นักวิจัย ม.เกษตรฯ ค้นพบ 'ยีสต์สิรินธร' สปีชี่ส์ใหม่ของโลกจากป่าชายเลนไทย

คณะนักวิจัยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์สร้างผลงานวิจัยสำคัญระดับนานาชาติ ด้วยการค้นพบยีสต์สปีชีส์ใหม่ของโลกจากระบบนิเวศป่าชายเลนของประเทศไทย และได้รับพระราชทานชื่อว่า “ยีสต์สิรินธร” (Sirindhorniae) เพื่อถวายเป็นพระเกียรติแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสมหามงคลเจริญพระชนมพรรษา 70 พรรษา

การค้นพบครั้งนี้เป็นผลงานของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พัณณิดา ขุนนามวงษ์ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สาวิตรี ลิ่มทอง รองศาสตราจารย์ ดร.นันทนา สีสุข และนางสาวผจงวรรณ กังประโคน นิสิตปริญญาโท ภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ภายใต้การสนับสนุนทุนวิจัยจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)

“ยีสต์สิรินธร” ยีสต์สปีชีส์ใหม่นี้ถูกค้นพบจากผิวใบของใบโกงกางใบเล็ก (Rhizophora apiculata)               ในพื้นที่สวนพฤกษศาสตร์ป่าชายเลน ร.9 จังหวัดจันทบุรี ซึ่งเป็นหนึ่งในระบบนิเวศที่มีความสำคัญต่อการรักษาสมดุลของธรรมชาติและเป็นแหล่งรวมความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ

จากการศึกษาตัวอย่าง 20 ตัวอย่างในพื้นที่บริเวณสวนพฤกษศาสตร์ป่าชายเลน ร.9 จังหวัดจันทบุรี            คณะนักวิจัยสามารถแยกยีสต์ได้ถึง 242 สายพันธุ์ สะท้อนให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของจุลินทรีย์ที่ดำรงอยู่ในธรรมชาติ แม้จะเป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่ล้วนเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศ และอาจเป็นแหล่งขององค์ความรู้ใหม่ที่สามารถนำไปสู่การพัฒนานวัตกรรมในอนาคตและเมื่อนำมาระบุชนิดโดยอนุกรมวิธานระดับโมเลกุล ด้วยการวิเคราะห์ลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนสำหรับการจำแนกยีสต์ พบว่า สายพันธุ์ส่วนใหญ่เป็นสปีชีส์ที่รู้จักแล้ว (known species) มีเพียงสายพันธุ์ DMKU-RG45 ที่มีลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนสำหรับการจำแนกยีสต์ไม่ตรงกับยีสต์สปีชีส์ที่รู้จักแล้วสปีชีส์ใดบนโลก เมื่อนำยีสต์สายพันธุ์ดังกล่าวมาศึกษาเพิ่มเติมตามหลักการของอนุกรมวิธานพอลีฟลาสิก (polyphasic taxonomy) ซึ่งประกอบด้วย การศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยา ชีวเคมีและสรีวิทยา และ การวิเคราะห์ลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนบางยีนเพิ่มเติม พร้อมทั้งวิเคราะห์ความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการของยีสต์ที่ค้นพบร่วมกับยีสต์ชนิดซึ่งรู้จักแล้วที่ใกล้เคียง สรุปได้ว่ายีสต์         สายพันธุ์ DMKU-RG45 เป็นยีสต์สปีชีส์ใหม่ 

คณะวิจัยจึงตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ที่ระบุชนิด(species epithet) ว่า “sirindhorniae” ตามพระนามของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยได้รับพระราชทานพระราชานุญาตให้ใช้พระนามเป็นชื่อสปีชีส์ เพื่อถวายเป็นพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลเจริญพระชนมพรรษา 70 พรรษา และเพื่อแสดงความเทิดทูนยกย่อง สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงมีบทบาทสำคัญยิ่งในการส่งเสริมและสนับสนุนการศึกษาด้านวทรัพยากรธรรมชาติ และการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทยมาอย่างต่อเนื่อง

นอกจากความสำคัญในเชิงวิชาการแล้ว การค้นพบ “ยีสต์สิรินธร” ยังสะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าของความหลากหลายทางชีวภาพที่ซ่อนอยู่ในระบบนิเวศธรรมชาติของไทย ซึ่งอาจเป็นต้นกำเนิดขององค์ความรู้และทรัพยากรชีวภาพที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ต่อมนุษยชาติได้ในอนาคต

ผลการศึกษาพบว่า ยีสต์สปีชีส์ใหม่นี้สามารถใช้แหล่งคาร์บอนได้หลากหลายชนิด และสามารถหมักแอลกอฮอล์จากกลูโคสได้ อย่างไรก็ตามนักวิจัยยังอยู่ระหว่างการศึกษาคุณสมบัติเพิ่มเติมเพื่อประเมินศักยภาพในการประยุกต์ใช้ด้านเกษตร อาหาร และอุตสาหกรรมชีวภาพ ซึ่งอาจนำไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรชีวภาพของประเทศในอนาคต

ความสำเร็จครั้งนี้นอกจากจะเป็นการเพิ่มฐานข้อมูลสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ให้กับโลก ยังตอกย้ำศักยภาพของนักวิจัยไทยในการสร้างองค์ความรู้ระดับสากลจากทรัพยากรธรรมชาติของประเทศ และบทบาทของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเป็นสถาบันการศึกษาในการขับเคลื่อนงานวิจัยที่เชื่อมโยงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพกับการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน เพื่อประโยชน์ของสังคม ประเทศชาติ และมนุษยชาติในระยะยาว