2026 กลับมาอีกครั้งของเสื้อกั๊กเหลือง (2)

ภาพ : มารีน เลอ แปน (Marine Le Pen)

เครดิตภาพ: ปัญญาประดิษฐ์

รากปัญหาเศรษฐกิจสังคมฝรั่งเศส:

ดังที่ได้นำเสนอในบทความก่อนแล้วว่า นักการเมือง รัฐบาลรู้ปัญหาและพยายามแก้ แต่ปัญหายังอยู่และเรื้อรังมากขึ้น ประเด็นที่มักพูดถึงคือ

1.รายได้รัฐบาลไม่พอรายจ่าย

วิกฤตเชิงโครงสร้างของฝรั่งเศสกับภาวะชะงักงันทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคมและการเมือง มาจากระบบสวัสดิการที่ตึงตัว รัฐต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายมหาศาลท่ามกลางประชากรสูงวัยมากขึ้นและเศรษฐกิจที่เติบโตต่ำ

หนึ่งในหัวข้อที่รู้กันทั่วไปคือระบบบำนาญมีปัญหาและรุนแรงขึ้นทุกที คาดว่าอนาคตไม่มีเงินจ่ายบำนาญตามข้อกำหนด เงินที่หลายคนคาดหวังใช้ยามเกษียณ เพราะที่ผ่านมานักการเมืองหาเสียงด้วยการชูนโยบายเกษียณสุขด้วยบำนาญ โดยไม่สนใจคำทักท้วงของผู้เชี่ยวชาญว่าจะเป็นปัญหาใหญ่ในอนาคต

ปัญหาเรื้อรังทวีความรุนแรงขึ้นจากความขัดแย้งทางการเมืองที่ตกลงกันไม่ได้ ส่งผลให้การปฏิรูปสวัสดิการไม่ขยับ หนี้สาธารณะพุ่งสูง จนส่อว่าสั่นคลอนเสถียรภาพของฝรั่งเศสและสหภาพยุโรปในอนาคต

2.นโยบายกับสถานการณ์ซ้ำเติม

การช่วยยูเครนรบรัสเซีย สงครามสหรัฐกับอิหร่าน ซ้ำเติมราคาพลังงาน ภาวะเงินเฟ้อ สินค้าขึ้นราคา ทำให้ปัญหาเดิมรุนแรงหนักกว่าเดิม จนประชาชนบางส่วนทนไม่ได้ ตลกร้ายของเรื่องนี้คือรัฐบาลมาครงรู้ปัญหาอย่างดีแต่ยืนยันช่วยยูเครนรบต่อ

หากยุติสงครามยูเครน ราคาน้ำมันก๊าซธรรมชาติจะลดลงทันที คำถามสำคัญคือทำไมรู้ปัญหาแต่แก้ไม่ได้

3.ความเหลื่อมล้ำ

พวกเสื้อกั๊กเหลือง (Yellow Vest) ที่เรียกร้องการปฏิวัติประชาชน (citizen revolution) ต้องการให้รัฐบาลจะกระจายความมั่งคั่ง วางระบบการกระจายรายได้แบบใหม่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ เหล่านี้สอดคล้องกับการปฏิวัติฝรั่งเศสครั้งศตวรรษที่ 18

ระบอบการเมืองการปกครองคือเรื่องสำคัญที่ต้องเปลี่ยนแปลง เพื่อนำสู่นโยบาย การบริหารประเทศที่ดูแลทุกกลุ่มคน กระจายความมั่งคั่งให้เท่าเทียมกว่านี้ ความเหลื่อมล้ำมีเสมอแต่ไม่ใช่ระบบการปกครองที่สนับสนุนความเหลื่อมล้ำ ทำให้คนรวยไม่กี่คนรวยขึ้น แต่คนจนที่มีอยู่มหาศาลตกทุกข์ได้ยาก เป็นอีกเรื่องที่ทุกคนรู้ รัฐบาล นักการเมืองต่างรู้ดี แต่ยังแก้ไม่ได้ ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น

อนาคตประชาธิปไตยฝรั่งเศส:

1.ควรให้คนฝรั่งเศสลงมติเรื่องสำคัญหรือไม่

ในทางรัฐศาสตร์ประเด็นที่น่าคิดและติดตามคืออนาคตประชาธิปไตยฝรั่งเศส ระบอบการปกครองที่สอนว่า หัวใจสำคัญคืออำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชน อำนาจสูงสุดในการบริหารจัดการและกำหนดทิศทางของประเทศนั้นมาจากประชาชน จึงน่าคิดต่อว่าคนฝรั่งเศสควรลงประชามติใน 4 เรื่องเหล่านี้ 1) การปรับลดรายจ่ายภาครัฐแทนการขึ้นภาษี 2) การปฏิรูปตลาดแรงงานและระบบบำนาญ 3) การแก้ปัญหาคุณภาพการศึกษา เป็นแรงงานทักษะสูงทันสมัย 4) อื่นๆ เช่น สงครามยูเครน โดยใช้แนวคิด Radical Democracy (ประชาธิปไตยแบบรากเหง้า) ให้ประชาชนตัดสินใจเรื่องสำคัญของชาติ ไม่ใช่ผู้แทนในรัฐสภา

แน่นอนว่าการใช้ Radical Democracy มีความเสี่ยง ประชาชนบางส่วนขาดความรู้ความเข้าใจ อาจตัดสินใจเลือกทางที่ไม่ยั่งยืน แต่เป็นระบอบประชาธิปไตยอย่างหนึ่ง ไม่ต่างจากการที่คนเข้าคูหาเลือกผู้แทนไร้คุณภาพ

อีกไม่กี่เดือนประธานาธิบดีฝรั่งเศสคนต่อไปจะมีนโยบายใหม่หรือไม่ เช่น ถอนตัวจากการช่วยยูเครน ต่อต้านสหรัฐรบอิหร่าน มุ่งใช้งบประมาณพัฒนาเศรษฐกิจ การศึกษา ปรับปรุงระบบสวัสดิการยั่งยืน ยอมรับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นในยุค AI ระบบทำงานอัตโนมัติ

แต่หากผู้นำคนใหม่ยังยึดแนวทางเดิม คงผลักให้คนฝรั่งเศสชุมนุมกันต่อไป

2.เลอ แปน ชื่อที่จ่อคิว 2026

ย้อนหลังเลือกตั้ง 2022 เป็นการขับเคี่ยวระหว่างประธานาธิบดีมาครง กับมารีน เลอ แปน (Marine Le Pen) แกนนำพรรค National Rally ทั้งคู่ต่างมีจุดได้เปรียบเสียเปรียบ ถ้ามองจากเลอ แปน 4-5 ปีที่ผ่านมาได้ปรับปรุงแก้ไขจุดอ่อนของพรรค ถึงขั้นเปลี่ยนชื่อพรรค ลดความสุดโต่งเพื่อให้คนส่วนใหญ่ยอมรับได้

มาถึงปี 2026 ชื่อเลอ แปน อยู่แนวหน้าอีกครั้ง รอบนี้ดูเหมือนว่าคนฝรั่งเศสยอมรับเธอคนนี้แล้ว ลองเปลี่ยนของใหม่เพราะเบื่อของเดิม ถ้ารู้ว่าของเก่าไม่ดีลองของใหม่ก็ไม่เสียหาย

ในยามนี้ที่การชุมนุมเข้มข้น กระแสเลอแปนมาแรงที่สุด เสนอนโยบายควบคุมรายจ่าย ลดภาษีเอกชน ลดระบบเจ้าหน้าที่กฎระเบียบที่ซับซ้อน สนับสนุนนวัตกรรม

เสนอให้ฝรั่งเศสลดความสำคัญ EU ให้กฎหมายฝรั่งเศสมีอำนาจบังคับใช้เหนือกฎหมาย EU ต่อต้านโลกาภิวัตน์ และต้องการให้นาโตมีสัมพันธ์ที่ดีกับรัสเซียอีกครั้ง เลอ แปน แกนนำพรรคฝ่ายค้านฝรั่งเศสกล่าวว่า อียูตอนนี้ใช้นโยบายจักรวรรดิ (imperial) รัฐบาลมาครงคิดผิดที่คว่ำบาตรรัสเซีย ประชาชนในหลายประเทศต่อต้านแนวทางนี้มากขึ้น

วิเคราะห์: การวิเคราะห์ของเลอ แปน ตรงกับปูตินที่ชี้ว่า ชาติตะวันตกที่นำโดยสหรัฐสร้างระเบียบโลกอาณานิคมแบบใหม่ (neocolonial order)

พรรค National Rally เห็นว่าการยึดมั่นสิทธิมนุษยชนมากเกินไปบ่อนทำลายความมั่นคง อยากรักษาประเทศตามวัฒนธรรมฝรั่งเศสดั้งเดิมมากกว่า จึงชูนโยบาย “คนฝรั่งเศสต้องได้รับสิทธิก่อน” (National Preference) ในด้านการจ้างงาน สวัสดิการสังคม และการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐ

หัวใจสำคัญของนโยบายเลอ แปน คือการให้สิทธิพิเศษกับ “พลเมืองฝรั่งเศส” ก่อน “ชาวต่างชาติ” ในหลายด้าน เสนอให้จำกัดสิทธิประโยชน์บางอย่าง (เช่น เงินอุดหนุนครอบครัว) ให้เฉพาะครัวเรือนที่ถือสัญชาติฝรั่งเศสเท่านั้น และเสนอให้ยกเลิกความช่วยเหลือทางการแพทย์ของรัฐ (AME) สำหรับผู้อพยพที่ไม่มีเอกสาร

ให้ความสำคัญกับพลเมืองฝรั่งเศสก่อนในการเข้าถึงที่อยู่อาศัยสังคม (social housing) และสิทธิประโยชน์ด้านการจ้างงาน

เรื่องนี้ทำให้เกิดประเด็น “พลเมืองชั้น 1 กับชั้น 2” บางคนชี้ว่าสร้างการแบ่งแยกในทางปฏิบัติ หรือที่บางสื่อเรียกว่า “การแบ่งแยกแบบฝรั่งเศส” (apartheid à la française) ทำให้ชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในฝรั่งเศส ตกอยู่ในสถานะที่เข้าถึงสิทธิยากกว่า หรือเปรียบเสมือน “พลเมืองชั้นสอง” เมื่อเทียบกับพลเมืองฝรั่งเศส อันที่จริงนโยบายนี้ไม่ได้สร้างสถานะพลเมืองสองชั้นสำหรับผู้ที่ถือสัญชาติฝรั่งเศส แต่เป็นการสร้างเส้นแบ่งที่ชัดเจนระหว่าง “พลเมือง” กับ “ผู้ไม่ใช่พลเมือง”

เลือกตั้งปีหน้า เลอ แปน เป็นหนึ่งในตัวเต็งและน่าจะได้คะแนนมากกว่าปี 2022 เพราะคนชินกับพรรคของเธอ อีกทั้งพรรคได้ปรับนโยบายให้คนฝรั่งเศสยอมรับมากขึ้น กระแสต่อต้านมาครง รัฐบาลของชนชั้นนำตามที่บางคนกล่าวหา เป็นอีกแรงสนับสนุนพรรคขวาจัดของเลอ แปน

ที่สุดแล้วการชุมนุมรอบนี้จะยุติเหมือนการรอบก่อนๆ แต่ไม่ได้แปลว่าจะไม่กลับมาอีก หากรากปัญหาไม่ได้รับการแก้ไข ถ้าคิดแง่ลบการชุมนุมกลับมาแน่และอาจขยายใหญ่กว่าเดิม รุนแรงกว่าเดิม พวกเขาชุมนุมมาแล้วหลายรอบหลายสิบปี รัฐบาลแต่ละชุดพยายามแก้ปัญหาแต่สุดท้ายพวกเขามาชุมนุมอีกครั้ง

การชุมนุมตีความว่าคือความสวยงามของเสรีประชาธิปไตย แต่จะไร้ประโยชน์หากระบอบที่เป็นอยู่ไม่ยั่งยืน ต้องล่มสลายในที่สุด.