อดีตผู้พิพากษาฯ วิเคราะห์ปม 'สมัครผิดกลุ่ม' เปิดปริศนาเส้นแบ่งกลุ่ม 10

อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกาวิเคราะห์ 2 คดี สว.อำนาจเจริญ หลังศาลฎีการับไว้พิจารณา ชี้มีทั้งปมอำนาจฟ้อง-กรอบเวลา 3 วัน และข้อกฎหมายสำคัญว่า “กลุ่ม 10” ผู้ประกอบกิจการอื่น มีเส้นแบ่งจากกลุ่ม SMEs และกลุ่มอาชีพอิสระอย่างไร จับตานัดตรวจพยานหลักฐาน 27 ต.ค.

12 กันยายน 2569 - นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา โพสต์เฟซบุ๊กบทวิเคราะห์กฎหมาย เรื่อง “ปริศนาคดี สว. 2569 — เมื่อศาลฎีการับคดีเลือก สว. 2 คดี: อำนาจฟ้อง กรอบเวลา 3 วัน และนิยาม ‘กลุ่ม 10’ ที่ กกต. ยังไม่ได้ตอบ” โดยระบุว่า กระแสข่าวคดี “สมัครผิดกลุ่มอาชีพ” ของสมาชิกวุฒิสภา (สว.) จังหวัดอำนาจเจริญ กลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง หลังศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งมีคำสั่งรับคดีไว้พิจารณาในคดีหมายเลขดำที่ ลต สว 9/2569 และ ลต สว 10/2569 เมื่อวันที่ 9 กันยายน 2569 พร้อมนัดตรวจพยานหลักฐานวันที่ 27 ตุลาคม 2569

นายวัสระบุว่า คดีดังกล่าวไม่เพียงกระทบต่อสถานะของ สว.ผู้ถูกร้อง แต่ยังนำไปสู่คำถามทางกฎหมายทั้งในประเด็นวิธีพิจารณาความ เรื่องอำนาจรับคดีของศาล และประเด็นสารบัญญัติ เรื่องการตีความขอบเขตกลุ่มอาชีพตามกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ

สำหรับชนวนของคดี ย้อนกลับไปยังคำวินิจฉัย กกต. 2 ฉบับ คือ คำวินิจฉัย กกต.ที่ 249/2567 ลงวันที่ 23 ธันวาคม 2567 กรณีนางแดง กองมา และคำวินิจฉัย กกต.ที่ 17/2568 ลงวันที่ 13 มกราคม 2568 กรณีนายสมพาน พละศักดิ์

กกต.พิจารณาพยานหลักฐานเกี่ยวกับการประกอบอาชีพและประสบการณ์ แล้วรับฟังว่าผู้สมัครทั้งสองรายประกอบอาชีพค้าขายหมูและขายก๋วยเตี๋ยวจริงเกิน 10 ปี มีพยานบุคคลรับรอง และไม่มีหลักฐานหักล้าง จึงมีมติยกคำร้อง โดยเห็นว่าเป็นผู้มีสิทธิสมัครใน “กลุ่ม 10” หรือกลุ่มผู้ประกอบกิจการอื่นนอกจากกลุ่ม 9

อย่างไรก็ตาม นายวัสวิเคราะห์ว่า การพิสูจน์ว่านายสมพานขายก๋วยเตี๋ยวมานานกว่า 10 ปีจริงหรือไม่ เป็นปัญหาข้อเท็จจริง แต่คำถามว่า เมื่อขายก๋วยเตี๋ยวแล้ว เหตุใดจึงต้องจัดให้อยู่ในกลุ่ม 10 แทนที่จะเป็นกลุ่ม 19 เป็นปัญหาข้อกฎหมายและการจำแนกประเภทกลุ่ม

เมื่อพิจารณา พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 11 พบว่า กลุ่ม 9 คือกลุ่มผู้ประกอบกิจการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) กลุ่ม 10 คือกลุ่มผู้ประกอบกิจการอื่นนอกจากกิจการตามกลุ่ม 9 ส่วนกลุ่ม 19 คือกลุ่มผู้ประกอบวิชาชีพ ผู้ประกอบอาชีพอิสระ หรืออื่นๆ ในทำนองเดียวกัน

นายวัสตั้งข้อสังเกตว่า ผู้ร่างกฎหมายใช้คำว่า “ผู้ประกอบกิจการ” ในกลุ่ม 9 และกลุ่ม 10 แต่กลุ่ม 19 ใช้คำว่า “ผู้ประกอบอาชีพอิสระ” หากตีความว่าพ่อค้าแม่ค้ารายย่อยเป็นผู้ประกอบกิจการตามกลุ่ม 10 ทั้งหมด ย่อมเกิดคำถามถึงความหมายและขอบเขตของกลุ่ม 19 และอาจทำให้กลุ่มดังกล่าวซ้ำซ้อนกับกลุ่ม 10

อีกประเด็นสำคัญคือเงื่อนไขทางวิธีพิจารณาและฐานอำนาจในการรับคดีของศาลฎีกา เนื่องจากคำวินิจฉัยของ กกต.ออกมาตั้งแต่ปลายปี 2567 และต้นปี 2568 แต่มีการนำเรื่องมาสู่ศาลฎีกาในเดือนกันยายน 2569

นายวัสอ้างถึงระเบียบของที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา ว่าด้วยการพิจารณาและวินิจฉัยคดีเกี่ยวกับสิทธิสมัครรับเลือก การดำเนินการเกี่ยวกับการเลือกและการเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งในการเลือกสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 โดยข้อ 32 กำหนดว่า ผู้มีสิทธิเลือกในระดับประเทศที่เห็นว่าการดำเนินการเกี่ยวกับการเลือกของ กกต.หรือพนักงานเจ้าหน้าที่เป็นไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย หากประสงค์ยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาล ต้องยื่นภายใน 3 วันนับแต่วันที่มีการออกคำสั่ง

ส่วนข้อ 6 เปิดช่องให้ศาลมีอำนาจย่นหรือขยายระยะเวลาได้ตามความจำเป็นเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม จึงมีประเด็นต้องพิจารณาว่า สามารถนำมาใช้กับคดีที่ล่วงเลยกรอบเวลาไปเป็นเวลานานได้หรือไม่

นอกจากนี้ นายวัสยังตั้งข้อสังเกตว่า ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาฯ ไม่มีข้อความที่เปิดช่องให้ผู้สมัครอุทธรณ์คำวินิจฉัยของ กกต.ต่อศาลฎีกาโดยตรง ดังนั้น คำสั่งรับคำร้องและนัดตรวจพยานหลักฐานในครั้งนี้ อาจเป็นเพียงขั้นตอนรับคำร้องเข้ามาตรวจสอบเงื่อนไขทางกฎหมาย และเปิดโอกาสให้ กกต.ชี้แจงเรื่องระยะเวลาการยื่นคำร้องและอำนาจฟ้องในวันนัดตรวจพยานหลักฐาน

นายวัสวิเคราะห์ถึงแนวทางที่อาจเกิดขึ้นในวันนัดตรวจพยานหลักฐานวันที่ 27 ตุลาคมว่า มี 2 แนวทางสำคัญ แนวทางแรก ศาลอาจวินิจฉัยว่าผู้ร้องไม่มีอำนาจอุทธรณ์คำวินิจฉัยของ กกต.ต่อศาลฎีกา และคดีพ้นกำหนดเวลา 3 วันตามระเบียบข้อ 32 รวมถึงไม่เข้าเงื่อนไขการขยายเวลาตามข้อ 6 ซึ่งจะทำให้คดีตกไปโดยศาลยังไม่ได้พิจารณาเนื้อหาเรื่องกลุ่ม 10

แนวทางที่สอง หากศาลรับพิจารณาเนื้อหาของคดี อาจนำไปสู่การพิจารณาว่า คำวินิจฉัยของ กกต.ที่รับรองผู้สมัครซึ่งถูกร้องว่าอยู่ผิดกลุ่มอาชีพนั้น ขัดต่อ พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา มาตรา 11 หรือไม่ และหากเห็นว่าไม่ชอบด้วยกฎหมาย จะมีผลต่อเนื่องต่อสถานะของ สว.หรือไม่

อย่างไรก็ตาม นายวัสระบุว่า ยังมีปัญหาสำคัญตามมาว่า หากมีคำขอให้ สว.ทั้ง 2 คนพ้นจากตำแหน่ง พร้อมเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้ง จะอาศัยฐานอำนาจตามกฎหมายใด

นายวัสสรุปว่า คดี ลต สว 9/2569 และ ลต สว 10/2569 จึงไม่ได้มีเพียงประเด็นเรื่องผู้ค้าหมูหรือผู้ขายก๋วยเตี๋ยวสมัคร สว.ถูกกลุ่มหรือไม่ แต่ยังมีประเด็นที่ต้องจับตา 2 ด้าน คือ ด้านวิธีพิจารณาความ ว่าศาลฎีกาจะพิจารณาเรื่องอำนาจฟ้องและกรอบเวลา 3 วันอย่างไร และด้านสารบัญญัติ ว่าจะมีการวางเส้นแบ่งระหว่างกลุ่ม 9 ซึ่งเป็น SMEs กลุ่ม 10 ซึ่งเป็นกิจการอื่น และกลุ่ม 19 ซึ่งเป็นผู้ประกอบวิชาชีพหรืออาชีพอิสระอย่างไร

พร้อมทิ้งท้ายตั้งคำถามว่า การรับพิจารณาคดีครั้งนี้จะนำไปสู่การวางบรรทัดฐานใหม่เกี่ยวกับการจำแนกกลุ่มอาชีพในการเลือก สว. หรืออาจเป็นจุดเริ่มต้นของปรากฏการณ์ “ตุลาการภิวัตน์” อีกครั้ง โดยวันที่ 27 ตุลาคม ซึ่งศาลนัดตรวจพยานหลักฐาน อาจทำให้ประเด็นเหล่านี้มีความชัดเจนมากขึ้น. อ่านต้นฉบับ