ยูเครนกระตุ้นสงครามเย็นใหม่ในยุโรป

ภาพ: แผนที่ยุโรปตะวันออก

เป็นส่วนหนึ่งของรัสเซียเมื่อปี 2014 แต่ไหนแต่ไรรัสเซียมองว่ายูเครนเป็นส่วนหนึ่งของตนที่เรียกว่า “Malorossiya” หรือ “Little Russia” ด้วยเหตุนี้เองรัฐบาลไบเดนจึงพูดซ้ำหลายรอบขอให้รัสเซียถอนกำลังกลับไป พร้อมกับขู่คว่ำบาตรอย่างรุนแรงหากรัสเซียบุกยูเครน

สถานการณ์ล่าสุด Jens Stoltenberg เลขาธิการนาโตกล่าวว่า รัสเซียไม่เพียงเพิ่มกำลังตามแนวพรมแดนยูเครนเท่านั้น ยังเพิ่มในเบลารุสด้วย เครื่องบินรบนับร้อย ระบบขีปนาวุธพื้นสู่อากาศ S-400 และอื่นๆ สถานการณ์จึงตึงเครียด

ด้วยเหตุนี้เองสหรัฐกับพันธมิตรกำลังหารือส่งทหารเข้ายุโรปตะวันออกเพิ่มเติม คาดว่าน่าจะเป็นประเทศโรมาเนีย บัลแกเรีย และฮังการี อย่างไรก็ตามเว้นบางประเทศเช่นเยอรมนีเพราะจะยิ่งทำให้ตึงเครียดกว่าเดิม โอกาสที่เป็นไปได้คือรัฐบาลไบเดนอาจส่งทหารไปในนามความสัมพันธ์ทวิภาคี ทั้งนี้ทหาร 8,500 นายอยู่ในขั้นเตรียมพร้อมสูงสุด พร้อมส่งออกไปทันที เรื่องที่ยูเครนกำลังส่งผลกระทบทั้งภูมิภาค ราวกับเป็นการเผชิญหน้าของทวีปยุโรป

หลายปีมาแล้วที่รัสเซียอ้างว่าระบบปล่อยอาวุธที่สหรัฐติดตั้งในโปแลนด์กับโรมาเนียสามารถบรรจุจรวดร่อน Tomahawk ที่ติดหัวรบนิวเคลียร์ ซึ่งสหรัฐกับนาโตปฏิเสธเรื่อยมา ตอนนี้ดูเหมือนว่ารัฐบาลไบเดนมีความคิดที่จะทำเช่นนี้กับยูเครนด้วย สามารถยิงใส่เมืองหลวงมอสโกภายใน 4-5 นาที ไม่ว่าข้อเท็จจริงเป็นอย่างไร เป็นอีกเหตุผลที่รัฐบาลปูตินชี้ว่าไม่อาจปล่อยให้เป็นเช่นนั้น ประธานาธิบดีปูตินถึงกับกล่าวว่า “สหรัฐควรเข้าใจว่าไม่มีทางให้เราถอยอีกแล้ว”

อีกเรื่องที่น่าตกใจคือสื่อ Pravda ของรัสเซียเสนอข่าวเมื่อ 25 มกราคมว่า ทางการรัสเซียกำลังพิจารณาติดตั้งอาวุธนิวเคลียร์ในเวเนซุเอลาและจะตัดสินใจภายใน 1 สัปดาห์

ข่าวรายงานอีกว่ารัสเซียจะติดตั้งอาวุธนิวเคลียร์ ขีปนาวุธ ฐานทัพและสิ่งอำนวยสะดวกในแถบลาตินอเมริกา หลังนาโตปฏิเสธข้อเรียกร้องของรัสเซียเรื่องไม่ขยายสมาชิกนาโตทางฝั่งตะวันออกอีก

ก่อนหน้านี้รัสเซียได้เจรจากับเวเนซุเอลาและคิวบาเรื่องตั้งฐานทัพของตนในประเทศเหล่านี้ มีข้อมูลว่าทางการเวเนซุเอลายินดีหากรัสเซียร้องขออย่างเป็นทางการ ในชั้นต้นรัสเซียอาจส่งเครื่องบินทิ้งระเบิดทางยุทธศาสตร์ไปประจำการนี่นั่น เรื่องการขนขีปนาวุธรัสเซียไปลาตินอเมริกายังต้องติดตามความคืบหน้าต่อไป

ล่าสุดข้อเสนอของสหรัฐที่ส่งให้รัสเซียนั้นปฏิเสธข้อเรียกร้องของรัสเซีย ทั้งเรื่องการรับเพิ่มสมาชิกฝั่งยุโรปตะวันออก การประจำการอาวุธที่รัสเซียเห็นว่าเป็นข้อต้องห้าม ซึ่งรัสเซียให้เหตุผลว่าการทำเช่นนี้เป็นแนวทางประกันสันติภาพระหว่างรัสเซียกับนาโต ส่วนฝ่ายสหรัฐยังคงย้ำว่าเหตุตึงเครียดในขณะนี้เป็นเพราะทหารรัสเซียกว่าแสนนายประชิดพรมแดนยูเครน การซ้อมรบในเบลารุส ผลคือสถานการณ์ตึงเครียดต่อไปไม่มีทีท่าจะคลี่คลายในเร็ววัน ตราบใดที่นาโตไม่ยอมรับข้อเรียกร้องของรัสเซียรัสเซียอาจคงทหารเรือนแสนดังเดิม การเจรจาดำเนินต่อไป

โหมกระแสสงครามเย็นใหม่ (ฝั่งยุโรป):

แม้โอกาสเกิดสงครามร้อนจะน้อยเพราะชาติมหาอำนาจจะไม่ปะทะกันเอง รัฐบาลสหรัฐจะไม่ก้าวล่วงเส้นต้องห้าม แต่หากมองในแง่การช่วงชิงแข่งขันที่มีเรื่อยมา สถานการณ์ยูเครนขณะนี้คือการโหมกระแสสงครามเย็นใหม่ในฝั่งยุโรป

โดยทั่วไป หลายครั้งเมื่อเอ่ยถึงสงครามเย็นใหม่จะพูดถึงความขัดแย้งระหว่างสหรัฐกับจีน ในกรณีจะหมายถึงสหรัฐกับรัสเซีย ถ้าพูดเป็นภูมิภาคคือสงครามเย็นใหม่ในอินโด-แปซิฟิกกับยุโรปนั่นเอง

ยุคสงครามเย็นเป็นช่วงเวลาตึงเครียดที่เกิดขึ้นทั่วไปเกือบทั้งโลก ความเป็นไปในยูเครนกำลังทำให้เกิดภาพสงครามเย็นใหม่ที่กินพื้นที่กว้างในแถบยุโรป

ถ้าแนวคิดนี้ถูกต้อง สถานการณ์ยูเครนจะตึงเครียดยาวนาน จนกว่าจะหาทางลงและสร้างประเด็นใหม่ขึ้นมา

ถ้าวิเคราะห์ตามแนวคิดการแบ่งขั้วที่รัฐบาลสหรัฐทุกยุคสมัยพยายามสร้างการแบ่งขั้ว ทำให้ความเป็นขั้วชัดเจนขึ้นมาใหม่ จะพบว่าเรื่องยูเครนไม่ใช่แค่ยูเครนหรือนาโตกับรัสเซียเท่านั้น ความตึงเครียดนี้สามารถขยายความรุนแรงและขยายพื้นที่ความขัดแย้งให้กว้างออกไป รัฐบาลสหรัฐจะกระตุ้นให้นานาชาติแสดงตัวว่าเลือกอยู่ฝ่ายใด

และเรื่องนี้ไม่ใช่ความขัดแย้งทางทหารกับการเมืองระหว่างประเทศเท่านั้น แต่จะขยายออกไปสู่ระบบการค้า การเงินโลก ที่รัฐบาลสหรัฐพยายามกระชับอำนาจของตนในระบบการเงินโลก โดยเฉพาะช่วงเวลานี้ที่ฐานะการเงินการคลังสหรัฐอ่อนแอลงเรื่อยๆ รัฐบาลไบเดนต้องทำอะไรสักอย่างเพื่อทำให้ฐานะการเงินการคลังของตนกลับมาเข้มแข็ง อย่างน้อยต้องสามารถสกัดหรือลดความสูญเสียอันเนื่องจากการถดถอยฐานะทางการเงินการคลังครั้งใหญ่ที่กำลังจะเกิดขึ้นในปีสองปีนี้

ในมุมของรัฐบาลสหรัฐเรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่ มีผลต่ออนาคตประเทศอีกนาน

ยากที่จะเกิดสงครามใหญ่ระหว่างชาติมหาอำนาจแต่สงครามเย็นเคยเกิดแล้ว และมีผู้เห็นว่า “สงครามเย็นใหม่” เกิดขึ้นแล้วเช่นกัน และกำลังโหมกระพือรุนแรงขึ้นทุกที เรื่องนี้ส่งผลต่อการเมือง เศรษฐกิจ ชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนหลายพันล้านคนทั่วโลกแน่นอน

โลกไม่เพียงถูกปกคลุมด้วยเชื้อไวรัสโควิด-19 ผลกระทบจากโรคระบาด สงครามเย็นใหม่กำลังจะเข้าปกคลุมอย่างเข้มข้นขึ้นด้วย

อะไรคือเป้าหมายที่ซ่อนอยู่:

สิ่งที่รัฐบาลไบเดนทำไม่ใช่เพื่อนำสู่สงครามล้างโลก ดังนั้นต้องวิเคราะห์หาคำตอบว่าเป้าหมายที่ซ่อนอยู่คืออะไร อาจตอบว่านำยูเครนมาเป็นสมาชิกนาโต จะนำอาวุธร้ายแรงของนาโตประจำการในยูเครนที่มีพรมแดนติดรัสเซีย ภายใต้สถานการณ์ตึงเครียดขณะนี้นาโตทยอยส่งอาวุธเข้ายูเครนแล้ว (ทั้งๆ ที่ยูเครนยังไม่เป็นสมาชิก)

อีกแง่มุมที่ควรพูดถึงคือเรื่องการเมือง รัฐบาลยูเครนชุดปัจจุบันใกล้ชิดนาโตยิ่งขึ้น มีข่าวว่าหน่วยรบพิเศษของสหรัฐกับอังกฤษกำลังเข้าๆ ออกๆ ประเทศนี้ อาจตีความว่า “รัฐบาลยูเครน” อยู่ภายใต้ความคุ้มครองของกองทัพต่างชาติ พูดให้ชัดคืออยู่ภายใต้ความคุ้มครองของรัฐบาลสหรัฐ นี่คือความจริงที่ไม่ควรมองข้าม มีความสำคัญต่อสถานการณ์ปัจจุบันและอนาคต

คำถามพื้นฐานคือ เหล่านี้ที่เกิดขึ้นรัฐบาลสหรัฐทำเพื่อยูเครน หรือ รัฐบาลไบเดนกำลังใช้เงินภาษีคนอเมริกันจำนวนมากเพื่อคนยูเครนหรือ บทความนี้ให้คำอธิบายส่วนหนึ่งว่า รัฐบาลสหรัฐต้องการโหมกระแสสงครามเย็นใหม่เพื่อกระชับรักษาความเป็นอภิมหาอำนาจในขั้วของตน ซึ่งจะก่อผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจการเมืองมากมายแก่ประเทศเขา ยูเครนเป็นแค่ตัวแสดง (actor) ที่ถูกลากเข้ามาเป็นพื้นที่หรือเวทีแสดงความเป็นอภิมหาอำนาจ แสดงเป็นตัวอย่างให้นานาชาติเห็นว่ารัฐบาลสหรัฐทำอะไร หรือจะทำอะไร เป็นวิธีการเดิมๆ ที่รัฐบาลสหรัฐแทบทุกชุดทำซ้ำไปซ้ำมา นี่คือมุมมองภาพใหญ่ของความตึงเครียดที่ยูเครน เป็นการโหมกระพือกระแสสงครามเย็นใหม่ มากกว่าการที่เยอรมนีหรือยุโรปจะเพิ่มการนำเข้าก๊าซธรรมชาติจากรัสเซียหรือไม่.

-----------------------

ชาญชัย คุ้มปัญญา 083-072 5036

http://www.chanchaivision.com/