"นิกร โสมกลาง" เยือนเชียงใหม่ ตรวจเยี่ยม “แม่ข่าโมเดล” สร้างบ้าน สร้างชุมชน ฟื้นฟูวิถีชีวิตคนริมน้ำ

นายนิกร โสมกลาง รมว.พม. ลงพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ตรวจเยี่ยมและติดตามความก้าวหน้าโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองแม่ข่า ภายใต้แนวคิด “สร้างบ้าน สร้างชุมชน ฟื้นฟูชีวิตคนคลองแม่ข่า” พื้นที่นำร่อง 39 ครัวเรือน ของสหกรณ์บ้านมั่นคงหลังแขวง คลองแม่ข่า จำกัด บนที่ดินเช่าเทศบาลนครเชียงใหม่ 30 ปี พร้อมขับเคลื่อน “แม่ข่าโมเดล” ปักหมุดปี 2569 ขยายผล 3 พื้นที่ 239 ครัวเรือน เพื่อให้ผู้มีรายได้น้อยมีที่ยืนในเมืองอย่างมีศักดิ์ศรี

เชียงใหม่/ 25 ตุลาคม 2569 —นายนิกร โสมกลาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ พร้อมด้วยคณะผู้บริหารระดับสูงจากกระทรวง พม. ได้เดินทางลงพื้นที่ปฏิบัติภารกิจ จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อตรวจเยี่ยมและติดตามความก้าวหน้าโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองแม่ข่าและลำน้ำสาขา ภายใต้แนวคิดหลัก “สร้างบ้าน สร้างชุมชน ฟื้นฟูชีวิตคนคลองแม่ข่า”การลงพื้นที่ในครั้งนี้ มุ่งเน้นการสร้างความมั่นคงด้านที่ดินและที่อยู่อาศัยให้แก่ประชาชนผู้มีรายได้น้อยและกลุ่มเปราะบาง ควบคู่ไปกับการฟื้นฟูระบบนิเวศสิ่งแวดล้อม การพัฒนาสวัสดิการคุณภาพชีวิต และการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้แก่กลไกองค์กรชุมชน โดยมี นายทศพล เผื่อนอุดม ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่, นายวิสาขะ ปัญญาช่วย รองนายกเทศมนตรีนครเชียงใหม่ นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รองผู้อำนวยการ รักษาการแทนผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. พร้อมด้วยผู้แทนหน่วยงานภาคีความร่วมมือ เครือข่ายองค์กรชุมชน และประชาชนในพื้นที่เข้าร่วม ณ ชุมชนหลังแขวงเม็งราย อ.เมือง จ.เชียงใหม่

นายนิกร โสมกลาง รมว.พม. กล่าวว่า กระทรวง พม. ให้ความสำคัญสูงสุดกับการสร้างความมั่นคงด้านที่ดินและที่อยู่อาศัยแก่ผู้มีรายได้น้อยและกลุ่มเปราะบางในเมือง โดยมุ่งบูรณาการความร่วมมือระหว่างจังหวัดเชียงใหม่ เทศบาลนครเชียงใหม่ พอช. และหน่วยงานภาคีทุกภาคส่วน เพื่อเชื่อมประสาน “แผนพัฒนาเมือง” เข้ากับ “แผนพัฒนาชุมชน” ให้เดินหน้าไปพร้อมกัน การแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยจะต้องทำควบคู่ไปกับการส่งเสริมอาชีพ การจัดตั้งสวัสดิการชุมชน การดูแลสิ่งแวดล้อม และการพัฒนาศักยภาพคนในชุมชน

การทำให้ประชาชนเป็น “เจ้าของการพัฒนา” ไม่ใช่เพียงผู้รอรับความช่วยเหลือ ชุมชนมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนตั้งแต่การจัดทำข้อมูล วางผัง ออกแบบบ้าน ออมเงิน บริหารงบประมาณ ไปจนถึงการดูแลรักษาสภาพแวดล้อมส่วนรวม  นายนิกร กล่าว

รัฐมนตรีว่าการกระทรวง พม. ได้เยี่ยมชมสินค้าผลิตภัณฑ์ชุมชน และนิทรรศการ “การพัฒนาที่อยู่อาศัยคลองแม่ข่า โดยชุมชนเป็นแกนหลัก” ซึ่งแสดงให้เห็นถึงเส้นทางการต่อสู้และขับเคลื่อนงานของขบวนองค์กรชุมชนเมืองเชียงใหม่ ตั้งแต่กระบวนการสำรวจจัดทำฐานข้อมูลผู้เดือดร้อน การจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ การวางผังพัฒนาที่อยู่อาศัย ตลอดจนการบริหารจัดการโครงการโดยชุมชน พร้อมทั้งรับฟังข้อเสนอเชิงนโยบายจากเครือข่ายภาคประชาชน และมอบกำลังใจให้แก่สมาชิกสหกรณ์บ้านมั่นคงหลังแขวง คลองแม่ข่า จำกัด ที่กำลังเตรียมความพร้อมเข้าสู่ขั้นตอนการก่อสร้างที่อยู่อาศัยแห่งใหม่

การลงพื้นที่ครั้งนี้ คือการตรวจเยี่ยมพื้นที่พัฒนาที่อยู่อาศัยของ สหกรณ์บ้านมั่นคงหลังแขวง คลองแม่ข่า จำกัด จำนวน 39 ครัวเรือน ซึ่งถือเป็นพื้นที่นำร่องยุทธศาสตร์ในการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยของราษฎรริมคลองแม่ข่าอย่างเป็นรูปธรรม โดยความร่วมมือจาก เทศบาลนครเชียงใหม่ ที่ได้สนับสนุนที่ดินจำนวน 2 แปลง เนื้อที่รวม 3 ไร่ 1 งาน 96 ตารางวา ให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) เช่าในระยะยาวเป็นเวลา 30 ปี เพื่อใช้เป็นพื้นที่รองรับการสร้างบ้านและจัดระเบียบที่อยู่อาศัยใหม่ให้แก่ประชาชน กระบวนการพัฒนาดังกล่าว เป็นการใช้แนวทาง “ชุมชนเป็นแกนหลัก” โดยเปิดโอกาสให้กลุ่มผู้เดือดร้อนรวมตัวกันวิเคราะห์ปัญหา วางแผนผังการอยู่อาศัย และร่วมออกแบบรูปแบบบ้านที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของตนเอง มีการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์และจดทะเบียนเป็นสหกรณ์เคหสถาน เพื่อบริหารจัดการระบบการเงิน การก่อสร้างบ้าน ระบบสาธารณูปโภค และการดูแลสวัสดิการของสมาชิกอย่างเป็นระบบ ปัจจุบัน โครงการอยู่ในขั้นตอนการปรับแบบโครงสร้างฐานรากเพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการก่อสร้างบ้านใหม่ 39 หลัง พร้อมการวางระบบสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม เพื่อให้ครัวเรือนเป้าหมายหลุดพ้นจากความเสี่ยงในการถูกไล่รื้อ มีบ้านที่มั่นคง ปลอดภัย และสามารถดำรงชีวิตอยู่ร่วมกับเมืองได้

คลองแม่ข่า ถือเป็นลำน้ำสายประวัติศาสตร์และเป็นเส้นเลือดใหญ่ของเมืองเชียงใหม่ มีความยาวรวมประมาณ 31 กิโลเมตร โดยไหลผ่านเขตเทศบาลนครเชียงใหม่เป็นระยะทางประมาณ 10 กิโลเมตร ทว่าการขยายตัวทางเศรษฐกิจและเมืองอย่างรวดเร็วในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ส่งผลให้พื้นที่ริมคลองเผชิญปัญหาวิกฤต ทั้งความไม่มั่นคงในสิทธิที่ดิน ปัญหาสภาพแวดล้อมเสื่อมโทรม คุณภาพน้ำเน่าเสีย และปัญหาคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน จากการสำรวจและจัดทำข้อมูลเชิงลึกร่วมกันของ พอช. เทศบาลนครเชียงใหม่ และขบวนองค์กรชุมชน พบชุมชนที่ประสบปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัยริมคลองแม่ข่าจำนวน 20 ชุมชน สามารถจัดเก็บข้อมูลครัวเรือนเดือดร้อนได้ทั้งสิ้น 1,822 ครัวเรือน นำไปสู่การสังเคราะห์และตกผลึกเป็นแนวทาง “แม่ข่าโมเดล” ซึ่งเป็นนวัตกรรมการพัฒนาที่เชื่อมโยงการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัย เข้ากับการฟื้นฟูนิเวศคลองและการพัฒนาเมืองเชียงใหม่แบบองค์รวม โดยมี จังหวัดเชียงใหม่ เทศบาลนครเชียงใหม่  พอช.  หน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และองค์กรชุมชนร่วมกันขับเคลื่อน  “แม่ข่าโมเดล” คือการเปลี่ยนกลุ่มผู้บุกรุกหรือผู้เดือดร้อนให้เข้ามาเป็น "หุ้นส่วนในการพัฒนาเมือง" ประชาชนได้สิทธิในที่อยู่อาศัยที่ถูกต้องและเหมาะสม ขณะเดียวกัน ชุมชนจะต้องมีพันธกิจร่วมกันในการดูแลรักษาพื้นที่สาธารณะ การคัดแยกขยะ การบำบัดน้ำเสียเบื้องต้น และการฟื้นฟูภูมิทัศน์ริมคลอง เพื่อให้การพัฒนาที่อยู่อาศัยกลายเป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนเชียงใหม่สู่เมืองน่าอยู่

สำหรับแผนการดำเนินงานในปีงบประมาณ 2569 กระทรวง พม. โดย พอช. ได้กำหนดพื้นที่เป้าหมายเพื่อเร่งขับเคลื่อนการพัฒนาที่อยู่อาศัยให้เกิดผลสัมฤทธิ์ที่เป็นรูปธรรมใน 3 พื้นที่ รวมทั้งสิ้น 239 ครัวเรือน ได้แก่ พื้นที่หลังแขวงเม็งรายจำนวน 39 ครัวเรือน (พื้นที่นำร่องที่มีความก้าวหน้าสูงสุด ซึ่งอยู่ระหว่างเตรียมก่อสร้างบ้านใหม่) ชุมชนกำแพงงามจำนวน 140 ครัวเรือน ชุมชนหัวฝาย จำนวน 60 ครัวเรือน ในส่วนของชุมชนกำแพงงามและชุมชนหัวฝาย ปัจจุบันขบวนองค์กรชุมชนอยู่ระหว่างการเร่งจัดทำข้อมูลครัวเรือน ส่งเสริมการออมทรัพย์อย่างสม่ำเสมอ และจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยให้สอดคล้องกับบริบทเฉพาะของแต่ละพื้นที่ ซึ่งมีมิติความซับซ้อนทั้งในเรื่องการอนุรักษ์แนวเขตโบราณสถาน สิทธิการใช้ประโยชน์ที่ดินตามกฎหมาย การปรับปรุงภูมิทัศน์เพื่อการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และการออกแบบวิถีชีวิตให้อยู่ร่วมกับระบบนิเวศคลองแม่ข่าได้อย่างสมดุล