กางแผนส่งเสริมและรักษา'ต้มยำกุ้ง'

อาหารประจำชาติของแต่ละประเทศล้วนมีเอกลักษณ์ที่แตกต่างกัน เมื่อพูดถึงประเทศไทยคงหนีไม่พ้น “ต้มยำกุ้ง” เมนูสุดแซบ กินอร่อยได้สุขภาพดี ของโปรดของชาวไทยและชาวต่างประเทศ ซึ่ง “ ต้มยำกุ้ง” หรือ “Tomyum Kung” ขึ้นทะเบียนในบัญชีรายการตัวแทนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity ) ขององค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก (UNESCO) เมื่อปี 2567

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) กระทรวงวัฒนธรรม เปิดการประชุมเวทีสาธารณะเพื่อเผยแพร่ “แผนขับเคลื่อนการส่งเสริมและรักษา ต้มยำกุ้ง มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ขึ้นทะเบียนกับ UNESCO” โอกาสนี้ นางโชติกา อัครกิจโสภากุล อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม เป็นประธาน เมื่อวันก่อน 

เวทีสาธารณะครั้งใหญ่นี้เปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจากทุกภาคส่วนร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น โดยมีกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้ง ผู้เพาะปลูกสมุนไพร นักวิชาการและผู้ทรงคุณวุฒิ วัฒนธรรมจังหวัด  11 จังหวัด ประธานสภาวัฒนธรรมเขต  15 เขต  บุคลากรกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ผู้แทนจากหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน เครือข่ายนำร่อง 5 จังหวัด (พระนครศรีอยุธยา นครปฐม กาฬสินธุ์ สุราษฎร์ธานี เชียงใหม่) ตลอดจนกลุ่มเยาวชน เข้าร่วมกว่า 100 คน 

นางโชติกา อัครกิจโสภากุล กล่าวว่า ต้มยำกุ้งไม่ได้เป็นเพียงอาหารไทยที่คนทั่วโลกรู้จัก แต่ยังสะท้อนภูมิปัญญา วิถีชีวิต และความสัมพันธ์ของคนไทยกับธรรมชาติและชุมชน UNESCO ขึ้นทะเบียนต้มยำกุ้งเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ นับเป็นจุดเริ่มต้นการร่วมกันสืบสานรักษาภูมิปัญญานี้ให้คงอยู่  การจัดทำแผนขับเคลื่อนต้มยำกุ้งฯ อย่างเป็นรูปธรรม ถือเป็นกรอบการดำเนินงานที่นำไปสู่การปฏิบัติได้จริง และเป็นกลไกสำคัญสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐ  4 กระทรวง ประกอบด้วยกระทรวงวัฒนธรรม กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมประมง กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงการอุดมศึกษาฯ  ชุมชน ผู้ปฏิบัติ เพื่อนำไปพัฒนาให้มีความรอบด้าน นำไปปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรม ส่งผลให้ต้มยำกุ้งยังคงมีชีวิต สร้างคุณค่าทางมิติวัฒนธรรม  สร้างเศรษฐกิจ สร้างอาชีพและรายได้ โดยรักษาเอกลักษณ์และภูมิปัญญาของชุมชนไว้ควบคู่กัน

อธิบดี สวธ. กล่าวว่า การขึ้นทะเบียนต้มยำกุ้งเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมถือเป็นความภาคภูมิใจของคนไทย รายการขึ้นทะเบียนต้องไม่หยุดอยู่กับที่ สวธ. ขับเคลื่อนผ่านการอนุรักษ์ สืบสาน ถ่ายทอด และสร้างการรับรู้ ไม่เพียงความอร่อย แต่บอกเล่าเรื่องราวและภูมิปัญญาของต้มยำกุ้งในหนึ่งชาม ตั้งแต่วัตถุดิบที่มีประโยชน์  สมุนไพรสำคัญ ตะไคร้ ใบมะกรูด ข่า พริก และเครื่องปรุงต่างๆ สื่อองค์ความรู้ในการเลือกใช้วัตถุดิบของคนไทย  วิธีการปรุง การต้มน้ำกับสมุนไพรให้เดือด แล้วใส่เนื้อกุ้ง โปรตีนชั้นดี ก่อนจะปรุงรสจัดแบบยำ ด้วยมะนาว น้ำปลา และพริก สะท้อนวิถีชีวิตอันเรียบง่ายและภูมิปัญญาของชุมชนที่อยู่เบื้องหลังอาหารจานนี้จากรุ่นสู่รุ่น 

“ การสื่อสารต่อไปจะเน้นการเล่าเรื่องราวของต้มยำกุ้ง ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทางว่า กว่าจะมาเป็นต้มยำกุ้งหนึ่งชาม มีภูมิปัญญาและผู้คนจำนวนมากอยู่เบื้องหลัง เพื่อให้ผู้บริโภคเห็นคุณค่าของอาหารในมิติทางวัฒนธรรมมากขึ้น”  นางโชติกา ย้ำ 

เวทีสาธารณะครั้งนี้ไม่ละเลยผู้ผลิตวัตถุดิบที่ใช้รังสรรค์เมนูต้มยำกุ้ง อธิบดี สวธ. กล่าวว่า กลุ่มเกษตรกร ชาวสวนสมุนไพร และผู้ผลิตวัตถุดิบต่างๆ มีบทบาทสำคัญรักษาความต่อเนื่องของภูมิปัญญา เพราะเป็นผู้ดูแลวัตถุดิบและองค์ความรู้ตั้งแต่ต้นทาง ถือเป็นหัวใจสำคัญรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ถ้าต้องการรักษาต้มยำกุ้ง ไม่สามารถมองเฉพาะอาหารที่อยู่ในชามได้  ต้องมองไปถึงระบบนิเวศทางวัฒนธรรมทั้งหมด    สวธ. ต้องการให้คนกลุ่มนี้ซึ่งเป็นผู้สืบทอดมรดกภูมิปัญญาเข้ามามีส่วนร่วมจัดทำและขับเคลื่อนแผน ไม่ใช่เป็นเพียงผู้รับนโยบาย

“ แผนขับเคลื่อนต้มยำกุ้งบูรณาการแผนงาน 5 กระทรวง กระทรวงวัฒนธรรม กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมประมง กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงการอุดมศึกษาฯ  เป้าหมายของเรา คือ รักษาราก องค์ความรู้ อัตลักษณ์ และวิถีดั้งเดิมของต้มยำกุ้ง สร้างคุณค่า ทำให้คนไทยเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาและผู้คนที่อยู่เบื้องหลังอาหารจานนี้ และต่อยอดสู่อนาคต เปิดโอกาสให้เยาวชน คนรุ่นใหม่  เชฟรุ่นใหม่ มาคอลแลบ นำองค์ความรู้ไปสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ กิจกรรม และประสบการณ์ทางวัฒนธรรมรูปแบบใหม่ ๆ ทั้งในประเทศและเวทีระดับโลก โดยยังคงเคารพและรักษาแก่นของมรดกภูมิปัญญาไว้ “  นางโชติกาย้ำแผนขับเคลื่อนต้มยำกุ้งระดับชาติมุ่งพัฒนาทุนทางวัฒนธรรมสู่ระดับสากล