สหรัฐฯยืนยันช่องแคบฮอร์มุซจะไม่มีค่าธรรมเนียมผ่านแดนภายใต้ข้อตกลงกับอิหร่าน

เอเอฟพีเผยทางการสหรัฐฯยืนยันเมื่อวันจันทร์ว่า เรือจะสามารถแล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้โดยไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมภายใต้ข้อตกลงสันติภาพอิหร่านที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ลงนาม และยืนยันว่าเตหะรานจะต้องปฏิบัติตามพันธกรณีให้ครบถ้วนก่อนจึงจะได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจใดๆ

แผนดังกล่าวรวมถึงกองทุนฟื้นฟูประเทศที่ได้รับความเสียหายจากสงครามมูลค่า 300 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ แต่การปล่อยเงินทุนจะ “ขึ้นอยู่กับผลการดำเนินงาน” เจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลทรัมป์กล่าวในการสนทนากับผู้สื่อข่าว

เจ้าหน้าที่ระบุว่า ประธานาธิบดีทรัมป์ รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ เจดี แวนซ์ และประธานรัฐสภาอิหร่าน โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ได้ลงนามในบันทึกความเข้าใจ (MoU) ผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ รายหนึ่งซึ่งไม่ประสงค์ออกนามกล่าวว่า “ประธานาธิบดีต้องการลงนามด้วยตนเอง เพราะต้องการแสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นที่มีต่อกระบวนการนี้”

แต่แวนซ์ยอมรับว่า ข้อตกลงร่างฉบับย่อนี้ได้เลื่อนประเด็นที่ยากที่สุดออกไป โดยเฉพาะโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน

“บันทึกความเข้าใจฉบับนี้มีความยาวประมาณหน้าครึ่ง ดังนั้นจึงเป็นเอกสารที่ค่อนข้างทั่วไป” แวนซ์กล่าวกับซีเอ็นเอ็น

แวนซ์จะนำการเจรจาทางเทคนิคในสัปดาห์นี้ และจะเข้าร่วมพิธีลงนามอย่างเป็นทางการซึ่งคาดว่าจะจัดขึ้นที่เจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ โดยมีจาเร็ด คุชเนอร์ ลูกเขยของทรัมป์ และสตีฟ วิทคอฟฟ์ ทูตพิเศษประจำตะวันออกกลาง เข้าร่วมด้วย

ทรัมป์ซึ่งกำลังเข้าร่วมการประชุมสุดยอด G7 ในฝรั่งเศส กล่าวว่าข้อความดังกล่าวน่าจะถูกเผยแพร่หลังวันศุกร์ แต่เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กล่าวว่าจะ “เผยแพร่ภายใน 24-48 ชั่วโมงข้างหน้า”

การลงนามครั้งนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นของช่วงเวลา 60 วันที่อิหร่านและสหรัฐอเมริกาจะพยายามเจรจาเพื่อบรรลุข้อตกลงสันติภาพอย่างเต็มรูปแบบ

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ รายหนึ่งกล่าวในการสนทนาทางโทรศัพท์ว่า “เราต้องการให้การหารือเรื่องนิวเคลียร์เป็นเรื่องสำคัญอันดับแรก”

แต่ปัญหาคอขวดในช่องแคบฮอร์มุซเป็นเรื่องเร่งด่วนอันดับแรก เนื่องจากผลกระทบทางเศรษฐกิจโลกจากราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้น

แวนซ์กล่าวกับซีเอ็นบีซีว่า มีความเข้าใจร่วมกันกับอิหร่านว่าช่องแคบจะเปิดอีกครั้ง “โดยไม่มีการเก็บค่าผ่านทางในระยะยาว และนั่นคือสิ่งที่เราจะหาข้อสรุปในการเจรจาทางเทคนิคเหล่านี้”

ทรัมป์เองกล่าวว่าช่องแคบที่สำคัญแห่งนี้จะ “เปิดอย่างสมบูรณ์” ตั้งแต่วันศุกร์ แต่เสริมว่ายังคงมีการ “ค้นหา” เพื่อให้แน่ใจว่าได้มีการกำจัดทุ่นระเบิดแล้ว

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ คนแรกกล่าวว่า ปริมาณการขนส่งทางเรือน่าจะกลับสู่ระดับก่อนสงคราม “ภายในอีกไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า” แต่ก่อนหน้านี้ “ปริมาณการขนส่งเพิ่มขึ้นอย่างมาก” แล้ว

อย่างไรก็ตาม กระทรวงต่างประเทศของอิหร่านกล่าวเมื่อวันจันทร์ว่า ข้อตกลงดังกล่าวจะอนุญาตให้อิหร่านเรียกเก็บค่าธรรมเนียมบริการทางทะเลจากเรือที่แล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซ แทนที่จะเรียกเก็บ “ค่าผ่านทาง”

ความไม่แน่นอนยังครอบคลุมถึงประเด็นสำคัญอื่นๆ ของข้อตกลง รวมถึงการที่อิหร่านจะสามารถเข้าถึงเงินทุนที่ถูกอายัดไว้ และการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรจากนานาชาติและสหรัฐฯ

ประเด็นนี้เป็นเรื่องอ่อนไหวทางการเมืองสำหรับทรัมป์ เพราะเขาเคยกล่าวหาว่าข้อตกลงกับอิหร่านที่ลงนามในสมัยประธานาธิบดีบารัค โอบามา จากพรรคเดโมแครต ซึ่งทรัมป์จากพรรครีพับลิกันยกเลิกไปในปี 2018 นั้น ทำให้เตหะรานได้รับเงินมากเกินไป

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ คนแรกกล่าวว่า “ข้อเท็จจริงง่ายๆ ก็คือ ไม่มีเงินแม้แต่ดอลลาร์เดียวที่ถูกปล่อยคืนจากสินทรัพย์ที่ถูกอายัดโดยสหรัฐอเมริกาหรือประเทศอื่นๆ”

เจ้าหน้าที่คนที่สองกล่าวเสริมว่า “เราได้หารือถึงความเป็นไปได้ในการปล่อยเงินทุนที่ถูกอายัด การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร กองทุนขนาดใหญ่ 300 พันล้านดอลลาร์เพื่อฟื้นฟูประเทศของพวกเขา และสิ่งเหล่านี้ทั้งหมดจะเชื่อมโยงกับผลการดำเนินงาน”

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ยังโจมตีโอมาน อดีตผู้ไกล่เกลี่ย ซึ่งตั้งอยู่ฝั่งตรงข้ามช่องแคบฮอร์มุซกับอิหร่าน และเป็นประเทศที่ทรัมป์ขู่ว่าจะทิ้งระเบิดเมื่อเดือนที่แล้ว

เจ้าหน้าที่คนที่สองกล่าวว่า “เรารู้สึกไม่พอใจอย่างมากกับผลงานของชาวโอมาน เราคิดว่าพวกเขาเจ้าเล่ห์มาก ราวกับเป็นลูกจ้างของชาวอิหร่าน”.