'บี้ถ่ายบั๊ก'เมนูอาหารถิ่นภูเก็ต หากินยากจากวัฒนธรรมเปอรานากัน

เมนู “บี้ถ่ายบั๊ก” ขนมพื้นบ้านของชาวจังหวัดภูเก็ตคว้ารางวัลเมนูอาหารถิ่นที่มีคะแนนโหวตสูงสุดระดับประเทศ (Popular Vote 2026) จากกิจกรรม 1 จังหวัด 1 เมนู เชิดชูอาหารถิ่น “รสชาติ…ที่หายไป The Lost Taste” ประจำปี 2569 กระทรวงวัฒนธรรม โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) ร่วมกับสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด 76 จังหวัด และกรุงเทพมหานคร รวบรวมเมนูอาหารถิ่นที่กำลังจะเลือนหาย ผ่านการเปิดรับสมัครและคัดเลือกเมนูอาหารถิ่นระดับจังหวัด กลั่นกรองให้เหลือ 3 เมนู ก่อนเปิดให้ประชาชนร่วมโหวตให้เหลือจังหวัดละ 1 เมนู และยกย่องให้อาหารถิ่นของจังหวัดทั้ง 77 จังหวัด

ผลโหวตสุดยอดระดับประเทศที่ปรากฎ“บี้ถ่ายบั๊ก”ครองใจมหาชน เป็นเมนูอาหารหวานจากชุมชนย่านเมืองเก่าภูเก็ตที่มีการสืบทอดกันมา เป็นขนมพื้นบ้านคล้ายลอดช่อง ถือเป็นสมบัติทางภูมิปัญญาท้องถิ่นของจังหวัดภูเก็ต แต่มีความเสี่ยงต่อการสูญหาย เพราะเป็นเมนูดั้งเดิมของพื้น ที่ เป็นเมนูอาหารเก่าแก่คนรุ่นใหม่ไม่รู้จัก ไม่ค่อยมีร้านอาหารในพื้นที่ผลิตหรือจำหน่าย 

จุดเริ่มต้นขนมนี้เกิดจากวัฒนธรรมเปอรานากัน (ลูกผสมจีนมลายู) นอกจากภูเก็ตยังพบได้ในปีนัง มะละกา สิงคโปร์ และพื้นที่ชุมชนเปอรานากันในมาเลเซีย แต่สูตรและชื่อเรียกอาจต่างกันไป มีหลายชื่อ เช่น บี้ถ่ายบัก หรือที่บางแห่งเรียกกันว่า “ลอดช่องสิงคโปร์” แต่รูปแบบท้องถิ่นจะแตกต่างกันเล็กน้อย เป็นตัวแทนผสมผสานวัฒนธรรมไทย- จีน ของชาวภูเก็ต      

ด้านกรรมวิธีการทำและความผูกพันกับพิธีกรรมที่สำคัญของจังหวัดภูเก็ตนิยมทำในเทศกาลกินเจ งานบุญ งานศพ และงานมงคล เคล็ดลับการปรุง ชาวภูเก็ตนำแป้งข้าวเจ้ามานวดกับน้ำอุ่น แบ่งแป้งเป็น 2 ส่วน ส่วนหนึ่งเติมสีแดง ขั้นตอนการทำให้แยกทำแป้งทีละสี ต้องใช้น้ำเดือด และใช้พิมพ์ที่ต้องมีขนาดเล็กและกดต้องมีความแม่นยำเพื่อให้ได้ขนาดที่เท่ากันเรียงตัวอย่างสวยงาม วางพิมพ์ลงบนปากหม้อ นำแป้งมากดลงในน้ำร้อนเดือด ถ้าไม่มีพิมพ์ทำขนมและทำปริมาณพอทานในครอบครัว จะใช้กรวยที่มีรูเล็กๆ แทนได้ เมื่อแป้งลงไปในน้ำเดือดใช้พายกวนตลอดเวลา แป้งจะได้ไม่ติดกัน เมื่อแป้งสุกจะลอยตัวขึ้นมา ตักเส้นที่สุกแล้วแช่น้ำเย็นทันที จะได้เส้นเหนียวนุ่มขนาดเท่ากัน เป็นอันว่าได้กินขนมแล้ว เสิร์ฟคู่กับน้ำแข็ง น้ำเชื่อมใบเตยอ่อนๆ บวกกับความเย็นของน้ำแข็ง ทำให้รู้สึกกระปรี้กระเปร่าสดชื่น            ถือเป็นเมนูที่มีสารอาหารตามหลักโภชนาการ ทสามารถนำมาพัฒนาหลักสูตรการเรียนการสอนต่อยอดเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจสร้างสรรค์ได้ด้วย

นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รมว.วัฒนธรรม กล่าวว่า กระทรวงวัฒนธรรมได้จัดทำฐานข้อมูลอาหารถิ่นที่เข้าถึงง่าย มีมาตรฐาน และสามารถนำไปใช้เพื่อการต่อยอดเชิงพาณิชย์ นำไปสู่การอนุรักษ์และเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหาร ติดตามข้อมูลได้ในเว็บไซต์ www.thelosttaste.com รวมทั้งยกระดับสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับเมนูอาหารถิ่น The Lost Taste ตอบโจทย์ทุกกลุ่มทุกวัย โดยการดึงอินฟลูเอนเซอร์ระดับจังหวัด ทำให้การสื่อสารระหว่างหน่วยงาน กิจกรรมและประชาชน ได้มีความใกล้ชิดยิ่งขึ้น เกิดการยอมรับของคนในจังหวัด สู่การสร้างคุณค่าแห่งภูมิปัญญาและส่งมอบความอร่อยที่มีมาตรฐานและคุณภาพสู่สากล ตามเกณฑ์มาตรฐาน “Thailand Best Local Food” (TBLF) โดยผ่านการศึกษามาตรฐานร้านอาหารระดับโลก

“ ในปี 2570 มีเป้าหมายที่จะจัดทำและพัฒนาฐานข้อมูลอาหารถิ่น the lost taste บนแพลตออนไลน์อย่างต่อเนื่อง กว่า 300 เมนู ที่จะทำให้ประชาชนเข้าถึงและสามารถนำไปใช้เพื่อการต่อยอดเชิงพาณิชย์ นำไปสู่การอนุรักษ์และเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหาร ”นางสาวซาบีดา กล่าว

บี้ถ่ายบั๊ก เป็นหนึ่งในอาหารถิ่น 77 จังหวัด ยังมีเมนูคาว-หวานที่เสี่ยงสูญหาย และเมนูอาหารถิ่นที่ได้รับผลโหวตสูงสุด ระดับจังหวัด จำนวน 77 รางวัล มีดังนี้ ภาคเหนือ อาทิ ขนมจีนน้ำยาหยวกกล้วยไข่ กำแพงเพชร ขนมเปี่ยง ลิ้นหมา เชียงใหม่ ข้าวเหลืองอุ๊บไก่ เชียงราย ผัดเต้าเจี้ยวเมือง ตาก แกงเปรอะนางเที่ยว นครสวรรค์ ลาบปลาหมี่ น่าน ตำกุ้งเมือง พะเยา แกงเยื่อใยไกรทอง (แกงหยวกกล้วย) พิจิตร ปลาตะเพียนต้ม เค็ม พิษณุโลก น้ำพริกสนามรบ เพชรบูรณ์ ลาบขมเมืองแป้ แพร่ ขางปองเต๊กเบิ่ง แม่ฮ่องสอน ขนมปาดบ่าเก่าพื้นถิ่นเมือง ลำปาง ยำผักกาดนา ลำพูน นอกหม้อไก่บ้าน สุโขทัย ยำกล้วยแข้ อุตรดิตถ์

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แกงบอนวังอ้อยหนู กาฬสินธุ์ ลาบไก่โจ้นสมุนไพร ขอนแก่น ปิ้งหมกปลาซิว ชัยภูมิ แจ่วหนังเค็มแซ่บนัวครัวไทยกวน นครพนม ทอดมันหมูโคราช นครราชสีมา ข้าวหลงโบราณ บึงกาฬ บ๊กสวาย บุรีรัมย์ ข้าวเม่าทอด มหาสารคาม พนาแค้แม่โขง มุกดาหาร ลาบยโส ยโสธร ลาบเทา ร้อยเอ็ด มูนเมืองเลย เลย ขนมบายกรีม ศรีสะเกษ ไก่ดำภูพานนึ่งสมุนไพร สกลนคร เบ๊าะมาออม สุรินทร์ ยู้ปลาน้ำโขง หนองคาย ซุปบักแตง หนองบัวลำภู ยำวุ้นเส้นถั่วเขียวโบราณ อำนาจเจริญ หมาน้อยกะทิ อุดรธานี ลาบหมากจอง อุบลราชธานี

ภาคตะวันออก หมูขยำระกำจันท์ (หมูพล่าระกำ) จันทบุรี แกงคั่วชะครามกุ้งแม่น้ำ ฉะเชิงเทรา แกงคั่วปูลูกสามสิบ ชลบุรี กระดูกปลาสละต้มกะทิใส่ฟัก ตราด ต้มข่าปลาสลิดใบมะดัน นครนายก ข้าวต้มมัดคู้ลำพัน ปราจีนบุรี แกงหัวกระทือ ระยอง กาละแมรามัญสูตรโบราณ สมุทรปราการ ยำกบใบมะกอกเผา สระแก้ว แกงบุกคางคกหอยหอม บ้านถ้ำน้ำพุ สระบุรี ภาคใต้ ข้าวมันหอยกระติบ กระบี่ ทอดมันหัวปลีใส่เนื้อปู ชุมพร แกงคั่วเครื่อง ตรัง น้ำพริกลูกประ นครศรีธรรมราช ข้าวยำกรือหยา นราธิวาส ปูตูฮาลือบอ ปัตตานี หยิ่วหูฉ่า พังงา น้ำชุบพลก พัทลุง บี้ถ่ายบั๊ก ภูเก็ต มาดูฆาตง ยะลา ฮู้เกี่ยมทึ้ง ระนอง แป้งแดง สงขลา แกงปัจรีสับปะรด สตูล แกงคั่วปลาเมงใบส้มแป้นขี้ม้า สุราษฎร์ธานี

ภาคกลาง แกงคั่วเทโพผักบุ้งหมูสามชัน กรุงเทพมหานคร ปล้าสร้อยสามสายน้ำแดดเดียวกาญจนบุรี พล่าหัวตาลสัมโอคั่ว ชัยนาท ข้าวหลามบ๊ะจ่าง นครปฐม กระเช้าสีดาเกาะเกร็ด นนทบุรี
แกงมะตาด ปทมธานี น้ำพริกคั่วมะพร้าวเคยตัว ประจวบคีรีขันธ์ มัศกอด พระนครศรีอยธยา
แกงป่าหยวกกล้วยพริกพราน เพชรบุรี เต้าหู้ดำราชบุรี มัสล่าคืนถิ่น ลพบุรี ขนมจีนน้ำยาปลาทู
หมุ่ยจาก สมุทรสงคราม ข้าวเหนียวมูนหน้าปลาสลิด สมุทรสาคร ปลาช่อนทอดราดน้ำลาบสมุนไพร สิงห์บุรี ขนมก้นกระทะ สุพรรณบุรี
แกงคั่วแห้งสมุนไพรปลากระแหทอง อ่างทอง
กะละแมมอญโบราณ อุทัยธานี

อยากรู้จักอาหารถิ่นมาร่วมงานมหกรรมวัฒนธรรม “ไทยฟุ้ง ปรุงไทย” Thai Taste Thai Fest 2026 ภายใต้แนวคิดหลัก “เลิศล้ำภูมิปัญญา เลอค่ารสชาติไทย” ระหว่างวันที่ 10-13 กันยายน 2569 ณ ศูนย์การค้าพาราไดซ์พาร์ค ศรีนครินทร์ กรุงเทพฯ พบการสาธิตมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมด้านอาหาร จากสุดยอดอาหารถิ่น 77 จังหวัด รสชาติ..ที่หายไป The Lost Taste ปี 69