กรมสมเด็จพระเทพฯ เสด็จฯ พิธีบวงสรวงอัญเชิญพระมหาพิชัยราชรถ ราชรถน้อย ราชรถปืนใหญ่

กรมสมเด็จพระเทพฯ เสด็จฯ พิธีบวงสรวงการอัญเชิญพระมหาพิชัยราชรถ ราชรถน้อย ราชรถปืนใหญ่ หลังบูรณปฏิสังขรณ์ออกจากโรงราชรถเพื่อใช้พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ “สมเด็จพระพันปีหลวง”

14 ตุลาคม 2569 - เวลา 14.13 น. สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปในพิธีบวงสรวงการอัญเชิญราชรถ และพระยานมาศ หลังการบูรณปฏิสังขรณ์ออกจากโรงราชรถ เพื่อใช้ในการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ตามโบราณราชประเพณี ณ โรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

ในการนี้ ท่านผู้หญิงสิริกิติยา เจนเซน รอรับเสด็จ และทูลเกล้า ฯ ถวายพวงมาลัย นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ นายประสพ เรียงเงิน ปลัดกระทรวงวัฒนธรรม นายฉัตรชัย บางชวด ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร และคณะกรรมการ เฝ้า ฯ รับเสด็จ นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ทูลเกล้า ฯ ถวายพวงมาลัย

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จเข้าพระที่นั่งพุทไธสวรรย์ ทรงวางพวงมาลัย ทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการท้ายที่นั่งบูชาพระพุทธสิหิงค์ ทรงคม เสด็จออกจากพระที่นั่งพุทไธสวรรย์

จากนั้นเสด็จเข้าพลับพลาพิธี ประทับพระราชอาสน์ นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์กราบบังคมทูลรายงาน เสด็จ ฯ ไปยังมณฑลพิธีด้านหน้าโรงราชรถ ทรงจุดเทียนทอง เทียนเงิน และทรงจุดธูปหางปักที่เครื่องบวงสรวง ขณะนี้ โหรหลวงลั่นฆ้องชัย พราหมณ์เป่าสังข์ เจ้าพนักงานภูษามาลาแกว่งบัณเฑาะว์ เจ้าพนักงานประโคมแตร ปี่พาทย์บรรเลงเพลงสาธุการ

จากนั้นทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อย ทรงคม เสด็จเข้าพลับพลาพิธี ประทับพระราชอาสน์ พระมหาราชครูพิธีศรีวิสุทธิคุณ ประธานพระครูพราหมณ์ อ่านโองการบวงสรวงเทพยดา และดวงพระวิญญาณพระมหากษัตริยาธิราช ขออัญเชิญราชรถและพระยานมาศเคลื่อนออกจากโรงราชรถ ขณะนี้โหรหลวงลั่นฆ้องชัย พราหมณ์เป่าสังข์ เจ้าพนักงานภูษามาลาแกว่งบัณเฑาะว์ เจ้าพนักงานประโคมแตร ปี่พาทย์บรรเลงเพลงมหาฤกษ์

เมื่ออ่านโองการบวงสรวง จบแล้ว ขณะนี้ โหรหลวงลั่นฆ้องชัย พราหมณ์เป่าสังข์ เจ้าพนักงานภูษามาลาแกว่งบัณเฑาะว์ เจ้าพนักงานประโคมแตร ปี่พาทย์บรรเลงเพลงตระสันนิบาต เสด็จออกจากพลับพลาพิธี เสด็จเข้าโรงราชรถ ทรงพระสุหร่าย ทรงเจิม และทรงคล้องพวงมาลัยที่พระมหาพิชัยราชรถ ทรงคล้องพวงมาลัย เกรินบันไดนาค จำนวน 2 องค์ ราชรถปืนใหญ่ พระที่นั่งราเชนทรยาน พระที่นั่งราเชนทรยานน้อย พระวอสีวิกากาญจน์ พระยานมาศสามลำคาน จำนวน 2 องค์ เวชยันตราชรถ ราชรถน้อย จำนวน 3 องค์ ขณะนี้ โหรหลวงลั่นฆ้องชัย พราหมณ์เป่าสังข์ เจ้าพนักงานภูษามาลามาแกว่งบัณเฑาะว์ เจ้าพนักงานประโคมแตร บี่พาทย์บรรเลงเพลงมหาชัย

ต่อมาสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จออกจากโรงราชรถ เสด็จ ฯ ไปยังมณฑลพิธีด้านหน้าโรงราชรถ ทรงโปรยข้าวตอกดอกไม้ที่โต๊ะเครื่องบวงสรวง ขณะนี้ โหรหลวงลั่นฆ้องชัย พราหมณ์เป่าสังข์ เจ้าพนักงานภูษามาลาแกว่งบัณเฑาะว์ เจ้าพนักงานประโคมแตร ปี่พาทย์บรรเลงเพลงมหาชัย เสด็จเข้าพลับพลาพิธี ประทับพระราชอาสน์ ทอดพระเนตรการแสดงละครสมโภช เรื่องสังข์ศิลป์ชัย ตอน พระสังข์ศิลป์ชัยอัญเชิญราชรถ เนื้อเรื่องกล่าวถึง พระสังข์ศิลป์ชัย ได้ออกอัญเชิญพระยานมาศและพระมหาพิชัยราชรถที่พระอินทร์ประทานไว้ซึ่งมีความวิจิตรงดงามอลังการ ตามพระบรมราชอิสริยยศ แวดล้อมด้วยแตรสังข์เครื่องดนตรีประโคมสมพระเกียรติยศของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จบการแสดง

คณะกรรมการ เจ้าหน้าที่ประจำราชรถ อัญเชิญราชรถน้อย หมายเลข 9784 พระมหาพิชัยราชรถ ราชรถปืนใหญ่ ขณะนี้ โหรหลวงลั่นฆ้องชัย พราหมณ์เป่าสังข์ เจ้าพนักงานภูษามาลาแกว่งบัณเฑาะว์ เจ้าพนักงานประโคมแตร ปี่พาทย์บรรเลงเพลงมหาฤกษ์ ทอดพระเนตรการแสดงระบำดาวดึงส์ เป็นการจับระบำของเหล่าเทพบุตรเทพอัปสร ปรากฏอยู่ในการแสดงละครดึกดำบรรพ์ เรื่องสังข์ทอง ตอนที่ 2 ตีคลี สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงพระนิพนธ์บทร้อง หม่อมเข็ม กุญชร ณ อยุธยา ประดิษฐ์ท่ารำ

เนื้อหาของบทพระนิพนธ์ระบำชุดนี้เป็นการพรรณนาถึงเทพบุตร เทพอัปสรบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ความงามของอินทรปราสาทและรายละเอียดความงดงามราชรถที่เทียมด้วยม้าสินธพของพระอินทร์เปรียบได้กับความงามของพระยานมาศและพระมหาพิชัยราชรถที่ใช้ในการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

แสดงโดย นาฏศิลปิน จากสำนักการสังคีต โดยนางนาฏยา รัตนศึกษา ผู้อำนวยการกลุ่มนาฏศิลป์ ควบคุมการบรรเลงโดย สุรศักดิ์ กิ่งไทร ดุริยางคศิลปินอาวุโส อำนวยการแสดงโดย นางอัมไพวรรณ เดชะชาติ นักวิชาการละครและดนตรีเชี่ยวชาญ รักษาราชการแทนผู้อำนวยการสำนักการสังคีต อำนวยการทั่วไปโดย นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร จบการแสดง เสด็จออกจากพลับพลาพิธี เสด็จ ฯ ไปประทับรถยนต์พระที่นั่ง ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีเสด็จพระราชดำเนินกลับ

ทั้งนี้ ราชรถ เป็นหนึ่งในเครื่องประกอบพระบรมราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงฐานานุศักดิ์ที่แตกต่างกัน ในราชสำนักมีหลักฐานการใช้งานราชรถมาแต่ครั้งโบราณ โดยปรากฏหลักฐานชัดเจนในสมัยกรุงศรีอยุธยา และเป็นราชประเพณีสืบต่อมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ พิธีบวงสรวงอัญเชิญราชรถ เป็นพิธีกรรมตามโบราณราชประเพณีของไทย ซึ่งจัดขึ้นก่อนการเคลื่อนย้ายหรืออัญเชิญพระมหาพิชัยราชรถ ราชรถนำ และพระยานมาศออกจากโรงราชรถ เพื่อนำไปใช้ในพระราชพิธีสำคัญ

ด้าน นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร กล่าวว่า สำหรับพระมหาพิชัยราชรถ เวชยันตราชชรถ ราชรถน้อย ในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ได้ดำเนินการจัดสร้างยอดพุ่มข้าวบิณฑ์ เครื่องประกอบพระมหาพิชัยราชรถ เวชยันตราชชรถ ราชรถน้อย ขึ้นใหม่ โดยกลุ่มงานช่างบุและช่างศิราภรณ์ และกลุ่มงานช่างเขียนลายรดน้ำ กลุ่มประณีตศิลป์ ดำเนินการออกแบบโดย นายสมชาย ศุภลักษณ์อำไพพร กลุ่มประณีตศิลป์ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

ทั้งนี้ ยอดพุ่มข้าวบิณฑ์ คือ เครื่องโลหะใช้ประดับส่วนยอดของราชรถ ราชยาน มีลักษณะโปร่ง รูปทรงดอกบัวตูม ในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพครั้งนี้ ได้จัดสร้างยอดพุ่มข้าวบิณฑ์ด้วยโลหะเงิน กำพูและยอดทำด้วยไม้ ส่วนพุ่มประดับด้วยใบเทศประกอบรวมกัน จำนวน 4 ชั้น ส่วนใบเทศประกอบยอดพุ่มข้าวบิณฑ์ จัดสร้างโดยใช้เทคนิคสลักดุนและประดับกระจก โดยกลุ่มงานช่างบุและช่างศิราภรณ์ กลุ่มประณีตศิลป์ ขั้นตอนประกอบด้วย การออกแบบลายใบเทศ การจัดเตรียมแผ่นเงิน การสลักดุนแผ่นเงินตามรูปแบบ การทำพิมพ์ การฉีดเทียน การหล่อโลหะ (เงิน) การเชื่อมประกอบ การชุบเงิน การประดับกระจก การจัดเตรียมแป้นและแกน การประกอบเข้ายอดพุ่มข้าวบิณฑ์โดยสำนักช่างสิบหมู่