เมื่อมิน อ่อง หล่าย ทำให้ อาเซียน‘วงแตก’ที่กรุงเทพฯ

นั่นก็คือ CLMVT นั่นแหละ

ขณะที่อีก 5 ประเทศอาเซียนที่ไม่ส่งใครมาคือ

อินโดนีเซีย, มาเลเซีย, สิงคโปร์, ฟิลิปปินส์, บรูไน

ผมเชื่อว่าเหตุผลที่ 5 ประเทศหลังไม่มาร่วมก็เพราะไม่ต้องการให้ความชอบธรรมกับรัฐบาลทหารพม่า

เพราะที่ผ่านมาสองปี การประชุมระดับผู้นำและรัฐมนตรีของอาเซียนก็ไม่เชิญระดับผู้นำของเขา

จนกว่าจะมีความคืบหน้าในการดำเนินตาม “ฉันทามติ 5 ข้อ” ที่มิน อ่อง หล่าย ไปตกลงกับผู้นำอาเซียนเมื่อเดือนเมษายน 2021 หรือสองเดือนหลังจากที่เขาก่อรัฐประหารในพม่า โค่นรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน

ส่วนอีก 5 ประเทศที่มาร่วมกินข้าวนั้นก็คงจะเป็นเพราะเป็นเพื่อนบ้านกับพม่า และเชื่อตามคำเชื้อเชิญของไทยว่าเพื่อจะมา “ฟัง” จากฝั่งรัฐบาลทหารพม่าบ้าง

แต่ภาพที่ออกมาสร้างความเสียหายให้กับอาเซียนไม่น้อย

เพราะตอกย้ำว่าอาเซียนแตกเป็นสองฝ่ายในกรณีวิกฤตพม่า

เท่ากับว่า มิน อ่อง หล่าย สามารถจะทำให้อาเซียนมีปัญหาความเป็นเอกภาพขึ้นมาอย่างชัดเจน

ทั้งๆ ที่ก่อนหน้านี้อาเซียนพยายามจะประคับประคองให้ยังสามารถเดินหน้าเรื่องพม่าได้บ้างในระดับหนึ่ง

แต่พอเกิดเหตุ “การหารืออย่างไม่เป็นทางการ” ที่กระทรวงต่างประเทศไทยจัดเมื่อสัปดาห์ก่อน ก็ไม่อาจจะปฏิเสธว่าอาเซียนมีท่าทีและจุดยืนเรื่องพม่าห่างกันมากขึ้นอีกขั้นหนึ่งแล้ว

ที่น่าสงสัยก็คือว่า ก่อนที่ไทยจะเชิญเพื่อนอาเซียนอีก 8 ประเทศนั้น ได้พูดจากับฝ่ายรัฐบาลทหารพม่าก่อนหรือไม่ว่าการมาร่วมโต๊ะกินข้าวกับอาเซียนของวันนะ หม่อง ลวินนั้น จะมีอะไรที่ทางพม่ามาแจ้งให้ทราบถึงว่ามีความคืบหน้าเรื่อง “ฉันทามติ 5 ข้อ” ที่เป็นรูปธรรมหรือไม่

เพราะถ้าหากเพียงมา “ฟัง” ตัวแทนของมิน อ่อง หล่าย เท่านั้น สมาชิกอาเซียนอย่างน้อยครึ่งหนึ่งก็จะบอกว่าได้ “ฟัง” รัฐบาลทหารพม่ามามากพอแล้ว ถึงเวลาจะต้องนำไปปฏิบัติเสียที

ผมจึงเชื่อว่าการที่ 5 ประเทศอาเซียนไม่มาร่วมวงครั้งนี้ก็เพราะไทยเราไม่สามารถจะแจ้งว่ามีความคืบหน้าอะไรที่จะทำให้ร่วมโต๊ะกับรัฐมนตรีต่างประเทศพม่าจากซีกทหารได้

การที่ไทยเสนอตัวเป็นเจ้าภาพกินข้าวมื้อนี้ที่กรุงเทพฯ เมื่อสัปดาห์ก่อนเกิดขึ้นเกือบจะทันทีหลังคณะมนตรีความมั่นคงของสหประชาชาติมีมติ 12-3 รับรองให้เรียกร้องให้ยุติความรุนแรงและปล่อยนักโทษการเมืองของพม่าทันที

จากสมาชิก 15 ชาติในคณะมนตรีความมั่นคงนั้น 12 ประเทศยกมือเห็นพ้องกับมติ แต่ 3 ประเทศงดออกเสียง

นั่นคือจีน, รัสเซียและอินเดีย (ตามคาด)

คุณกาญจนา ภัทรโชค อธิบดีกรมสารนิเทศและโฆษกกระทรวงการต่างประเทศ พูดถึงการหารืออย่างไม่เป็นทางการเกี่ยวกับสถานการณ์ในเมียนมา เมื่อวันที่ 22 ธันวาคม 2565 ที่มีคุณดอน ปรมัตถ์วินัย รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เป็นเจ้าภาพในช่วงเวลาเดียวกับที่มีการประชุมทวิภาคีไทย-เมียนมาที่กรุงเทพฯ ว่า

การหารือครั้งนี้ไม่ใช่การประชุมในกรอบอาเซียน แต่เป็นการสนับสนุนความพยายามของอาเซียนในการหาแนวทางการแก้ปัญหาทางการเมืองโดยสันติวิธีต่อสถานการณ์ในเมียนมา

ต่อคำถามว่า การประชุมครั้งนี้ไม่เป็นการบั่นทอนความพยายามของอาเซียนในการแก้ปัญหาในประเทศเมียนมาหรือ คุณกาญจนาว่า

การประชุมนี้เป็นความพยายามที่จะเกื้อหนุน สนับสนุนการทำงานของอาเซียน เพราะที่ผ่านมาเป็นเวลากว่า 1 ปีแล้วที่อาเซียนไม่ได้มีโอกาสหารือในระดับรัฐมนตรี หรือฟังจากเจ้าหน้าที่ระดับสูงฝ่ายเมียนมาโดยตรง

และว่า การประชุมนี้ไม่ใช่การประชุมอาเซียน แต่เป็นการหารือระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องและได้รับผลกระทบโดยตรงจากสถานการณ์ในเมียนมา และอยากจะเห็นทางออก

ดังนั้น จึงไม่ถือเป็นการกีดกันหรือเป็นอุปสรรคต่อการดำเนินการในอาเซียน

ในทางตรงกันข้าม การประชุมนี้จะช่วยให้เกิดความคืบหน้าในกระบวนการหาหนทางออกแก้ไขปัญหา

โดยในช่วงเช้าวันต่อมา อธิบดีกรมอาเซียนได้เชิญผู้แทนสถานทูตจากชาติสมาชิกอาเซียนประจำประเทศไทยเข้ารับฟังผลการหารือด้วยแล้ว

รัฐมนตรีต่างประเทศจากประเทศเพื่อนบ้านในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เข้าร่วมการหารือได้แก่ นายปรัก สุคน รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา, นายสะเหลิมไซ กมมะสิด รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สปป.ลาว, นายโด๋ หุ่ง เหวียต รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศเวียดนาม, นายวันนะ หม่อง ลวิน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเมียนมา, นายกัน ซอว์ รัฐมนตรีการลงทุนและความสัมพันธ์เศรษฐกิจระหว่างประเทศเมียนมา, นายโค โค ไหล่ รัฐมนตรีด้านความร่วมมือระหว่างประเทศและการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมเมียนมา

อธิบดีกรมสารนิเทศกล่าวว่า การหารือครั้งนี้เป็นครั้งแรกในรอบกว่าหนึ่งปีที่รัฐมนตรีต่างประเทศได้หารือแบบตัวต่อตัว โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างพื้นที่ทางการทูตสำหรับการหารืออย่างตรงไปตรงมาและสร้างสรรค์

และให้เกิดการมีปฏิสัมพันธ์ที่เน้นการปฏิบัติได้จริง โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับประเทศเพื่อนบ้านภาคพื้นแผ่นดิน ที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ดังกล่าว

คุณกาญจนาระบุอีกว่า โดยที่การหารือครั้งนี้เป็นการหารืออย่างไม่เป็นทางการแบบ “ปลายเปิด”

จึงไม่มีการกำหนดวาระการประชุมล่วงหน้า และไม่มีเอกสารผลลัพธ์การประชุม

แต่ก็ยืนยันว่าบรรยากาศของการประชุมเป็นไปด้วยดีและสร้างสรรค์

รัฐมนตรีจากไทย, สปป.ลาว, กัมพูชาและเวียดนาม ได้รับฟังความซับซ้อนของสถานการณ์ มาตรการความพยายามต่างๆ ที่ฝ่ายเมียนมาพยายามจะแก้ปัญหา

รัฐมนตรีที่เข้าร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและได้รับฟังข้อมูลจากฝ่ายเมียนมา รวมทั้งได้แลกเปลี่ยนความเห็นเกี่ยวกับหนทางในการหาทางออกเพื่อกลับสู่สภาวะปกติในเมียนมา โดยให้ความสำคัญกับการอำนวยความสะดวกเรื่องความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม การลดผลกระทบด้านมนุษยธรรมต่อประชาชนเมียนมา และหนทางอื่นๆ ที่จะสนับสนุนการปฏิบัติตามฉันทามติ 5 ข้อของอาเซียน

น่าเชื่อว่า เมื่อกัมพูชาส่งมอบตำแหน่งประธานอาเซียนหมุนเวียนให้อินโดนีเซียในปีใหม่ เราจะเห็นแรงกดดันต่อรัฐบาลทหารพม่าเพิ่มขึ้นอย่างแน่นอน

ไทยเราจะยังดำรงแนวทางแบบ “เกรงอกเกรงใจ” เพื่อนบ้านเกเรจนไม่เป็นตัวของตัวเองหรือไม่ เป็นประเด็นสำคัญสำหรับอนาคตของบทบาทไทยเป็นอย่างยิ่ง.