อาเซียนตั้ง ‘3 ประสาน’ แก้วิกฤต เมียนมา...รอแนวทางรัฐบาลไทย

เพราะการเมืองไทยมีความพัวกันกับความเคลื่อนไหวนานาชาติอย่างปฏิเสธไม่ได้

หนึ่งในมติของผู้นำอาเซียนจากการประชุดสุดยอมครั้งนี้คือการจัดตั้ง “กลไกทรอยกา” หรือ Troika Mechanism

อันหมายถึงคณะทำงาน 3 ฝ่ายของอาเซียน

ซึ่งประกอบด้วยประธานอาเซียนหมุนเวียน 3 ประเทศ: อดีต ปัจจุบัน และอนาคต

เพื่อรับมือกับวิกฤติในเมียนมา

โดยฟิลิปปินส์เตรียมที่จะเข้ามาแทนที่เมียนมาในการรับหน้าที่เป็นประธานหมุนเวียนอาเซียนในปี 2026

นั่นแปลว่าอาเซียนเองคาดว่าจากนี้ไปอีก 3 ปี สันติภาพคงจะยังไม่เกิดขึ้นในเมียนมา

และคงยังเชื่อว่าผู้นำทหารอย่างมิน อ่อง หล่ายก็คงจะยังกุมอำนาจเบ็ดเสร็จอยู่ในประเทศนั้น

ซึ่งย่อมเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาประเทศและทำให้อาเซียนมีภาพของการเป็นองค์กรภูมิภาคที่มีน้ำยา

การตั้ง “คณะทำงานไตรภาคี” ของอาเซียนครั้งนี้เท่ากับเป็นการยืนยันความเป็นเอกภาพและความต่อเนื่องในการจัดการปัญหาเมียนมา

ในขณะเดียวกันก็ป้องกันไม่เกิดอาการชะงักงันของโครงการและกิจกรรมของกลุ่มสมาชิก 10 ประเทศ

รัฐมนตรีต่างประเทศอินโดนีเซีย เรตโน มาร์ซูดี กล่าวว่าผู้นำอาเซียนย้ำถึงความจำเป็นในการยุติความรุนแรงในเมียนมาให้จงได้

พร้อมตกลงที่จะสร้าง “กลไกทรอยกา” ที่จะช่วยให้ประธานอาเซียนทั้งในอดีต ปัจจุบัน และที่กำลังเข้ามาจัดการวิกฤต แบบประสานเสียงร่วมกันและต่อเนื่อง

“เพราะทุกคนเข้าใจว่าสถานการณ์ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ในหนึ่งปี และเนื่องจากความมุ่งมั่นของอาเซียนที่จะช่วยเหลือประชาชนเมียนมาอย่างต่อเนื่อง จึงจำเป็นต้องมีการดำเนินการแบบทรอยกา (กลไก) ระหว่างประธานในปัจจุบัน อดีต และอนาคต, เธอกล่าว

รัฐมนตรีอินโดฯยังบอกว่าผู้นำอาเซียนยังได้พิจารณาและประเมินผลการดำเนินการตามฉันทามติห้าประการที่บังคับใช้ตั้งแต่เดือนเมษายน พ.ศ. 2564

และตัดสินใจว่าควรยังคงเป็นหลักการสำคัญในการใช้เป็นเครื่องมือแก้ไขวิกฤติทางการเมืองที่กำลังดำเนินอยู่ในเมียนมา

เพราะมีผู้เสียชีวิตหลายพันคนและอีกจำนวนมาที่ได้กลายเป็นผู้พลัดถิ่นภายในประเทศนับตั้งแต่กองทัพเมียนมาร์ยึดอำนาจในการรัฐประหารต่อต้านรัฐบาลที่ได้รับเลือกของนางอองซาน ซูจี ผู้ได้รับรางวัลโนเบลในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564

ต้องทบทวนว่า “ฉันทามติห้าข้อ” หรือ ASEAN’s 5-Point Consensus มีอะไรบ้าง

ที่มาของมติห้าข้อนี้เกิดขึ้นระหว่างการประชุมเมื่อเดือนเมษายน 2564 ผู้นำอาเซียนทุกคน (รวมทั้งมิน อ่อง หล่ายด้วย) บรรลุฉันทามติเกี่ยวกับสถานการณ์ในเมียนมา

5 ข้อนั้นคือ:

ประการแรก จะต้องยุติความรุนแรงในเมียนมาโดยทันที และทุกฝ่ายจะต้องใช้ความยับยั้งชั่งใจอย่างที่สุด

ประการที่สอง การเจรจาอย่างสร้างสรรค์ระหว่างทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องจะต้องเริ่มต้นเพื่อหาทางแก้ไขโดยสันติเพื่อประโยชน์ของประชาชน

ประการที่สาม ผู้แทนพิเศษของประธานอาเซียนจะต้องอำนวยความสะดวกในการไกล่เกลี่ยกระบวนการเจรจา โดยได้รับความช่วยเหลือจากเลขาธิการอาเซียน

ประการที่สี่ อาเซียนจะให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมผ่านศูนย์ AHA ของอาเซียน

ประการที่ห้า ทูตพิเศษและคณะจะเดินทางเยือนเมียนมาเพื่อพบปะกับทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

ก่อนหน้านี้ มีรายงานว่าประธานาธิบดีเฟอร์ดินันด์ มาร์กอส จูเนียร์ ของฟิลิปปินส์บอกกับผู้นำประเทศต่างๆ ว่า

ประเทศของเขาพร้อมที่จะเข้ามาแทนที่เมียนมาในฐานะประธานอาเซียน ซึ่งจะมีการหมุนเวียนประเทศสมาชิกทุกปีตามลำดับตัวอักษรของชื่อประเทศ

มาร์กอสกล่าวในวันแรกของการประชุมสุดยอดอาเซียนสามวันในกรุงจาการ์ตาว่า “ผมมีความยินดีที่จะประกาศว่าฟิลิปปินส์พร้อมที่จะรับตำแหน่งและประธานอาเซียนในปี 2569”

“เราจะเสริมสร้างรากฐานของการสร้างประชาคมของเราและนำทางอาเซียนในขณะที่เริ่มต้นบทใหม่”

นายกรัฐมนตรีลี เซียน ลุง ของสิงคโปร์ กล่าวถึง “ทรอยกา” ในฐานะกลไกการปรึกษาหารืออย่างไม่เป็นทางการ

“นี่คือวิถีทางในการคงความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันในประเด็นสำคัญๆ ของภูมิภาค และมอบอำนาจสำคัญๆ ให้มี

ส่วนได้ส่วนเสียที่มีความหมายในภูมิภาคของเรา เพื่อให้อาเซียนสามารถรับประกันได้ว่าอาเซียนจะมีบทบาทสำคัญและความเป็นศูนย์กลางต่อประชาชนของเราต่อไป”

แถลงการณ์ที่ออกโดยผู้นำอาเซียน ระบุว่าผู้นำทั้งหมดยังตกลงที่จะสนับสนุนความพยายามใดๆ ก็ตามของ

ประเทศสมาชิกในการประสานงานกับประธานของกลุ่มเพื่อแก้ไขวิกฤติในเมียนมาซึ่งสอดคล้องกับฉันทามติห้าประเด็น

ลึก ๆ แล้วผู้นำอาเซียนตระหนักว่าวิกฤตของเมียนมาได้ทำให้อาเซียนแบ่งแยกเป็นอย่างน้อยสองกลุ่ม

โดยกลุ่มแรกต้องการจะใช้มาตรการเข้มข้นต่อรัฐบาลทหารเมียนมา ถึงขั้นคว่ำบาตร ไม่ร่วมสังฆกรรมด้วยตราบที่ยังไม่ทำตามฉันทามติ 5 ข้อของอาเซียน

กลุ่มที่สองต้องการจะใช้วิธีการทางการทูตที่นิ่มนวล ไม่ปิดประตูตายกับรัฐบาลทหารพม่า เพราะกลัวว่าหากยิ่งโดดเดี่ยวผู้นำทหารพม่า ก็ยิ่งจะทำให้มิน อ่อง หล่ายใช้มาตรการปราบปรามกลุ่มต่อต้านหนักหน่วงรุนแรงขึ้นอีก

ที่ผ่านมารัฐบาลของพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชาถูกมองว่าเป็นกลุ่มหลัง

ยิ่งเมื่อเห็นว่าฟิลิปปินส์จะรับหน้าที่ประธานอาเซียนหมุนเวียนแทนเมียนมาในปี 2026 ก็ยิ่งสะท้อนว่าวิกฤตเมียนมาจะยังยืดเยื้อไปอีกหลายปี

นักวิเคราะห์มองว่าเมื่อพิจารณาถึงความซับซ้อนของวิกฤตแล้ว ก็ไม่น่าจะมีสัญญาณของความคลี่คลายได้ภายในสามปีข้างหน้า

วิกฤตครั้งนี้ทำให้อาเซียนไม่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน แต่การตัดสินใจมอบตำแหน่งประธานให้กับฟิลิปปินส์ก็อาจจะจะช่วยฟื้นฟูความสามัคคีนั้นได้ในระดับหนึ่ง

เรื่องนี้เคยเกิดขึ้นมาก่อนหน้านี้แล้ว

เมื่อปี 2006 เมียนมาถูกขอไม่ให้รับตำแหน่งประธานอาเซียน เพราะมีความกังวลว่าตะวันตกจะคว่ำบาตรพม่าหลังจากมีการประกาศมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจมาก่อนหน้านั้น

ภายใต้กลไก “ไตรภาคี” นี้  สปป. ลาวซึ่งจะเป็นประธานในปีหน้า ก็จะต้องทำงานร่วมกับอินโดนีเซียประธานในปีนี้และประธานมาเลเซียปี 2025

ในเวลาเดียวกัน รัฐบาลทหารเมียนมาประกาศว่ามีแนวโน้มจะจัดการเลือกตั้งในปี 2025 โดยพรรคการเมือง 36 พรรคได้รับอนุญาตให้เข้าร่วมการเลือกตั้ง

แต่ไม่มีใครแน่ใจได้ว่าการเลือกตั้งครั้งนี้จะมีความโปร่งใสและเป็นธรรมมากน้อยเพียงใด

ที่เล่ามาทั้งหมดก็เพื่อจะได้รอฟังว่ารัฐบาลเศรษฐาจะมีนโยบายต่างประเทศในแนวทางใดจึงจะ “ทันกับความเปลี่ยนแปลง” อันหนักหน่วงรุนแรงรอบ ๆ บ้านเราวันนี้