นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อม ชี้ 'แบตเตอรี่ลิเธียม' ประโยชน์มหาศาล แต่มีโทษอนันต์ใช้งานระวัง

4 พ.ค.2569-ดร.สนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิและนักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เรื่อง “แบตเตอรี่ลิเธียมอิออน ประโยชน์มหา ศาลแต่มีโทษอนันต์…ใช้งานระวังด้วย” เนื้อหาระบุว่า วันที่ 3 พฤษภาคม 2569เกิดเหตุไฟไหม้รถบรรทุกที่บรรทุกแบตเตอรี่ลิเทียม สำหรับรถจักรยานยนต์ไฟฟ้าจำนวนมากบนถนนบางนา-ตราด ขาเข้า ช่วงกิโลเมตรที่ 40..ดับไฟยาก..ไหม้จนมอดทั้งคัน..ก๊าซพิษฟุ้ง

1.แบตเตอรี่ลิเธียม(Lithium Batteries) มีความเสี่ยงหลักจากความไม่เสถียรทางเคมีที่อาจนำไปสู่ปรากฏการณ์ Thermal Runaway หรือการระเบิดและเกิดเพลิงไหม้ที่รุนแรง ซึ่งส่งผลกระทบในวงกว้างตั้งแต่อันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สินในระดับครัวเรือน ไปจนถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพจากการสกัดแร่ธาตุและการทิ้งทำลายที่ไม่ถูกวิธี

2.สาเหตุสำคัญที่ทำให้แบตเตอรี่เกิดอันตรายขึ้น แม้ในสภาวะปกติจะมีความปลอดภัยสูง แต่ปัจจัยต่อไปนี้สามารถกระตุ้นให้เกิดอันตรายได้ 2.1.การตกกระแทก การเจาะ หรือการบีบอัดจนแผ่นกั้น (Separator) ภายในฉีกขาด ทำให้เกิดการลัดวงจรภายใน 2.2.การชาร์จเกิน (Overcharging) หรือการใช้เครื่องชาร์จที่ไม่ได้รับมาตรฐาน ซึ่งอาจทำให้เกิดความร้อนสะสมจนระ เบิด 2.3. การเก็บแบตเตอรี่ไว้ในที่ร้อนจัด เช่น ในรถที่จอดตากแดด หรือใกล้แหล่งกำเนิดความร้อน 2.4.ความเสื่อมสภาพตามอายุ โดยแบตเตอรี่ที่เก่ามากอาจมีอาการบวม (Swelling) ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของก๊าซไวไฟที่สะสมอยู่ภายใน

3.ผลกระทบที่เกิดขึ้นจาก แบตเตอรี่ลิเธียมอิออน 3.1.ด้านความปลอดภัยต่อสุขภาพ  หากเกิดไฟไหม้จาแบตเตอร์รี่ลิเธียมจะดับได้ยากมากและมักลุกไหม้ขึ้นใหม่ได้เองแม้จะดับไปแล้วหลายชั่วโมงและจะปล่อยก๊าซพิษออกมาคือ ก๊าซไฮโดร เจนฟลูออไรด์ (HF)และก๊าซคาร์บอน มอนอกไซด์ ซึ่งเป็นอันตรายต่อระบบทางเดินหายใจมาก 3.2.ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม

การสกัดแร่ธาตุโดยการขุดสกัดทำ เหมืองลิเธียมและโคบอลต์จะใชน้ำมหา ศาล(ประมาณ 2.2 ล้านลิตรต่อลิเธียม 1 ตัน) ส่งผลให้เกิดการขาดแคลนน้ำในพื้นที่แห้งแล้ง นอกจากนี้ หากมีการทิ้งแบตเตอร์รี่รวมไปกับขยะทั่วไปสารเคมีอันตรายและโลหะหนักอาจรั่วไหลลงสู่ดินและแหล่งน้ำใต้ดินได้ง่าย 3.3.ผลกระทด้านสังคม  การทำเหมืองในบางพื้นที่ เช่น สาธาร ณรัฐประชาธิปไตยคองโกมีความเกี่ยว ข้องกับปัญหาจริยธรรม เช่น การใช้แรงงานเด็กและเงื่อนไขการทำงานที่อันตราย

4.วิธีลดความเสี่ยงและการใช้งานอย่างปลอดภัย 4.1.ใช้เครื่องชาร์จแท้ โดยหลีกเลี่ยงเครื่องชาร์จราคาถูกที่ไม่มีระบบตัดไฟอัตโนมัติ 4.2.สังเกตอาการผิดปกติหากแบตเตอรี่มีอาการบวม ร้อนผิดปกติขณะชาร์จ หรือมีกลิ่นแปลกๆ ให้หยุดใช้งานทันที 4.3.การเก็บรักษา ควร เก็บไว้ในที่แห้งและเย็น(อุณหภูมิห้อง)และไม่ควรชาร์จไฟทิ้งไว้ข้ามคืนโดยไม่มีการควบคุม 4.4.กำจัดอย่างถูกวิธีโดยห้ามทิ้งลงถังขยะทั่วไปเด็ดขาด ให้นำไปทิ้งที่จุดรับขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือศูนย์รีไซเคิลเท่านั้น