล เน้นเรื่องของการบรรลุเป้าหมาย เน้นการมีส่วนร่วม เปิดใจให้กว้างพร้อมที่จะให้ทุกฝ่ายทั้งเห็นด้วยและไม่เห็นด้วยเข้าร่วมในกระบวนการนโยบายสาธารณะ เพื่อลดความขัดแย้งที่เกิดขึ้น ไม่ละเลยต่อเสียงส่วนน้อย

ที่ผ่านมาการสร้างนโยบายเชิงสังคมที่เป็นนโยบายของพรรคการเมืองก่อนการเลือกตั้ง ไม่ค่อยให้ความสำคัญกับบริบทและสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงของสังคมโลกเท่าที่ควร โดยขณะนี้ปรากฏการณ์ทั่วโลกสร้างแรงกระทบต่อประเทศไทยทั้งเศรษฐกิจ สังคม การเมืองการปกครองเกือบทุกครั้ง แม้ประเทศไทยพยายามดีดตัวเองด้วยความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีที่มีการพัฒนาแบบก้าวกระโดดทั่วโลก ด้วยนโยบายไทยแลนด์ 4.0 ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงที่ประเทศมีกับดักทางการเมืองและความเหลื่อมล้ำทางสังคมที่ถ่างออกจากกันมากขึ้น ทำให้สังคมที่มีความซับซ้อนมากขึ้นเป็นความเปลี่ยนแปลงที่เชื่อมโยงการพัฒนาในทุกมิติ ซึ่งความพยายามในการยกระดับนโยบายเชิงสังคม จากไทยแลนด์ 4.0 ไปสู่ “Value–Based Economy เศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม ที่มีนโยบาย ประชารัฐ” ยังไม่แรงพอ เนื่องจากมีปัจจัยทางการเมืองของไทยที่แม้จะเป็น “ประชาธิปไตย แต่การมีส่วนร่วมในประชาธิปไตย ยังไม่เพียงพอ” ประชาชนมีส่วนร่วมในทางการเมืองและในการบริหารราชการในพื้นที่ซึ่งถูกตีกรอบไว้ค่อนข้างแคบ มีความจำกัด โดยการตื่นตัวของประชาชนในเรื่องสิทธิมนุษยชน ความเป็นธรรม ความโปร่งใส ตามหลักธรรมาภิบาล โดยจะพบว่า ตามสื่อออนไลน์หลายสำนัก มีประชาชนเรียกร้องความเป็นธรรมในสังคมมากขึ้น มีการรวมตัวเป็นกลุ่มประชาสังคมและเริ่มเรียกร้องเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจและบริหารงานภาครัฐที่โปร่งใสเป็นธรรม รวมทั้ง การเปิดพื้นที่ให้ประชาชน เข้ามีส่วนร่วมในการบริหารราชการโดยตรง

พรรคการเมืองฝ่ายรัฐบาล และพรรคการเมืองอีกหลายพรรค ก็มองเห็นปรากฏารณ์นี้และคงจับอารมณ์ความรู้สึกของประชาชนทุกวันนี้ได้เช่นกัน ทุกฝ่ายจึงต้องหันมาเริ่มกันอีกครั้งที่การทบทวนนโยบายสาธารณะเชิงสังคมของแต่ละพรรคว่าทำอย่างไรจะกำจัดความทุกข์ยากของประชาชนได้ การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีนั้นต้องมีธรรมาภิบาล ต้องมุ่งให้การบริการและคุ้มครองสวัสดิภาพของประชาชนที่ถูกกำหนดไว้ในบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร

อย่างไรก็ตาม นโยบายสาธารณะเพื่อสังคมต้องเกิดขึ้นจากความต้องการของประชาชนในพื้นที่ของตนเอง ว่าต้องการอะไร และจะมองทิศทางและโอกาสในชุมชนเป็นอย่างไร ที่สำคัญต้องรู้จักทรัพยากรในชุมชน ท้องถิ่นของตนเองให้ชัด จึงจะนำหลักธรรมาภิบาล อย่างเช่น ความโปร่งใส การมีส่วนร่วมหรือหลักความคุ้มค่ามาปรับใช้ได้จริง และหามุมมองในการสร้างนวัตกรรมที่สอดคลัองกับอัตลักษณ์ชุมชนได้อย่างเหมาะสม.

การเลือกตั้งในอนาคตเป็นเรื่องของการชี้ชะตาประเทศไทย ความเป็นอยู่ของคนไทยทั้งประเทศว่าจะสามารถฝากความหวังไว้กับนโยบายพรรคการเมืองไหน และความหวังของประชาชนจะถูกโยนทิ้งไปเช่นความหวังครั้งก่อนๆ เป็นที่แน่นอนว่าพรรคการเมืองขณะนี้ต้องจัดทัพคัดคนสมองเทพ มาวางกรอบและวิเคราะห์นโยบายพรรคการเมืองตนเองอย่างละเอียดลออที่สุดเพื่อมัดใจคนลงคะแนนเสียง โดยเฉพาะกลุ่มคนรุ่นใหม่ ที่ต้องการเห็นความเปลี่ยนแปลงคุณภาพชีวิตของตนเองที่จับต้องได้ ไม่ใช่เพียงขายฝัน

คงต้องติดตามกันว่า พรรคการเมืองไหนจะส่งนโยบายสาธารณะเชิงสังคม มาตอบสนองความต้องการของประชาชนได้โดนใจที่สุด เป็นนโยบายเชิงสังคมที่จะช่วยแก้ไขปัญหาชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนให้ดีขึ้น นโยบายสาธารณะอย่างไรคือหัวใจประชาชน ตอบสนองความต้องการของประชาชน พัฒนาชีวิตประชาชน สามารถให้ความมั่นใจแก่ประชาชนว่าจะได้รับความเป็นธรรมในชีวิตได้อย่างแท้จริง

ดร.ปณัชญา ลีลายุทธ นักวิชาการ
คอลัมน์ เวทีพิจารณ์นโยบายสาธารณะ