คนปราจีนระวัง! นักวิชาการ เตือนค่าอะลูมิเนียมในน้ำ กระทบสิ่งแวดล้อม-ระบบนิเวศวิทยา

25 ต.ค.2569-ดร.สนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิและนักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊กเรื่อง “อะลูมิเนียมกับผลกระทบสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศวิทยา..คนปราจีนระวังตัวด้วย!” เนื้อหาระบุว่า ตามที่กรมควบคุมมลพิษตรวจพบค่าสารอะลูมิเนียมในน้ำผิวดินในแหล่งน้ำและแม่น้ำปราจีนบุรีระหว่าง 0.559 – 3.547 mg/L โดยมีค่า pH 6.58 ถือว่ายังอยู่ในระดับที่สูงเกินมาตรฐานทั่วไปและอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศทางน้ำได้อย่างมีนัยสำคัญดังนี้

1.ผลกระทบโดยตรงต่อสัตว์น้ำ

การอุดตันของเหงือกปลา ที่ค่า pH ประมาณ 6.58 สารอะลูมิเนียมบางส่วนจะเริ่มตกตะกอนในรูปของอลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ (Aluminum Hydroxide) สารตกตะกอนนี้จะเข้าไปเกาะและอุดตันที่บริเวณเหงือกของปลา ส่งผลให้ปลาขาดออกซิเจน หายใจติดขัด และเกิดความเครียดสูง

เกิดการสูญเสียการควบคุมไอออน โดยที่อะลูมิเนียมไอออนที่ละลายน้ำจะเข้าไปขัดขวางการทำงานของเอนไซม์บริเวณเหงือก ทำให้ปลาและสัตว์มีเปลือก (เช่น กุ้ง ปู) สูญเสียเกลือแร่และไอออนในร่างกาย (เช่น โซเดียมและคลอไรด์) ซึ่งอาจทำให้ระบบหมุนเวียนโลหิตล้มเหลวและตายได้

2.ผลกระทบต่อพืชน้ำและระบบนิเวศ

รบกวนการสังเคราะห์แสง ตะกอนอะลูมิเนียมที่แขวนลอยในน้ำจะทำให้น้ำมีความขุ่นสูงขึ้น เกิดการบดบังแสง แดดที่ส่องลงไปในน้ำ ส่งผลกระทบให้พืชน้ำและแพลงก์ตอนพืชสังเคราะห์แสงได้ลดลง

การสะสมในห่วงโซ่อาหาร แม้ว่าสารอะลูมิเนียมจะไม่ใช่สารที่สะสมในเนื้อ เยื่อได้รุนแรงเท่าโลหะหนักชนิดอื่น แต่การที่สัตว์เล็กและพืชน้ำได้รับสารนี้เข้าไป จะส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังนกหรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่กินปลาและสัตว์น้ำเหล่านี้เป็นอาหาร

3.ข้อควรระวังด้านสาธารณสุข (หากนำน้ำไปใช้ประโยชน์)

หากนำน้ำนี้ไปผลิตน้ำประปาด้วยวิธีชุม ชนทั่วไป (เช่น การใส่สารส้มเพื่อตกตะ กอน) อาจควบคุมปริมาณอะลูมิเนียมได้ยาก และหากสะสมในร่างกายมนุษย์ในระยะยาว อาจส่งผลกระทบต่อระบบประสาทและกระดูกได้

4.บทบาทของค่า pH 6.58 ต่อความคง ตัวของสาร

ค่า pH 6.58 จัดว่าเป็นช่วงเกือบเป็นกลาง (Circumneutral) ซึ่งเป็นช่วงที่สารประกอบอะลูมิเนียมมีความสามารถในการละลายต่ำที่สุด

แม้ว่าความเป็นพิษจากไอออน (Free Ions เช่น \(Al^{3+}\)) จะน้อยกว่าในน้ำที่เป็นกรดจัด (pH < 5.5) แต่ความเข้มข้นที่สูงถึง 3.547 mg/Lจะทำให้อะลูมิ เนียมเปลี่ยนรูปเป็นอนุภาคแขวนลอยและสารคอลลอยด์หนาแน่น ซึ่งส่งผลเสียในแง่ของกายภาพและการเกาะติดเหงือกสัตว์น้ำอย่างรุนแรงแทน

การตกตะกอนทางเคมี เมื่อน้ำไหลไปเจอกับบริเวณที่มี pH สูงขึ้น อะลูมิเนียมอาจตกตะกอนเป็นสารคล้ายวุ้นสีขาวขุ่นเคลือบอยู่ตาม กรวดหินด้านล่างจะ แย่งพื้นที่อยู่อาศัยและการวางไข่ของสัตว์หน้าดิน