การลูกเสือเพื่อการพัฒนาเยาวชนไทยให้มีความเป็นเลิศ

เสียชีพอย่าเสียสัตย์…. “การพัฒนาคนให้เป็นคนดีของสังคมนั้น จะต้องมีพื้นฐานจากการยึดมั่นในคำสัญญาที่จะปฏิบัติตามกฏและกติกาของสังคม และยึดมั่นในเกียรติและศักดิ์ศรีของตน” การพัฒนาเยาวชนถือเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาประเทศในระยะยาว ระบบการศึกษาจึงไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการพัฒนาความรู้เชิงวิชาการ หากแต่ต้องเสริมสร้างทักษะชีวิต (Life Skills) คุณธรรม และความรับผิดชอบต่อสังคมควบคู่กันไป การลูกเสือเป็นกระบวนการพัฒนาเยาวชนที่มุ่งเสริมสร้างคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ทั้งด้านคุณธรรม จริยธรรม วินัย ความเป็นผู้นำ และความรับผิดชอบต่อสังคม มากกว่าคนเก่งแต่ทฤษฎี ซึ่งก็คงไม่มีใครคิดแย้งในบริบทดังกล่าวนี้ หรือถ้ามีก็น่าที่จะนำมาเป็นส่วนให้ศึกษาเพิ่มเติมจากงานวิจัยในระดับดุษฎีบัณฑิต เรื่อง “การพัฒนากิจการลูกเสือไทยในยุคสังคมปกติใหม่” ที่ผมได้เป็นผู้ทำงานวิจัยนี้ได้ โดยงานวิจัยที่ผ่านมา ได้นำไปสู่บทความที่หลากหลาย และในบทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของการลูกเสือในการพัฒนาเยาวชนไทยให้มีคุณภาพ โดยพิจารณาจากแนวคิดพื้นฐาน กระบวนการเรียนรู้ และผลลัพธ์เชิงพฤติกรรมที่สอดคล้องกับบริบทสังคมไทยในศตวรรษที่ 21 ผลการวิเคราะห์พบว่า การลูกเสือเป็นกลไกสำคัญในการเสริมสร้างทุนมนุษย์ (Human Capital) และทุนทางสังคม (Social Capital) ผ่านกระบวนการเรียนรู้จากประสบการณ์จริงและการบำเพ็ญประโยชน์ต่อสาธารณะได้ดีที่สุด

“ข้าไม่ต้องการตำราเรียนที่เดินได้ ที่ข้าอยากได้นั้น คือเยาวชนที่เป็นสุภาพบุรุษ ซื่อสัตย์ สุจริต มีอุปนิสัยใจคอดี“  คือพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) พระผู้พระราชทานกำเนิดลูกเสือไทย ซึ่งทรงเน้นย้ำถึงการสร้างคนดีมีคุณธรรมมากกว่าคนเก่งแต่ทฤษฎี

การลูกเสือจึงเป็นหนึ่งในกลไกทางการศึกษาที่มีบทบาทสำคัญในบริบทดังกล่าว โดยความรู้ทางวิชาการนั้นสามารถศึกษาได้จากในห้องเรียนหรือจะเป็นการเรียนแบบออนไลน์ก็ได้ในสมัยปัจจุบัน แต่วิชาลูกเสือนั้นต้องลงมือทำถึงจะเห็นผลที่ชัดเจน เรียนอยู่แต่ในห้องเรียนคงไม่ได้ สำหรับในประเทศไทย การลูกเสือดำเนินงานภายใต้การกำกับดูแลของ สำนักงานลูกเสือแห่งชาติ ซึ่งมีภารกิจหลักในการส่งเสริมและพัฒนากิจการลูกเสือให้สอดคล้องกับนโยบายการศึกษาของชาติ และเป้าหมายการพัฒนาเยาวชนอย่างยั่งยืน

แนวคิดและหลักการของการลูกเสือ….กิจการลูกเสือก่อตั้งขึ้นโดย โรเบิร์ต เบเดน-โพเวลล์ โดยมีหลักการสำคัญคือ “การเรียนรู้โดยการลงมือปฏิบัติ” (Learning by Doing) คือการลงมือทำ ซึ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพของเยาวชนผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย ทั้งด้านร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ และสังคม หลักการสำคัญของการลูกเสือนั้นประกอบด้วย การยึดมั่นในคำปฏิญาณและกฎของลูกเสือ การพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง การรับผิดชอบต่อส่วนรวม การเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ตรง กระบวนการดังกล่าวทั้งหมดจะช่วยส่งเสริมการพัฒนาคุณลักษณะภายใน (Inner Development) ควบคู่กับทักษะภายนอก (Outer Competencies) ให้แก่เยาวชนและคนในชาติ

กระบวนการพัฒนาเยาวชนผ่านกิจกรรมลูกเสือ กิจกรรมลูกเสือมีลักษณะเป็นกิจกรรมเชิงประสบการณ์ เช่น การอยู่ค่ายพักแรม การเดินทางไกล การฝึกทักษะเอาตัวรอด และกิจกรรมรอบกองไฟ ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ก่อให้เกิดผลลัพธ์ทางการพัฒนา ดังนี้

• ด้านวินัยและความรับผิดชอบ: การปฏิบัติตามกฎระเบียบและบทบาทหน้าที่ในหมู่ลูกเสือ
• ด้านภาวะผู้นำและการทำงานเป็นทีม: การมอบหมายหน้าที่และการตัดสินใจร่วมกัน
• ด้านความเข้มแข็งทางจิตใจ: การเผชิญความท้าทายในสภาพแวดล้อมจริง
• ด้านคุณธรรมและจริยธรรม: การยึดมั่นในคำปฏิญาณและการบำเพ็ญประโยชน์

โดยกระบวนการดังกล่าวนั้น สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาเยาวชนเชิงบูรณาการ (Holistic Youth Development)

การลูกเสือกับการสร้างพลเมืองคุณภาพในศตวรรษที่ 21 ในบริบทของสังคมที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เยาวชนจำเป็นต้องมีทักษะสำคัญ เช่น การคิดวิเคราะห์ มึความคิดสร้างสรรค์ มีความฉลาดทางอารมณ์ การสื่อสารที่ดี การทำงานร่วมกัน การเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง และความรับผิดชอบต่อสังคม การลูกเสือมีบทบาทสนับสนุนการพัฒนาทักษะเหล่านี้ผ่านกิจกรรมที่เน้นการปฏิบัติจริงและการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม นอกจากนี้ การบำเพ็ญประโยชน์ของลูกเสือยังส่งเสริมการสร้างจิตสาธารณะ ซึ่งเป็นพื้นฐานของความเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ และสอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน

การลูกเสือเป็นกระบวนการพัฒนาเยาวชนที่มีโครงสร้างชัดเจนและมีประสิทธิภาพในการเสริมสร้างคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของพลเมืองไทย ทั้งด้านวินัย ความรับผิดชอบ ภาวะผู้นำ และจิตสาธารณะ เพื่อให้การลูกเสือสามารถสร้างผลลัพธ์เชิงคุณภาพได้อย่างยั่งยืน ควรมีการสนับสนุนการพัฒนาครูผู้กำกับลูกเสืออย่างต่อเนื่อง บูรณาการกิจกรรมลูกเสือเข้ากับการพัฒนาทักษะแห่งอนาคต ส่งเสริมการวิจัย เพื่อการประเมินผลเชิงประจักษ์เกี่ยวกับผลลัพธ์ของการลูกเสือ

สรุปได้ว่า…การลูกเสือมิใช่เพียงกิจกรรมเสริมทางการศึกษา แต่เป็นเครื่องมือเชิงระบบที่สำคัญมากในการพัฒนาเยาวชนไทยให้เป็น “พลเมืองคุณภาพ” ที่มีความพร้อมทั้งด้านความรู้ คุณธรรม และความรับผิดชอบต่อสังคม อันเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนในระยะยาว และเชื่อได้ว่า ไม่มีวิชาใดที่จะสร้างคนให้เป็นคนดี คนเก่ง ได้เท่าวิชาลูกเสือ สิ่งที่สำคัญคือ รัฐบาลต้องให้การสนับสนุนกิจการลูกเสือ ให้งบประมาณในการทำวิจัย พัฒนาค่ายลูกเสือ บำรุงรักษาค่ายลูกเสือที่มีอยู่ทั่วประเทศให้มีความพร้อม มีการควบคุมราคาชุดลูกเสือ เนตรนารี และยุวกาชาด ให้ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ ให้การสนับสนุนการจัดกิจกรรมฝึกอบรมลูกเสือและพัฒนาบุคลากรทางการลูกเสือ และจะต้องหาวิธีกำจัดผู้ที่ด้อยค่ากิจการลูกเสือให้เข้าใจถึงความสำคัญอย่างถ่องแท้ ที่สำคัญที่สุดคือจะต้องแก้กฎหมายให้ทันสมัย ปรับเปลี่ยนแนวทางการบริหารจัดการกิจการลูกเสือให้ออกนอกกรอบการควบคุมของข้าราชการในกระทรวงศึกษาธิการ ทำองค์กรให้ทันต่อโลก ศึกษาเพิ่มเติม ต่อยอดกับองค์กรลูกเสือนานาชาติให้ทัน  เพราะนี่ถือเป็นนโยบายสาธารณะที่สำคัญของการพัฒนาประเทศเลยทีเดียว

บทความ คอลัมน์ พิจารณ์นโยบายสาธารณะ กลุ่มนโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล

ดร. ไตรรัตน์ ฉัตรแก้ว
กลุ่มนโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล