เชียงรายเดินหน้าปั้น “เมืองอาหารปลอดภัย” เชื่อม 18 อำเภอ จากต้นน้ำถึงปลายน้ำ สร้างสุขภาพดี–เศรษฐกิจชุมชนยั่งยืน

เชียงรายเดินหน้าขับเคลื่อน  “ระบบอาหารปลอดภัย เมืองเชียงราย สู่สุขสมดุล” ยกระดับระบบอาหารตั้งแต่แหล่งผลิตถึงผู้บริโภค เชื่อมเครือข่ายเกษตรกรทั้ง 18 อำเภอ พร้อมพัฒนามาตรฐานการผลิต สร้างตลาดรองรับ และส่งเสริมการบริโภคอาหารปลอดภัย หวังลดสารเคมี เพิ่มพื้นที่เกษตรสีเขียว สร้างรายได้และสุขภาวะที่ดีอย่างยั่งยืน   จึงเกิดความร่วมมือระหว่างชุมชน สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอแม่สาย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย และบริษัท ฟอร์เวิร์ดซี จำกัด ผ่านความร่วมมือในรูปแบบ MOU ร่วมจัดเวที “ข่วงอาหารปลอดภัยเมืองเชียงราย” ภายใต้โครงการ “การขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยเมืองเชียงราย สู่สุขที่สมดุล” โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน (สำนัก 3) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)  

นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ประธานในพิธีเปิด กล่าวว่า เวทีครั้งนี้เป็นความร่วมมือเพื่อขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัย และสร้างสุขภาวะที่ดีอย่างสมดุลให้แก่ประชาชนชาวเชียงราย โดยมุ่งขยายผลการดำเนินงานให้ครอบคลุมทั้ง 18 อำเภอของจังหวัด หัวใจสำคัญคือการเชื่อมโยงเครือข่ายตั้งแต่ต้นทางผู้ผลิตไปจนถึงชุมชน จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับพี่น้องเกษตรกร ซึ่งเป็นฐานรากของชุมชน การขับเคลื่อนนโยบายผ่านบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ หรือ MOU และนำไปสู่แนวทางปฏิบัติที่ชัดเจน เพื่อให้ทุกภาคส่วนมีความมุ่งมั่นร่วมกัน ดำเนินงานอย่างจริงจัง ผนึกกำลังสร้างคุณภาพชีวิตที่ดี และนำไปสู่ความยั่งยืนของเมืองอาหารปลอดภัยเชียงราย  พร้อมขอบคุณเทศบาลนครเชียงราย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย สำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน (สำนัก 3) สสส. และภาคีเครือข่ายทุกฝ่าย ที่ร่วมกันขับเคลื่อนประเด็นอาหารปลอดภัยและวิถีชีวิตของชุมชนอย่างจริงจัง

ด้าน นายวันชัย จงสุทธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย กล่าวว่า การขับเคลื่อนเมืองอาหารปลอดภัยเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างสุขภาวะ โดยวางระบบการทำงานตลอดห่วงโซ่อาหารตั้งแต่ ต้นน้ำ–กลางน้ำ–ปลายน้ำต้นน้ำ คือการสนับสนุนเกษตรกรให้มีความมั่นคงทางการเงิน ลด ละ เลิกการใช้สารเคมี และปรับสู่เกษตรชีวภาพควบคู่เทคโนโลยี ขณะที่กลางน้ำ เทศบาลนครเชียงรายทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางบริหารจัดการและสร้างความมั่นใจว่าผลผลิตจะมีตลาดรองรับในราคาที่เหมาะสม ส่วนปลายน้ำ คือการทำให้ผู้บริโภคเข้าถึงอาหารสด ปลอดภัย มีคุณภาพ และราคาเป็นธรรม  อีกทั้งยังเชื่อมโยงเรื่องอาหารปลอดภัยเข้ากับแนวคิด “เมืองแห่งการเรียนรู้” หรือ Learning City โดยเป็นเมืองแรกของประเทศไทยที่เข้าร่วมเครือข่าย UNESCO Global Network of Learning Cities ตั้งแต่ปี 2562 ภายใต้แนวคิด “การศึกษาพัฒนาคน คนพัฒนาเมือง เมืองพัฒนาคน” พร้อมบูรณาการองค์ความรู้ด้านเกษตรอินทรีย์ อาหารปลอดภัย พลังงานทางเลือก สมุนไพร และห้องเรียนธรรมชาติเข้าสู่การเรียนรู้ของชุมชนและโรงเรียน

นอกจากนี้ ยังกับการดูแลสุขภาวะคนเมืองและผู้สูงอายุ โดยเฉพาะการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) และเพิ่มโอกาสเข้าถึงอาหารปลอดภัยของผู้สูงอายุและกลุ่มเปราะบาง ตลอดจนประสานความร่วมมือกับหน่วยงานรัฐ มหาวิทยาลัย เกษตรกร ผู้ประกอบการ ภาคประชาสังคม และเครือข่ายผู้บริโภค

ดร.นพ.พิศิษฐ์ ศรีประเสริฐ กรรมการกองทุน สสส. และประธานกรรมการบริหารแผนคณะที่ 3 ที่ระบุว่า สสส. มุ่งขับเคลื่อนอาหารปลอดภัย ไร้สารปนเปื้อน และส่งเสริมเกษตรอินทรีย์ตั้งแต่ต้นทาง เนื่องจากอาหารเป็นปัจจัยพื้นฐานที่ส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพของประชาชน   อาหารเป็นวิถีชีวิตประจำวันที่ทุกคนต้องกินต้องใช้ เพราะฉะนั้นประเด็นนี้มีผลต่อสุขภาพโดยตรง อาหารเป็นเรื่องใหญ่ สสส. จึงพยายามเน้นไปที่อาหารปลอดภัย ซึ่งหมายถึงอาหารที่ไม่มีการปนเปื้อน เป็นเกษตรอินทรีย์ตั้งแต่ต้นทาง ปัจจุบัน มีโรงเรียนในสังกัดเข้าร่วมแล้ว 8 แห่ง ครอบคลุมกว่า 8,000 ครอบครัว พร้อมจัดตั้งกลไกภายในเพื่อจัดการแก้ปัญหาด้านการเงิน การคลัง และระเบียบราชการ ประสานสถาบันการศึกษาดูแลรับรองคุณภาพผลผลิต ตั้งเป้าให้เชียงรายเป็นต้นแบบขยายผลสู่ท้องถิ่นอื่นได้กว่า 100 แห่งในอนาคต   เหตุผลที่ จ.เชียงราย ได้รับเลือกเป็นพื้นที่ดำเนินงานจากความพร้อมของชุมชนและฐานความเป็นเมืองเกษตรกรรม โดยมีเทศบาลนครเชียงรายเป็นพื้นที่ต้นแบบก่อนขยายผลสู่ทั้ง 18 อำเภอของจังหวัด การขับเคลื่อนดังกล่าวมุ่งส่งเสริมการบริโภคผักพื้นบ้านปลอดสาร เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ควบคู่กับการสนับสนุนกลไกชุมชนและภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน รวมถึงการพัฒนา “เชฟชุมชนท้องถิ่น” ให้ปรุงอาหารปลอดภัย ลดหวาน มัน เค็ม และผลักดันนโยบายอาหารปลอดภัยในโรงเรียนและโรงพยาบาล เพื่อให้เกิดประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อเกษตรกรและผู้บริโภคทุกกลุ่ม

อีกหนึ่งต้นแบบสำคัญคือ “หนองอ้อโมเดล” บ้านหนองอ้อ ตำบลโป่งผา อำเภอแม่สาย ซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากเหตุการณ์ช่วยเหลือทีมฟุตบอลหมูป่าอะคาเดมีที่ถ้ำหลวง–ขุนน้ำนางนอน โดยชาวนา 19 รายยอมเสียสละพื้นที่นาให้เป็นพื้นที่รองรับน้ำจากการสูบออกจากถ้ำ และปฏิเสธเงินชดเชยจากภาครัฐ ก่อนนำบทเรียนดังกล่าวมาต่อยอดสู่การพัฒนาชุมชนปรับเปลี่ยนการผลิต หันมาปลูกข้าวไรซ์เบอร์รี่และพัฒนาผลิตภัณฑ์ “ข้าวบดผง” ภายใต้วิสาหกิจชุมชนข้าวไรซ์เบอร์รี่บดผง พร้อมเชื่อมโยงวัตถุดิบจากพื้นที่สูง ทั้งชาและกาแฟจากอำเภอแม่ฟ้าหลวงและแม่สรวย เกิดเป็นความร่วมมือและนวัตกรรมข้ามพื้นที่ ขณะที่ปี 2568 ได้ยกระดับเป็น “วิสาหกิจชุมชนหนองอ้ออินทรีย์สุขภาพดีโป่งผา” ผลิตปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพเพื่อจำหน่ายและแจกจ่ายในราคาที่เป็นธรรม พร้อมทำหน้าที่เป็นตัวแทนขับเคลื่อนอาหารปลอดภัยของอำเภอแม่สาย

เป้าหมายของเชียงรายจึงไม่ได้หยุดอยู่เพียงการมี “อาหารปลอดภัย” แต่ต้องการสร้างระบบอาหารที่เชื่อมโยงสุขภาพ เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และความเข้มแข็งของชุมชนเข้าด้วยกัน จากแปลงเกษตรเล็กๆ สู่เครือข่าย 18 อำเภอ เชียงรายกำลังพิสูจน์ว่า “อาหาร” ไม่ใช่เพียงสิ่งที่อยู่บนโต๊ะ แต่เป็นกลไกสำคัญในการสร้างเมืองที่คนสามารถผลิตอาหารที่ดี เข้าถึงอาหารที่ดี มีรายได้ที่มั่นคง และมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างสมดุลและยั่งยืน