'HGNS' เทคโนโลยี 'รักษาหยุดหายใจขณะหลับ'แห่งแรกในไทย

การนอนหลับเป็นพื้นฐานสำคัญของสุขภาพ เพราะเป็นช่วงเวลาที่ร่างกายได้ซ่อมแซมตัวเอง ฟื้นฟูสมอง และเติมพลังให้พร้อมสำหรับวันใหม่ แต่ในปัจจุบัน คนจำนวนมากกลับประสบปัญหาการนอน ไม่ว่าจะเป็นนอนน้อย นอนไม่หลับ หลับยาก หรือหลับไม่สนิท ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพชีวิต เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรัง และอาจรุนแรงถึงขั้นเป็นอันตรายต่อชีวิตได้

โรคนอนไม่หลับเป็นปัญหาที่พบมากที่สุด โดยพบในประชากรทั่วโลกราว 10–20% และในผู้สูงอายุพบได้ถึงประมาณ 20% นอกจากนี้ยังมีโรคที่เกี่ยวข้องกับการนอนอีกหลายประเภท เช่น ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) นอนกัดฟัน ขากระตุก โรคขาอยู่ไม่สุข อาการง่วงนอนผิดปกติในเวลากลางวัน รวมถึงพฤติกรรมผิดปกติขณะหลับ เช่น ละเมอเดิน ละเมอพูด และความผิดปกติของนาฬิกาชีวภาพในกลุ่มคนนอนดึกตื่นสาย

เนื่องในวันนอนหลับโลก (World Sleep Day) ซึ่งตรงกับวันศุกร์สัปดาห์ที่ 2 ของเดือนมีนาคมทุกปี โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย เผยความสำเร็จครั้งสำคัญ เป็นแห่งแรกของประเทศไทยและแห่งที่ 4 ของเอเชีย ที่สามารถผ่าตัดรักษาผู้ป่วยภาวะหยุดหายใจขณะหลับระดับปานกลางถึงรุนแรง ด้วยเทคโนโลยี “การกระตุ้นเส้นประสาทสมองคู่ที่ 12 (Hypoglossal Nerve Stimulation : HGNS)” ซึ่งเป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวก (CPAP) ได้

ศ.พญ.นฤชา จิรกาลวสาน หัวหน้าศูนย์นิทราเวช โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทยและนายกสมาคมโรคจากการนอนหลับแห่งประเทศไทย กล่าวว่า  ภารกิจสำคัญอันดับแรกของศูนย์ฯ คือการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคจากการนอนหลับอย่างครบวงจร ปัจจุบันศูนย์มีคลินิกเฉพาะทางหลายรูปแบบ อาทิ คลินิกโรคจากการนอนหลับที่เปิดให้บริการทุกวันจันทร์และอังคาร ซึ่งมีผู้ป่วยจำนวนมากและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จึงมีแผนขยายการให้บริการเพิ่มในวันศุกร์ เดือนละ 1 ครั้ง เพื่อรองรับความต้องการของผู้ป่วยที่เพิ่มขึ้น

ศ.พญ.นฤชา กล่าวต่อว่า กลุ่มผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นผู้ที่มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) ซึ่งพบได้ถึง 14% ในประชากรทั่วไป ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการนอนกรน อ่อนเพลียระหว่างวัน และเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด การรักษาหลักของผู้ป่วย OSA คือการใช้เครื่องอัดอาการแรงดันบวกหรือ CPAP แต่สำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถใช้งานเครื่อง CPAP ได้ นวัตกรรม HGNS ถือเป็นทางเลือกใหม่ที่ช่วยแก้ปัญหาสุขภาพได้ในระยะยาว

“แนวทางการรักษาหลักยังคงเป็นการใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวก หรือ CPAP และศูนย์มีคลินิกเฉพาะสำหรับผู้ป่วยที่ใช้เครื่องดังกล่าว เพื่อให้คำแนะนำ ติดตามผล และปรับการรักษาอย่างใกล้ชิด ขณะเดียวกัน โรคนอนไม่หลับก็เป็นอีกปัญหาที่พบได้บ่อย คิดเป็นประมาณ 20% ของประชากร ศูนย์จึงจัดตั้งคลินิกรักษาโรคนอนไม่หลับโดยเฉพาะ โดยใช้การบำบัดปรับความคิดและพฤติกรรม (CBT-I) ควบคู่กับการประเมินรายบุคคลอย่างละเอียด” ศ.พญ.นฤชา กล่าว

นอกจากนี้ ยังมีคลินิกไฮโปไมโอฟังก์ชัน ซึ่งถือเป็นคลินิกแห่งแรกในประเทศไทย สำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถใช้เครื่อง CPAP ได้ โดยทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านการออกกำลังกาย ออกแบบท่าบริหารเฉพาะบุคคล เพื่อช่วยเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อทางเดินหายใจ ผลการติดตามพบว่าสามารถลดความรุนแรงของโรคได้ประมาณ 50% อีกทั้งยังมีการรักษาด้วยการผ่าตัดโดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโสต ศอ นาสิก และการนอนหลับ

ศ.พญ.นฤชา กล่าวว่า ปัจจุบันมีผู้ป่วยเข้ารับการรักษาด้วยนวัตกรรม HGNS แล้วจำนวน 3 ราย และผลการติดตามเบื้องต้นเป็นที่น่าพอใจ โดยยังไม่พบผลข้างเคียงรุนแรง อย่างไรก็ตาม การรักษานี้เป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่ไม่สามารถใช้ CPAP ได้เท่านั้น และยังไม่อยู่ในสิทธิการเบิกจ่ายของภาครัฐ

อย่างไรก็ตาม ศ.พญ.นฤชา กล่าวว่า การตรวจการนอนหลับในห้องปฏิบัติการ (Sleep Lab) ซึ่งเป็นการตรวจมาตรฐานของทางรพ.จุฬาฯ  มีอุปกรณ์ครบถ้วนและมีเจ้าหน้าที่เฝ้าดูแลตลอดคืน รองรับได้ประมาณ 10–11 เตียงต่อคืน และกำลังขยายบริการตรวจแบบ Type 2 ซึ่งผู้ป่วยสามารถติดอุปกรณ์เองได้ โดยยังคงวัดสัญญาณสำคัญ เช่น คลื่นสมอง การหายใจ และระดับออกซิเจนในเลือด ได้ใกล้เคียงกับการตรวจในห้องปฏิบัติการ โดยศูนย์มีความร่วมมือกับโรงแรมดุสิตธานี เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถเข้าพักและตรวจการนอนหลับในบรรยากาศที่สะดวกสบายมากขึ้น เป็นทางเลือกสำหรับผู้สามารถมีกำลังจ่าย ลดการรักษาในรพ. แต่ยังมีการติดตามจากแพทย์อย่างใกล้ชิดและสามารถเบิกจ่ายสิทธิการรักษาได้บางส่วนตามเกณฑ์ที่กำหนด

ด้านผศ.(พิเศษ)พญ.นทมณฑ์ ชรากร หัวหน้าหน่วยโสต ศอ นาสิกวิทยาการนอนหลับ ฝ่ายโสต ศอ นาสิกวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย กล่าวเสริมว่า นวัตกรรม HGNS เป็นเทคโนโลยีที่ได้รับการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ของประเทศไทย และจากองค์การอาหารและยาสหรัฐอเมริกา (FDA) โดยเป็นทางเลือกการรักษาสำหรับผู้ป่วยภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) ระดับปานกลางถึงรุนแรง ที่ไม่สามารถทนต่อการใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวก (CPAP) ได้

ผศ.(พิเศษ)พญ.นทมณฑ์ กล่าวถึงหลักการทำงานของอุปกรณ์เป็นระบบอัจฉริยะ โดยแพทย์จะฝังอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ขนาดเล็กไว้บริเวณหน้าอก เพื่อส่งสัญญาณไฟฟ้าไปกระตุ้นเส้นประสาทสมองคู่ที่ 12 ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมกล้ามเนื้อลิ้น ป้องกันไม่ให้ลิ้นตกไปอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับ อุปกรณ์จะตรวจจับจังหวะการหายใจและส่งสัญญาณกระตุ้นอย่างเหมาะสม ทำให้ทางเดินหายใจเปิดโล่งตลอดคืน ผู้ป่วยสามารถควบคุมการทำงานได้ง่ายเพียงกดรีโมทเพื่อเปิดก่อนนอนและปิดเมื่อตื่นนอน ขณะเดียวกันเทคนิคการผ่าตัดมีแผลขนาดเล็ก บาดเจ็บน้อย และช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้รวดเร็ว สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติในเวลาไม่นาน

ผลลัพธ์การรักษา ผศ.(พิเศษ)พญ.นทมณฑ์ กล่าวว่า ผู้ป่วยรายแรกและรายที่สองที่เข้ารับการผ่าตัดด้วยเทคโนโลยี HGNS เปิดเผยตรงกันว่า คุณภาพชีวิตเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน จากเดิมที่มีปัญหานอนไม่หลับ รู้สึกอึดอัดและไม่สามารถใช้เครื่อง CPAP ได้ ปัจจุบันสามารถนอนหลับได้เต็มที่ ไม่มีเสียงกรน และตื่นขึ้นมาด้วยความสดชื่น ผลการตรวจการนอนหลับ (Sleep Test) หลังการรักษายืนยันว่า เมื่อเปิดใช้งานอุปกรณ์ ผู้ป่วยไม่มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับหลงเหลืออยู่ สะท้อนถึงประสิทธิภาพของเทคโนโลยีที่ช่วยพลิกชีวิตผู้ป่วยได้

สิงหา หอมแก้ว อายุ 46 ปี หนึ่งในผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาด้วยนวัตกรรม HGNS เล่าว่า ตลอดระยะเวลาประมาณ 3 ปีที่ผ่านมา แม้จะเข้านอนและตื่นนอนตามเวลาปกติ แต่เมื่อตื่นขึ้นมากลับรู้สึกเหมือนนอนไม่พอ ไม่สดชื่น อ่อนเพลีย และมีอาการกรนค่อนข้างดัง บางครั้งตื่นกลางดึกโดยไม่ทราบสาเหตุ ตอนแรกไม่ได้ทราบว่าตนเองมีภาวะผิดปกติ คิดเพียงว่าเป็นคนนอนหลับไม่ลึกเท่านั้น จึงตัดสินใจเข้าพบแพทย์ที่รพ.จุฬาฯ เพื่อรับการตรวจอย่างละเอียด ทั้งการประเมินทางเดินหายใจและการตรวจการนอนหลับจึงรู้ว่าตนเองมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ส่งผลให้ร่างกายพักผ่อนไม่เพียงพอ