อันวาร์กับบทบาทคนกลาง แก้ปัญหาชายแดนภาคใต้ไทย

อันวาร์ชี้ว่าหัวใจของการแก้ปัญหาเป็นเรื่องภายในที่มีผลกระทบกับประเทศไทยล้วนๆ

เขาบอกว่าบางครั้งปัญหาเกิดจากพื้นที่เอง แต่บางครั้งเป็นปฏิกิริยาโต้ตอบจากส่วนกลางที่อาจจะ “มีปฏิกิริยาสนองกลับที่เกินเลย”

หรือที่อันวาร์เรียกว่า over-reaction

อีกด้านหนึ่งคือข้อกังวลจากมุมมองของชุมชนมุสลิมบางชุมชน ด้านศาสนา วัฒนธรรม และที่สำคัญคือ การ “ขาดความไว้วางใจ” ของชุมชนท้องถิ่นต่อส่วนกลาง

ด้านส่วนกลางก็มีข้อกังวลว่า มีเหตุการปะทะและการขยายตัวของความรุนแรงเป็นครั้งคราว

อันวาร์ยืนยันว่า “แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าจะแก้ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้”

แต่ต้องเพิ่มความพยายามโน้มน้าวให้เพื่อนทางใต้ให้มากกว่านี้

อันวาร์บอกว่า บางคนก็มีความคุ้นเคยกันส่วนตัวและมีปฏิสัมพันธ์กันอยู่ 

แนวทางที่ควรจะต้องทำให้เกิดขึ้นก็คือ การให้เข้าใจประเด็นของการเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนไทยและประเทศไทย

 “โดยที่พวกเขายังสามารถปกปักรักษาสิทธิ วัฒนธรรม ศาสนา และภาษาของตนไว้ได้...”

อันวาร์ย้ำว่า โดยปรัชญาส่วนตัวแล้ว เขาพยายามจะสร้างวาทกรรมใหม่ในมาเลเซียด้วยการโน้มน้าวประชาชนทุกกลุ่มในมาเลเซีย ซึ่งเป็นประเทศที่มีความหลากหลายทางเชื้อชาติ ศาสนา และวัฒธรรม ว่าต้องยอมรับสิทธิและความเชื่อของพลเมืองทุุกคน 

ในขณะที่พวกเขาก็เป็นส่วนหนึ่งของประเทศมาเลเซียด้วยเช่นกัน

ว่าแล้วอันวาร์ก็บอกว่า ในฐานะของมิตรที่เหมือนครอบครัว เมื่อเราถูกขอให้เป็นผู้อำนวยความสะดวกของกระบวนการ เราก็พร้อมจะทำหน้าที่อย่างมีความหมายมากขึ้น

ในแง่ของการมาเยี่ยมประเทศไทยครั้งนี้ อันวาร์ได้พยายามแสดงความเป็นกันเองและความพร้อมจะร่วมมือกับรัฐบาลไทยในหลายเรื่อง

ศูนย์ข่าวภาคใต้ของสำนักข่าวอิสราบอกว่า อันวาร์พยายามโปรยยาหอมด้วยการประกาศปฏิเสธความรุนแรง และพร้อมจะจบปัญหาชายแดนใต้ของไทยให้เร็วที่สุด

ซึ่งปัจจุบันมาเลเซียเองก็มีบทบาทเป็น “ผู้อำนวยความสะดวก” ในกระบวนการพูดคุยเพื่อสันติสุขจังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่มีตัวแทนรัฐบาลไทย นำโดย พล.อ.วัลลภ รักเสนาะ อดีตเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ

ซึ่งได้พูดคุยหาทางยุติความขัดแย้งกับกลุ่มบีอาร์เอ็น ซึ่งเป็นกลุ่มผู้เห็นต่างจากรัฐกลุ่มใหญ่ที่สุด และมีบทบาทสูงสุดในสถานการณ์ความไม่สงบตลอด 2 ทศวรรษที่ผ่านมา

นักวิชาการที่เกาะติดสถานการณ์ชายแดนใต้ และเชี่ยวชาญประเทศมาเลเซียเห็นว่าท่าทีของอันวาร์น่าจับตาตรงที่ต้องการจะแสดงตัวเป็น “คนกลาง” ที่ไม่ได้ยืนข้างทั้งรัฐบาลไทย

ผศ.ดร.ชัยวัฒน์ มีสันฐาน ผู้อำนวยการสถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ขีดเส้นใต้คำพูดของอันวาร์ ที่เน้นย้ำเรื่องปฏิเสธความรุนแรง และพร้อมร่วมพัฒนาพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทยไปพร้อมๆ กับมาเลเซีย

 “อันวาร์เองมองเกมค่อนข้างจะขาด เพราะความร่วมมือตรงนี้ เป็นคำพูดที่ถ้าเราตีความหมายกันจริงๆ ก็กำกวมพอสมควร เพราะความรุนแรงไม่ได้ถูกระบุว่าเป็นความรุนแรงมาจากฝ่ายใด จากฝ่ายผู้ก่อเหตุเอง หรือความรุนแรงที่มาจากรัฐไทย”

"การพูดแบบนี้ผมมองว่า อันวาร์ ต้องการมีพื้นที่ ไม่ใช่แต่เฉพาะฝั่งรัฐไทยเท่านั้น แต่ต้องการจะให้ความร่วมมือหรือพยายามที่จะขยับขึ้นไปมีบทบาทในมุมของกลุ่มผู้เห็นต่างกับรัฐด้วยเช่นกัน เพราะถ้าไม่พูดอย่างนี้ หรือว่าถ้าเราตีความหมายของอันวาร์ ว่าช่วยรัฐอย่างเดียว หรือจะสนับสนุนรัฐไทย นั่นหมายความว่าอันวาร์จะอยู่ตรงข้ามกับผู้ก่อเหตุทันที หรือถ้าบอกว่าอยู่ฝั่งผู้ก่อเหตุ ยิ่งไม่ได้ใหญ่เลย ก็จะอยู่ตรงข้ามกับรัฐไทย"

ศูนย์ข่าวภาคใต้ของสำนักข่าวอิสราอ้าง

ดร.ชัยวัฒน์เสริมว่า

 “คำพูดของอันวาร์เป็นคำพูดที่ทำให้เขามีพื้นที่ที่จะไปเจรจากับ 2 ฝ่าย ไม่ปฏิเสธฝั่งไทย เช่นเดียวกันไม่ปฏิเสธผู้ก่อเหตุที่อาศัยอยู่ในมาเลเซียด้วยเช่นกัน เพราะว่ามันเป็นไปไม่ได้เลยที่อันวาร์จะแก้ปัญหาโดยไม่ได้รับความร่วมมือจากคนกลุ่มนั้น และการพูดเช่นนี้เป็นการรักษาพื้นที่กับผู้ก่อเหตุด้วย           เพราะความรุนแรงไม่ได้มีความรุนแรงจากฝั่งนั้นอย่างเดียว เราก็ปฏิเสธไม่ได้ว่ามีความรุนแรงเกิดขึ้นจากรัฐเราเองที่ใช้ในการแก้ปัญหาด้วยเช่นกัน”

แสดงว่าอันวาร์เข้าใจบริบทปัญหาไฟใต้ไม่น้อย

 “เราปฏิเสธไม่ได้ว่าอันวาร์มีความเข้าใจบริบทการแก้ปัญหา แต่เราไม่สามารถที่จะหันมาทางอันวาร์ได้โดยตรงทั้งหมด เราต้องไม่ลืมว่าอันวาร์เองยังมีปัญหาภายในประเทศที่ยังต้องแก้ไข”

แต่ท้ายที่สุดก็อยู่ที่ความร่วมมือของทุกฝ่าย เพราะต่อให้อันวาร์ร่วมมือเท่าไหร่ แต่กลุ่มผู้ก่อเหตุไม่ได้มีแค่กลุ่มเดียว ไม่ได้มีแค่บีอาร์เอ็นอย่างเดียว ยังมีกลุ่มอื่นๆ อีก

 “การที่จะทำให้ทุกฝ่ายยอมรับข้อตกลง จึงต้องใช้เวลา”

อ.ชัยวัฒน์ยังเสนอว่า ไม่ควรมองปัญหาที่ถูกขีดกรอบเป็นประเด็นความมั่นคงแต่เพียงด้านเดียว

 “เราต้องเอาเรื่องผลประโยชน์มิติอื่นๆ ออกจากความขัดแย้งในเรื่องปัญหา 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ แล้วไม่มองว่าปัญหาเป็นมิติความมั่นคงอย่างเดียว เพราะว่ามันมีความซับซ้อนของปัญหา โดยเฉพาะอย่างยิ่งยาเสพติด การค้ามนุษย์ ของเถื่อน ปัญหาน้ำมันเถื่อน เต็มไปหมดเลย ถ้าแยกปัญหาพวกนั้นออกจากความมั่นคงไม่ได้ เราก็จะแก้ปัญหาทุกอย่างด้วยแนวคิดความมั่นคง”

 “ปัญหาบางอย่างแก้มิติความมั่นคงไม่ได้ มันต้องแก้ด้วยความเข้าใจในมิติอื่นๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาวัฒนธรรม ความขัดแย้งประวัติศาสตร์บาดแผล ปฏิเสธไม่ได้ว่าผู้ก่อเหตุเองใช้สิ่งเหล่านี้เป็นแรงผลักดันในการสร้างพลังในการต่อสู้กับรัฐไทยด้วย”

สำหรับไทยแล้วการมาเยือนไทยของนายกฯ อันวาร์ครั้งนี้จึงมีความหมายในหลายมิติที่ต้องมีการประสานติดตามเพื่อให้ความร่วมมือออกมาเป็นรูปธรรมอย่างจริงจัง

หลังจากที่เป็นข้อตกลงบนกระดาษมากกว่าในภาคปฏิบัติมาหลายปี.