การบังคับเปิดเผยตัวตนบนโซเชียลมีเดีย ไม่ใช่แค่ขั้นตอนวีซ่า แต่คือ การตีแผ่กลยุทธ์ Digital Surveillance การอวสานของความเป็นส่วนตัว และ Social Scoring กลายรูป กระทบหลัก PDPA–Purpose Limitation และตั้งคำถามต่ออนาคตของสิทธิความเป็นส่วนตัวอยู่ที่ไหน
21 เม.ย. 2569 – นางสาววีรินทร์ อรวัฒนพันธุ์ ผู้อำนวยการฝ่ายสื่อสารองค์กร สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล กล่าวว่า จากคำประกาศล่าสุดของสถานทูตสหรัฐฯ ที่บังคับให้ผู้ขอวีซ่าเข้าประเทศต้องเปิดเผย “ตัวตนสาธารณะ” บนโซเชียลมีเดีย ซึ่งตนมองว่า มาตรการนี้มิใช่เพียงการเปลี่ยนผ่านจากกระดาษสู่ดิจิทัลทั่วไป แต่มันคือการสถาปนาระบบ Digital Identity Surveillance อย่างเต็มรูปแบบที่เราต้องอ่านให้ขาด การขยายขอบเขตของอำนาจรัฐข้ามพรมแดน (Extraterritorial Power) ที่ใช้ “รอยเท้าดิจิทัล” (Digital Footprint) เป็นเครื่องมือคัดกรองความมั่นคงภายใต้หลักการที่ฝรั่งเรียกว่า “Administrative Processing ” หรือที่เรารู้จักกันดีในนาม “ความล่าช้าที่ถูกออกแบบมาเพื่อกดดัน”
ประเด็นที่น่าจับตาที่สุดในมิติของ PDPA และจริยธรรมข้อมูล ก็คือการทำลายหลักการพื้นฐานอย่าง “Purpose Limitation” หรือการใช้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ที่จำกัด การบังคับให้ผู้ขอวีซ่าตั้งค่าบัญชีเฟสบุคให้เป็นสาธารณะ (Public) คือการบีบให้เจ้าของข้อมูลยอมสละสิทธิในความเป็นส่วนตัว (Right to Privacy) เพื่อแลกกับสิทธิในการเดินทาง
สหรัฐฯ ไม่ได้มองหาแค่เอกสารยืนยันตนอีกต่อไป แต่กำลังใช้เครื่องมือวิเคราะห์พฤติกรรมเพื่อ “ขุดค้น” ไลฟ์สไตล์ ทัศนคติทางการเมือง และความสัมพันธ์ส่วนตัว ซึ่งข้อมูลเหล่านี้มีความเปราะบางสูง และพร้อมจะถูกตีความผิดพลาดได้ทุกเมื่อถ้าผ่านแว่นตาของเจ้าหน้าที่ต่างชาติที่ไม่เข้าใจบริบททางวัฒนธรรมที่แท้จริง
สำหรับกลุ่มวีซ่าเป้าหมายอย่าง H1-B, F หรือ K ที่มีความตั้งใจพำนักระยะยาว ข้อมูลในโซเชียลมีเดียจะถูกใช้เป็นเครื่องมือทำ Social Credit Scoring กลาย ๆ เพื่อตรวจสอบ “ความจริงใจ” ของคำให้การ หากภาพในอินสตาแกรมสวนทางกับฟอร์ม DS-160 แม้เพียงนิดเดียว ผลลัพธ์อาจไม่ใช่แค่การปฏิเสธวีซ่า แต่อาจถูกจัดอยู่ในกลุ่ม “ต้องสงสัย” ที่มีการจัดเก็บข้อมูลไว้ในฐานข้อมูลความมั่นคงถาวรด้วยระบบ AI คัดกรองพฤติกรรม
นี่คือปรากฏการณ์ Self-Censorship ที่น่ากังวลที่สุดในประวัติศาสตร์ยุคใหม่ เมื่อเราไม่สามารถเป็นตัวเองได้อย่างอิสระบนโลกออนไลน์เพราะกลัวว่าโพสต์เมื่อห้าปีที่แล้วจะกลับมาทำลายโอกาสในอนาคต เหตุการณ์นี้คือสัญญาณเตือนในเริ่องของ “ความเป็นส่วนตัว” และความประมาทเพียงหนึ่งโพสต์ อาจมีค่าเท่ากับการปิดประตูสู่โอกาสระดับโลกอย่างถาวร
ถึงเวลาแล้วที่เราต้องตระหนักว่า การบริหารจัดการ Digital Identity ไม่ใช่เรื่องแฟชั่น แต่มันคือเรื่องของความอยู่รอดในโลกเชิงยุทธศาสตร์นโยบายสาธารณะอย่างแท้จริง การบริหาร PDPA จึงไม่ใช่เพียงงานธุรการแต่เป็นการรักษา “สัญญาประชาคม” (Social Contract) ในโลกยุคใหม่ที่ข้อมูลคือลมหายใจ
