'สื่อสาธารณะ' ที่อยากเห็น!

แล้วค่อยคิดกันใหม่ว่า “สื่อสาธารณะ” ที่ประเทศไทยควรมี หน้าตามันควรเป็นอย่างไร

กลับมาคิดต่อผมว่าประเทศไทยยังควรมี “สื่อสาธารณะ” ครับ

ส่วนต้องเป็นไทยพีบีเอสอย่างที่เราเห็นอยู่ทุกวันนี้ทุกอย่างไหม ผมว่าไม่จำเป็น

ที่อยากชวนคุยต่อมากกว่าคือ ถ้าจะมีสื่อสาธารณะต่อไป เราอยากเห็นมันเป็นสื่อแบบไหน

ช่วงนี้มีเสียงคัดค้านการแก้กฎหมายที่จะนำรายได้ของไทยพีบีเอสเข้าสู่ระบบงบประมาณแผ่นดิน เหตุผลสำคัญคือเกรงว่า การเมืองจะเข้ามามีอำนาจเหนือการทำหน้าที่ของไทยพีบีเอส

ส่วนเหตุผลของฝ่ายที่ต้องการแก้กฎหมาย เรื่องนำเงินเข้าสู่ระบบงบประมาณปกติเพื่อให้การใช้จ่ายถูกตรวจสอบอย่างเป็นระบบมากขึ้น ก็เข้าใจได้

เพราะรายได้หลักของไทยพีบีเอสมาจากภาษีสรรพสามิตสุราและยาสูบ หรือที่เรียกกันว่า “ภาษีบาป” ปีหนึ่งเป็นเงินไม่น้อย เรื่องเงินเรื่องทองจะตรวจสอบกันให้ละเอียดก็เป็นเรื่องปกติ

แต่ถ้าการเปลี่ยนวิธีจัดการเงิน ทำให้ไทยพีบีเอสต้องรอรับการจัดสรรงบประมาณเป็นรายปีจากฝ่ายการเมือง ตรงนี้ก็อดคิดไม่ได้

ไม่ใช่เพราะอยากปกป้องไทยพีบีเอส

แต่ถ้าประเทศไทยยังต้องมีสื่อสาธารณะ ความเป็นอิสระจากฝ่ายการเมืองก็เป็นเรื่องจำเป็น

เรื่องเงินตรวจสอบกันได้เต็มที่ แต่ถ้าคนทำหน้าที่สื่อต้องคอยมองว่า ปีหน้าฝ่ายการเมืองจะจัดงบให้เท่าไร ก็น่าคิดเหมือนกันว่าจะเป็นอิสระกันได้แค่ไหน

ไม่ต้องมีใครโทรศัพท์มาสั่งข่าวหรอกครับ

แค่ต้องรอดูทุกปีว่างบประมาณที่ใช้ทำงานจะได้เท่าไร คนทำสื่อก็รู้แล้วว่าเงินอยู่ในมือใคร

รัฐบาลเองก็ต้องใจกว้างหน่อย

ช่อง 11 ก็มี ช่อง 5 ก็มี ช่อง 9 ก็ยังมีรัฐถือหุ้นใหญ่

จะเอาอีกช่องหรือครับ

เว้นไว้ให้ประชาชนบ้างเถอะ

คราวนี้ถึงคิวไทยพีบีเอสบ้าง

เพราะการไม่อยากเห็นสื่อสาธารณะต้องพึ่งงบประมาณจากฝ่ายการเมือง ไม่ได้หมายความว่าไทยพีบีเอสทุกวันนี้ดีอยู่แล้ว ห้ามแตะ

นั่นคนละเรื่องกัน

ตัวเลขปี 2568 ไทยพีบีเอสมีรายได้รวมประมาณ 2,700 ล้านบาท ค่าใช้จ่ายประมาณ 2,600 ล้านบาท เฉพาะค่าใช้จ่ายบุคลากรกว่า 820 ล้านบาท ส่วนคุณบุญเลิศ คชายุทธเดช อดีตกรรมการนโยบายไทยพีบีเอส ระบุว่าปัจจุบันมีบุคลากรเกือบ 1,300 คน

และช่วงนี้ สตง.ก็กำลังเข้าตรวจสอบการใช้จ่ายบางเรื่องของไทยพีบีเอสอยู่ด้วย

ตรงไหนมีข้อสงสัยก็ตรวจสอบกันไปให้ชัด

เรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับว่าจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยกับการมีสื่อสาธารณะ

มันเป็นเรื่องการใช้เงินของไทยพีบีเอส

เห็นตัวเลขบุคลากรเกือบ 1,300 คนแล้ว ผมก็นึกถึงสื่อออนไลน์เล็กๆ บางแห่ง

บางเพจมีคนทำงานไม่ถึงสิบคน เครื่องไม้เครื่องมือก็คงเทียบองค์กรใหญ่ไม่ได้ แต่เกิดเรื่องดึกดื่นก็ยังไลฟ์ น้ำท่วม ไฟไหม้ ชาวบ้านเดือดร้อนตรงไหนก็วิ่งไป บางเรื่องเกาะกันข้ามวันข้ามคืน

ดูแล้วบางทีก็อยากถาม

พี่ได้นอนกันบ้างไหมเนี่ย

พอกลับมามององค์กรที่มีทั้งคน มีงบประมาณ และมีเครื่องมือพร้อมกว่า คำถามก็เลยตามมาว่า ทรัพยากรที่มีอยู่มากขนาดนั้น ถูกใช้ไปกับการทำหน้าที่เพื่อประชาชนได้เต็มที่แค่ไหน

แต่เพจเหล่านี้ไม่ใช่ “สื่อสาธารณะ” นะครับ

เขาเป็นสื่อที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ ใครก็เข้าไปดูได้ แต่แต่ละเพจมีเจ้าของ มีแนวทางและกลุ่มคนดูของตัวเอง ไม่ได้มีภารกิจต่อประชาชนส่วนรวมเหมือนสื่อสาธารณะ

คนละความหมายกัน

แล้ว “สื่อสาธารณะ” ที่บอกว่าประเทศไทยยังควรมีล่ะ หมายถึงอะไร

ถ้าเอาความหมายโดยทั่วไป สื่อสาธารณะก็คือสื่อที่ทำงานโดยยึดประโยชน์ของประชาชนเป็นหลัก มีความเป็นอิสระจากการครอบงำของรัฐ การเมือง และกลุ่มทุน ให้ข้อมูลที่ถูกต้อง รอบด้าน และตรวจสอบผู้มีอำนาจได้

อันนี้เป็นหลัก

แต่ถ้านึกต่อในฐานะคนดูคนหนึ่ง ก็อยากเห็นมากกว่านั้นอีกหน่อย

ในเมื่อชื่อว่าสื่อสาธารณะ ก็น่าจะเป็นสื่อที่คนในสังคมเข้าถึงได้ ไม่ใช่เพียงทำข่าวหรือผลิตรายการแล้วส่งให้ประชาชนนั่งดูอยู่ฝ่ายเดียว

คนเดือดร้อนมีเรื่องอยากให้สังคมรับรู้ก็เข้ามา รัฐบาลมีเรื่องที่เป็นประโยชน์ต่อประชาชนก็เอามาบอก มีเรื่องที่ควรตรวจสอบก็ตามให้ถึง หน่วยงานรัฐมีคำชี้แจงก็ให้เขาอธิบาย เรื่องไหนเห็นต่างกันก็เปิดให้แต่ละฝ่ายได้พูด

เพียงแต่อย่าเพิ่งเริ่มด้วยการแบ่งว่าใครเป็นฝ่ายเรา ใครเป็นฝ่ายเขา

ไม่ใช่สื่อของรัฐบาล และก็ไม่ควรกลายเป็นสื่อของคนที่ไม่ชอบรัฐบาล

สื่อสาธารณะที่อยากเห็นก็ประมาณนี้แหละครับ

ส่วนจะอยู่บนจอทีวี เว็บไซต์ เฟซบุ๊ก ยูทูบ ติ๊กต็อก หรือวันข้างหน้าจะมีอะไรอีก ไม่ใช่เรื่องใหญ่

ช่องทางเปลี่ยนไปได้

พอคิดมาถึงตรงนี้ ก็อดหันกลับไปมองไทยพีบีเอสไม่ได้

ทุกวันนี้ทำหน้าที่อย่างที่สื่อสาธารณะควรทำได้แค่ไหน

ช่วงที่ไทยพีบีเอสกำลังถูกวิพากษ์วิจารณ์เรื่องการแก้กฎหมาย สถานีก็ใช้พื้นที่ของตัวเองพูดถึงเรื่องนี้ พูดถึงความสำคัญของสื่อสาธารณะ และมีคนมาแสดงความคิดเห็นในรายการต่างๆ

องค์กรถูกวิจารณ์ก็มีสิทธิ์อธิบาย

แต่ในเมื่อไทยพีบีเอสถูกตั้งขึ้นมาให้ทำหน้าที่สื่อสาธารณะ คนที่เห็นต่างจากไทยพีบีเอสก็น่าจะได้เข้ามาคุยด้วย

คนที่เห็นว่ากฎหมายควรแก้ คนที่ต้องการตรวจสอบเรื่องเงิน โครงสร้าง หรือการทำงาน เชิญมาคุยกันตรงๆ

ถ้าคุยเรื่องของตัวเองแล้วเสียงที่นำเสนอไปทางเดียวกันเสียมาก คนดูก็อดสงสัยไม่ได้ว่า ตกลงกำลังยึดหลักของ “สื่อสาธารณะ” หรือกำลังปกป้ององค์กรที่ชื่อ “ไทยพีบีเอส”

เพราะถ้าเป็นอย่างหลัง ก็คงไม่ตรงกับหลักของสื่อสาธารณะเท่าไร

อีกเรื่องที่นึกถึงคือคนทำงานเกือบ 1,300 คน

ถ้าวันหนึ่งไทยพีบีเอสมีการปรับกันจริง คนเหล่านี้ก็ควรได้รับความเป็นธรรม

เพราะคนทำงานจำนวนมากไม่ได้เป็นคนออกแบบโครงสร้าง ไม่ได้เป็นคนออกกฎหมาย และปัญหาขององค์กรก็ไม่ได้แปลว่าทุกคนในนั้นเป็นต้นเหตุของปัญหา

คนที่ทำงานดี คนที่มีความสามารถ ประสบการณ์และเครือข่ายที่สร้างกันมาหลายปี ก็น่าเสียดายถ้าจะทิ้งไป

ไม่ใช่วันนี้บอกว่าจะปรับไทยพีบีเอส พรุ่งนี้เช้า รปภ.ไม่ให้เข้าตึกแล้ว

แบบนั้นก็ใจร้ายไปหน่อย

กลับมาที่คำถามวันก่อนอีกครั้ง

ประเทศไทยยังจำเป็นต้องมีไทยพีบีเอสอยู่หรือเปล่า?

ถึงตอนนี้ สิ่งที่เห็นชัดคือ ประเทศไทยยังควรมี “สื่อสาธารณะ”

แต่ไทยพีบีเอสอย่างที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ ไม่จำเป็นต้องรักษาไว้ทุกอย่าง

ไหนๆ ก็กำลังจะแก้กฎหมายแล้ว

อย่ามัวคิดกันแต่เรื่องว่าจะเอาเงินไปไว้ตรงไหน จนลืมคิดด้วยว่า “สื่อสาธารณะ” ที่ประชาชนควรได้จากเงินก้อนนี้ควรมีหน้าตาอย่างไร

ชื่อ “ไทยพีบีเอส” จะเปลี่ยนหรือไม่ ไม่ใช่เรื่องสำคัญ

สำคัญกว่าคือ “สื่อสาธารณะ”

อันนี้อย่าทำหายก็แล้วกัน

— เสมอต้น
8 ตุลาคม 2569

📌เขียนถึงเสมอต้น: มีเรื่องอะไรอยากเล่า หรืออยากส่งมาคุยกัน เขียนมาได้ที่ [email protected] หรือ Inbox เพจ “เปิดซองออนไลน์” ไม่ต้องเป็นเรื่องใหญ่โตอะไรครับ เรื่องใกล้ตัว หรือเรื่องที่ค้างอยู่ในใจ เขียนมาเถอะ วันไหนซองมาถึง เราค่อยเปิดอ่านไปด้วยกัน.