ความตายอันเป็นปริศนาของ ‘นาวาลนี’ ผู้กล้าท้าทายปูติน

เงื่อนไขของความเป็นอยู่เข้มงวดรุนแรง

มีวัฒนธรรมการลงโทษที่หนักหนาสาหัส

ไม่ต้องเอ่ยถึงอุณหภูมิในฤดูหนาวอาจต่ำถึง -20C

ผู้ต้องขังเล่าว่าถูกลงโทษสำหรับการละเมิดของผู้อื่นด้วยการถูกสั่งให้ยืนข้างนอกในฤดูหนาวโดยไม่สวมเสื้อโค้ต ผู้ที่ไม่สามารถยืนนิ่งได้

หิมะปกคลุมพื้นครั้งละหลายเดือน แต่จะถูกแทนที่ด้วยโคลนเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นเหนือจุดเยือกแข็ง ประมาณเดือนพฤษภาคม

บีบีซีอ้างคนที่เคยถูกกักขังที่นี่ว่าในฤดูร้อน นักโทษถูกบังคับให้เปลื้องผ้าจนถึงเอวท่ามกลางฝูงยุง

นาวาลนีต้องเจอกับสภาพเช่นนี้ก่อนจะเสียชีวิตเมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา

ย้อนกลับไปชีวิตการเมืองก่อนจะถูกจับติดคุกครั้งแล้วครั้งเล่า

เขาเข้าสู่การเมืองในปี 2000 และก้าวขึ้นมาเป็นนักเคลื่อนไหวคนสำคัญในพรรคยาโบลโค ซึ่งเป็นพรรคฝ่ายค้านเล็กๆ ที่ยึดแนวทางเป็นเสรีนิยม

หลังจากนั้นเขาถูกไล่ออกจากพรรคเพราะปะทะกับผู้นำและแสดงความคิดเห็นที่ก่อความไม่สงบเกี่ยวกับชาวมุสลิม

พอออกมาจากพรรค นาวาลนีหันมาสร้างเครือข่ายผู้สนับสนุนด้วยการทำรายงานสืบสวนการทุจริตที่เผยแพร่ในบล็อกส่วนตัว

ในปี 2013 นาวาลนีได้รับโทษจำคุกฐานยักยอกทรัพย์ แต่การลงโทษถูกระงับ

เขาลงสมัครรับเลือกตั้งตำแหน่งนายกเทศมนตรีปี 2013

และได้คะแนนมาเป็นอันดับสองด้วยคะแนนเสียงร้อยละ 27.2

เป็นช่วงเวลาที่สำคัญที่แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของขบวนการฝ่ายค้านที่ได้รับเงินทุนจากมวลชน

บทบาทที่เริ่มคึกคักของ “สร้างความรำคาญ” ให้กับเครมลินจนปูตินและเจ้าหน้าที่อาวุโสคนอื่นๆ ปฏิเสธที่จะเอ่ยชื่อของเขาเป็นเวลาหลายปี

หลังจากนั้นไม่นาน มูลนิธิต่อต้านการทุจริตของนาวาลนีถูกศาลรัสเซียวินิจฉัยว่าเป็น "องค์กรหัวรุนแรง"

ซึ่งในแง่กฎหมายของรัสเซีย มีความผิดเท่ากับกลุ่มอัลกออิดะห์และไอซิส

สมาชิกของมูลนิธิหลายคนถูกจำคุกหรือไม่ก็หนีออกนอกประเทศ

แต่ถึงตอนนั้นชื่อเสียงของนาวาลนี “จุดติด” แล้ว

แม้ว่าสื่อที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลรัสเซียจะไม่ยอมทำข่าวเกี่ยวกับเขา แต่ชื่อของเขาก็กลายเป็นสัญลักษณ์ของการเคลื่อนไหวต่อต้านปูติน

ทำให้เขาเป็นนักการเมืองรัสเซียที่โด่งดังที่สุดนอกประเทศรองจากตัวประธานาธิบดี

นาวาลนีเดินสายไปทั่วประเทศเพื่อรณรงค์และพบปะกับผู้มีสิทธิเลือกตั้งก่อนการเลือกตั้งประธานาธิบดีปี 2018

แต่ท้ายที่สุด เขาก็ถูกขัดขวางไม่ให้ลงสมัครรับเลือกตั้ง

แต่กระนั้น เขายังคงช่วยเหลือบุคคลฝ่ายค้านคนอื่นๆ ให้ประสบความสำเร็จในการเลือกตั้ง

และเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดการเคลื่อนไหวระดับชาติกับสำนักงานหาเสียงทั่วประเทศ

“สิ่งสำคัญในการทดสอบทั้งหมดนี้ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นกับผม การจับผมขังไม่ใช่เรื่องยาก” นาวาลนีกล่าวในศาลขณะที่เขาถูกส่งตัวเข้าคุกเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2021

“สิ่งนี้กำลังเกิดขึ้นเพื่อข่มขู่ผู้คนจำนวนมาก พวกเขากำลังจำคุกบุคคลหนึ่งคนเพื่อทำให้คนนับล้านหวาดกลัว”

โทษจำคุก 2 ปีครึ่งในปี 2021 ตามมาด้วยโทษจำคุกใหม่อีก 9 ปี ซึ่งจะถูกส่งในปีถัดไป

ในเดือนสิงหาคม ปีที่แล้ว เขาได้รับโทษจำคุกเพิ่มเติม 19 ปีในข้อหาเป็นผู้ส่งเสริม “ลัทธิหัวรุนแรง”

ในเดือนธันวาคมปีที่ผ่านมามา เขาถูกย้ายไปยังทัณฑสถานอื่นในอาร์กติก

โดยที่ทนายความของเขาไม่รู้มาก่อน และไม่ทราบที่อยู่ของเขาเป็นเวลาสองสัปดาห์

ในระหว่างที่เขาถูกจองจำหลายปี นาวาลนีมักต้องเข้ารับการรักษาอาการนอนไม่หลับ

เขาได้รับความทุกข์ทรมานจากโรคภัยไข้เจ็บมากมายที่ไม่ได้รับการวินิจฉัย

เวลาส่วนใหญ่ของเขาในคุกถูกใช้ไปกับการคุมขังเดี่ยว

ภาพยนตร์เกี่ยวกับชีวิตของเขา ซึ่งรวมถึงภาพพิเศษที่นาวาลนีหลอกให้หนึ่งในผู้ที่อาจเป็นมือสังหารให้สารภาพว่าวางยาพิษโนวิโชค ได้รับรางวัลออสการ์สาขาสารคดียอดเยี่ยมในปี 2023

ในภาพยนตร์เรื่องนี้ นาวาลนีส่งข้อความถึงชาวรัสเซียในกรณีที่เขาเสียชีวิต: “หากสิ่งนี้เกิดขึ้น นั่นหมายความว่าเราแข็งแกร่งผิดปกติในขณะนี้ เพราะพวกเขาตัดสินใจฆ่าผม” เขากล่าว “เราจำเป็นต้องใช้ความแข็งแกร่งนี้ให้เป็นประโยชน์ในการต่อสู้”

ในคำแถลงก่อนการพิพากษา ในขณะที่เขารอโทษจำคุกใหม่ที่ขยายออกไปเมื่อปีที่แล้ว นาวาลนีเรียกร้องให้ผู้สนับสนุนหาทางต่อสู้อย่างไม่ลดละ

“โปรดพิจารณาและตระหนักว่าด้วยการจำคุกหลายร้อยคน ปูตินกำลังพยายามข่มขู่คนนับล้าน” เขากล่าว

“ไม่มีความละอายในการเลือกวิธีที่ปลอดภัยที่สุดในการต่อต้าน แต่ควรมีความละอายใจในการไม่ทำอะไรเลย เป็นเรื่องน่าละอายที่ต้องปล่อยให้ตัวเองถูกข่มขู่” นาวาลนีย้ำ

ความหมายคือเขาไม่ต้องการให้ผู้สนับสนุนถูกข่มขู่จนไม่กล้ารวมตัวกันเพื่อต่อต้านสิ่งที่เขาเรียกว่า “ระบอบปูติน” ที่เขาอ้างว่ากำลังทำลายประเทศรัสเซียอันเป็นที่รักของคนทั้งชาติ

ปูตินไม่ได้แสดงความเห็นใด ๆ ต่อการตายของนาวาลนี...แต่ตำรวจรัสเซียออกประจำการในเมืองต่าง ๆ เพื่อสกัดกั้นผู้คนที่ออกมาแสดงความไว้อาลัยกับการจากไปของผู้นำฝ่ายต่อต้านปูตินคนนี้อย่างคึกคัก

คำถามใหญ่คือจะมีใครกล้าออกมาแสดงตนเป็นผู้สืบทอดเจตนารมณ์ของนาวาลนีหรือไม่?