'ดร.สนธิ' ระบุการใช้'ฝายชะลอน้ำ' ดักตะกอนโลหะหนักในลำน้ำ ช่วยดักจับและลดการแพร่กระจายของโลหะหนักได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่ใช่ระบบบำบัดหลักที่กำจัดได้โดยตรง ยกบทเรียนสหรัฐ-จีน ต้องมีการจัดการพื้นที่ต้นน้ำควบคู่กัน และวางแผนจัดการตะกอนที่สะสมในระยะยาว
18พ.ย.2569- ดร.สนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิและนักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊กเรื่อง การใช้ฝายชะลอน้ำดักตะกอนโลหะหนักในลำน้ำ มีเนื้อหาดังนี้
1.ฝายชะลอน้ำ (Check Dam) สามารถใช้ช่วยดักจับและลดการแพร่กระจายของโลหะหนักได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่ใช่ระบบบำบัดหลักที่กำจัดโลหะหนักที่ละ ลายน้ำได้โดยตรง การทำงานของฝายจะเน้นไปที่การชะลอความเร็วของกระ แสน้ำ เพื่อดักจับตะกอนดินที่โลหะหนักเกาะอยู่ไม่ให้ไหลลงสู่พื้นที่ท้ายน้ำ
ฝายเป็นเพียงด่านกั้นระหว่างทาง แต่ต้องเร่งจัดการแหล่งกำเนิดมลพิษหลัก เช่น มีระบบบ่อพักน้ำเสียจากเหมืองหรือโรงงาน
2. กลไกการทำงานและข้อจำกัดของฝายชะลอน้ำ
2.1.การดักจับตะกอนปนเปื้อน โลหะหนักส่วนใหญ่ในแหล่งน้ำธรรมชาติมักจะเกาะติดอยู่กับอนุภาคของดินและตะ กอนแขวนลอย เมื่อฝายชะลอความเร็วของน้ำ ตะกอนเหล่านี้จะจมตัวลงและถูกกักเก็บไว้บริเวณหน้าฝาย
2.2.ข้อจำกัดต่อโลหะหนักที่ละลายน้ำ ฝายทั่วไปไม่สามารถกรองไอออนของโลหะหนักที่ละลายปนเปื้อนอยู่ในน้ำได้ หากต้องการกำจัดโลหะหนักกลุ่มนี้ จำเป็นต้องดัดแปลงฝายโดยใส่วัสดุดูดซับ เช่น ถ่านชีวภาพ (Biochar) หรือแร่ซีโอไลต์ (Zeolite) รวมถึงการปลูกพืชน้ำเพื่อดูดซับสารพิษ (Phytoremedia tion) ร่วมด้วย
2.3. ความเสี่ยงจากการสะสมระยะยาว ตะกอนหน้าฝายจะกลายเป็นแหล่งสะ สมโลหะหนักเข้มข้น จึงต้องมีการขุดลอกตะกอนไปกำจัดอย่างถูกวิธี ต้องดูแลและบำรุงรักษาเชิงป้องกันในกรณีการเกิดน้ำหลากเพื่อไม่ให้ตะกอนพิษถูกพัดพากลับลงสู่ลำน้ำอีก
3. บทเรียนจากต่างประเทศ (Lessons Learned)
หลายประเทศได้นำแนวคิดการใช้ฝายชะลอน้ำและโครงสร้างดักตะกอนมาใช้จัดการพื้นที่ปนเปื้อนโลหะหนัก โดยมีกรณีศึกษาที่สำคัญดังนี้
-สหรัฐอเมริกา (พื้นที่เหมืองแร่เก่าในรัฐแอริโซนาและแถบเทือกเขาแอปพาเลเชียน) ใช้ฝายดักตะกอนร่วมกับระบบพื้นที่ชุ่มน้ำเทียมและฝายหินปูน เพื่อบำ บัดน้ำเสียจากเหมืองแร่ พบว่าหินปูนในฝายช่วยปรับค่า pH ของน้ำที่เป็นกรดให้สูงขึ้นทำให้โลหะหนักที่ละลายน้ำ ตกตะกอนลงหน้าฝายได้จริง
-ประเทศจีน (พื้นที่ที่ราบสูงเลิสส์ - Loess Plateau) มีการสร้างระบบฝายดักตะกอนจำนวนมากเพื่อแก้ปัญหาการชะล้างพังทลายของหน้าดิน งานวิจัยพบว่าฝายสามารถกักเก็บตะกอนที่ปนเปื้อนโลหะหนัก (เช่น สารหนู ทองแดง สังกะสี) จากพื้นที่เกษตรกรรมและต้น น้ำไว้ได้มหาศาล ทำให้พื้นที่ท้ายน้ำปลอดภัยขึ้น
บทเรียนสำคัญคือ ต้องมีการจัดการพื้นที่ต้นน้ำควบคู่กัน และต้องวางแผนจัดการตะกอนที่สะสมในระยะยาว

ข่าวที่เกี่ยวข้อง
'นักวิชาการ' ม.แม่ฟ้าหลวง กระทุ้ง รมต.เกษตรฯ 10 ข้อ แก้ปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนสารพิษ
'นักวิชาการ' ม.แม่ฟ้าหลวง ส่งจดหมายเปิดผนึกถึง รมว.และ รมช.เกษตรฯ แก้ปัญหา แม่น้ำ 'กก สาย รวก โขง' ปนเปื้อน ปกป้องห่วงโซ่สินค้าเกษตรห่วงโซ่อาหาร เผยตั้งแต่ธ.ค. 68 ตรวจพบผักผลไม้ พืช 24 ชนิด อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ปนเปื้อนสารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัย ชี้จุดอ่อน 6 ข้อ ก.เกษตรฯ เสนอทางออก 10 ข้อ จัดตั้งคณะกรรมการร่วมระดับชาติ ตั้งศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัด
'นักวิชาการสิ่งแวดล้อม' กังขาผลักดันให้จ.ปราจีนบุรี เข้าไปอยู่ใน EEC ถามคนในพื้นที่หรือยัง
'นักวิชาการสิ่งแวดล้อม' กังขาการผลักดันให้จ.ปราจีนบุรี เข้าไปอยู่ใน EEC ถามคนในพื้นที่หรือยัง บาดแผลจาก 3 จังหวัดเดิม เป็นอย่างไร ชี้ความกังวลผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และวิถีชีวิต
นักวิชาการสิ่งแวดล้อม ชี้มาตรา 21 พ.ร.บ.โรงงาน ช่องว่าง กม. ทำกลุ่มทุนเทาเข้ามาเต็มเมือง
ดร.สนธิ ชี้กลุ่มทุนสีเทาใช้คนไทยเป็นตัวแทน (นอมินี) ผ่านช่องโหว่ของมาตรา 21 พรบ.โรงงาน พ.ศ. 2535 ที่เปิดช่องให้โอนหรือให้เช่าใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) ได้โดยไม่ต้องเริ่มขออนุ ญาตใหม่
เปรียบเทียบการป้องกันการลักลอบนำเข้าขยะผิดกฎหมายในระบบสากล กับจุดอ่อนประเทศไทย
'นักวิชาการสิ่งแวดล้อม' เผยหลักการการป้องกันการลักลอบนำเข้าขยะผิดกฎหมายและการลักลอบทิ้งขยะภายในประเทศในระบบสากลของประเทศพัฒนา ต้องใช้กลไกการทำงานร่วมกันระหว่างกฎหมายเทคโนโลยีและความร่วมมือระหว่างประเทศ ชี้จุดอ่อนประเทศไทยมีการสำแดงเท็จและการสวมสิทธิ์ที่ท่าเรือ ตั้งโรงงานรีไซเคิลแฝง การบังคับใช้กฎหมายที่แยกส่วน และปัญหาคอร์รัปชันของหน่วยงาน
คนปราจีนระวัง! นักวิชาการ เตือนค่าอะลูมิเนียมในน้ำ กระทบสิ่งแวดล้อม-ระบบนิเวศวิทยา
ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ โพสต์อะลูมิเนียมกับผลกระทบสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศวิทยา คนปราจีนระวังตัวด้วย
ขีดเส้นตายหายนะ ไทยต้องผุดนิคมรีไซเคิลกากอุตสาหกรรมและขยะชุมชน
นักวิชาการสิ่งแวดล้อม ชี้ขาด ไทยต้องสร้าง นิคมรีไซเคิลกากอุตสาหกรรมและขยะชุมชน..ไม่ทำ..ไม่ได้แล้ว! พร้อมชูญี่ปุ่นเป็นต้นแบบ

