โชว์พลังศาสตร์และศิลป์ สร้างสรรค์พื้นที่สุขภาวะ

ผลสำรวจจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2554 ระบุว่า พบกลุ่มเยาวชนอายุ 15-24 ปี มีพฤติกรรมการสูบบุหรี่อยู่ที่ร้อยละ 12.7 พบนักสูบหน้าใหม่ที่สูบบุหรี่เกิน 1 ปีถึง 211,474 คน ในจำนวนนี้ร้อยละ 73.7 เริ่มสูบบุหรี่ในช่วงอายุ 15-19 ปี และยังพบว่ามีนักดื่มหน้าใหม่ 1,381,449 คน อายุเฉลี่ยต่ำสุดที่เริ่มดื่มคือ 8 ปี ปัญหาการพนันในวัยเรียนเป็นอีกปัญหาที่สำคัญ โดยพบว่า เยาวชนอายุระหว่าง 15-25 ปี เล่นพนันถึง 4.3 ล้านคน และมีพฤติกรรมที่เข้าข่ายว่าเป็นปัญหาอยู่ 6 แสนคน ทั้งนี้ นักพนันหน้าใหม่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจาก 6.28 แสนคน ในปี 2560 เป็น 7.95 แสนคน ในปี 2564

นับเป็นภาพสะท้อนที่ฟ้องบอกว่า เด็กและเยาวชนไทยจำนวนไม่น้อยที่ติดในวังวนปัญหาจากปัจจัยเสี่ยง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนว่า เด็กและเยาวชนอยู่ในภาวะภูมิคุ้มกันต่อปัจจัยเสี่ยงบกพร่อง จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องหาวิธีการและสร้างกลไกอย่างเป็นระบบ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกัน สร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง รู้เท่าทัน และไม่ถลำตัวเข้าสู่พฤติกรรมเสี่ยง ทั้งจากปัจจัยเสี่ยงหลักและปัจจัยเสี่ยงทางสังคม  การเปิดพื้นที่ให้เยาวชนได้มีโอกาสทำกิจกรรมและใช้เวลาให้เกิดประโยชน์ จึงเป็นหนทางหนึ่งที่หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้ได้

ด้วยเล็งเห็นปัญหานี้ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จึงได้จัดกิจกรรม "เวทีสาธารณะ พื้นที่สร้างสรรค์ทางสังคม ร่วมกัน...เราทำได้ Together Make it Happen" ภายใต้โครงการศิลปินแห่งชาติ ปราชญ์ ปัญญาชน สร้างพื้นที่สร้างสรรค์สำหรับเยาวชนเพื่อลดปัจจัยเสี่ยง ที่อาคารศูนย์เรียนรู้สุขภาวะ จัดโดย Imagine Thailand Movement ร่วมกับ สสส. เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคมที่ผ่านมา โดยชวนศิลปินแห่งชาติ ปราชญ์ ปัญญาชน และเยาวชน ร่วมจุดประกายให้ตระหนักถึงบทบาท ความสำคัญ และเห็นโอกาสที่จะลุกขึ้นมาร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงและสร้างภูมิคุ้มกันให้เยาวชนไทย

นายศรีสุวรรณ ควรขจร รองประธานกรรมการบริหารแผนคณะที่ 1 สสส. ในฐานะประธานการจัดกิจกรรมในครั้งนี้ กล่าวว่า เยาวชนไทยต้องเผชิญปัญหาในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อในการค้นพบตัวเองว่าจะเดินเส้นทางไหนในชีวิต ศิลปินมีความประณีต ถ่ายทอดสิ่งที่เป็นตัวตนในสังคม ปวารณาตัวเป็นสะพานบุญ เพื่อให้งานประสบความสำเร็จขยายออกไปเท่าทันกับสถานการณ์การเปลี่ยนแปลง

"การมีพื้นที่สร้างสรรค์ทางสังคม พื้นที่สุขภาวะ นับเป็นเรื่องที่ สสส.ให้ความสำคัญ เนื่องจากในปัจจุบันเยาวชนถูกรายล้อมไปด้วยปัจจัยเสี่ยงรอบด้าน สสส.จึงสนับสนุนการสร้างพื้นที่สร้างสรรค์สำหรับเยาวชนเพื่อลดปัจจัยเสี่ยง ที่เน้นการปลุกพลังศิลปินแห่งชาติ ศิลปินพื้นบ้าน ปราชญ์ ให้พร้อมใจกันลุกขึ้นมามีบทบาทร่วม และหาแนวทางสร้างเกราะป้องกันเยาวชน โดยประยุกต์ใช้ศิลปศาสตร์ท้องถิ่นร่วมกับทุนของสังคมในพื้นที่ให้กลายเป็นพื้นที่สร้างสรรค์” นายศรีสุวรรณกล่าว 

ดร.อุดม หงส์ชาติกุล ผู้ก่อตั้ง Imagine Thailand Movement ตั้งคำถามเป็นข้อคิดว่าทำไมต้องมีพื้นที่สร้างสรรค์ทางสังคม ด้วยจุดมุ่งหมายคือการสร้างสรรค์สิ่งดีๆ ใหม่ๆ ร่วมกัน Imagine Thailand Movement ชวนคนไทย ผู้นำทุกคนในสังคมลุกมาสร้างการเปลี่ยนแปลงสังคมในแบบที่อยากเห็น ทุกวันนี้สังคมเรามีปัญหาความท้าทายมากมาย สภาพแวดล้อม สภาพเศรษฐกิจทำให้เกิดความเครียด ความเห็นต่าง ความไม่ลงรอยกัน เกิดความขัดแย้ง  การแข่งขันทางธุรกิจ รวมถึงประเด็นด้านอื่นๆ

การสร้างความร่วมมือ คือการสร้างพื้นที่ที่คนอยู่ในสังคมหรือในกลุ่มนั้นๆ สามารถเข้ามาพูดคุย แลกเปลี่ยนกัน โดยพื้นที่นั้นเปิดกว้างเพียงพอ เปิดที่จะรับรู้ในสิ่งที่เราไม่รู้ เปิดที่จะรับรู้ในประเด็นบางอย่างที่บางทีเราไม่อยากจะรู้ จากความร่วมมือของศิลปินแห่งชาติ ปราชญ์ ปัญญาชน ที่เห็นความสำคัญของปัญหาและอยากมีส่วนร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลง ทำให้เกิดพื้นที่สร้างสรรค์ทางสังคมขึ้นมาอย่างหลากหลาย ตามบริบท ความถนัด และความเชี่ยวชาญและต้นทุนทางสังคม รวมถึงความพร้อมและเครือข่าย โดยริเริ่มสร้างทำพื้นที่สร้างสรรค์ในทันที เช่น คุณพ่อเสริม คำแปง ปราชญ์เกษตรอินทรีย์ ตำบลเจดีย์ชัย อ.ปัว จ.น่าน ได้ชวนให้ลูกสาวเปิดบ้านเป็นศูนย์เรียนรู้เชื่อมวัย ชวนคนในชุมชนและคนรุ่นใหม่ รวมถึงนักเรียน มาเรียนรู้เทคนิคการเกษตรอินทรีย์ด้วยวิถีทางธรรมชาติ รวมถึงให้หลักคิดในการขยันอย่างฉลาดปราศจากความจน สามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้

ร่วมกัน...เราทำได้ Together Make it Happen จึงนับเป็นทางเลือกทางออกทุกหน่วยในสังคมไทยพึงเข้าถึง เข้าใจ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้กับเยาวชนไทยอย่างยั่งยืนสืบเนื่องตลอดไป.

................................

กีฬาคือลมหายใจแก้ไขด้วยศิลปศาสตร์

"คุณครูเล็ก" ภัทราวดี มีชูธน ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง ผู้ก่อตั้งโรงเรียนภัทราวดีหัวหิน เป็นผู้จุดประกายให้เกิดโครงการศิลปศาสตร์สังคมอายุยืนมาพัฒนาเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ กล่าวว่า สสส.มีพื้นที่สร้างสรรค์เยอะมาก แต่ละพื้นที่สร้างเด็กช่างคิด การเรียนมวย 100 คน จะได้แชมป์มวย 1 คน “ดิฉันเรียนลำตัดกับครูหวังเต๊ะ แล้วนำไปประยุกต์ เรียนวรรณคดีเพื่อสอนเด็กแต่งกลอน เมื่อเรียนกลองรำมะนาก็นำมาสอนเด็กเคาะโต๊ะเรียนเป็นจังหวะ ห้องสมุดมีพื้นที่สร้างสรรค์ ทำอย่างไรคนไม่ชอบเข้าห้องสมุด ก็ต้องมีกิจกรรมให้เข้าห้องสมุด”

ครูเล็กเล่าว่า “ดิฉันเข้าเรียนวิชา Art Theraphy เพื่อแก้ไขปัญหาเด็กตีกัน กระทรวงศึกษาธิการให้ทำทัณฑ์บนถึงขั้นไล่ออก ดิฉันเป็นทุกข์ไม่อยากไล่เด็กออก ไปเรียน Art Theraphy เจอเด็กโหดๆ ให้เขาเล่นสเกต เขาไม่ใช่นักกีฬาก็ล้มลุกคลุกคลาน เราก็สร้างลานสเกตเพราะอยากให้เขาเก่ง เข้าไปในคุกเราก็ให้วิชาเขาเพื่อเขาจะได้มีงานทำ นำสเกตมาเล่นเป็นละครทำให้เด็กเหล่านี้มีงานทำมีสตางค์ใช้ สร้างลานสเกตเป็นเวทีละครให้เด็กเล่น ในช่วงโควิดละครหยุดแต่เด็กซ้อมสเกต เปิดให้เด็กมาเล่นสเกตฟรีๆ มีการขายกาแฟ ลูกชายสั่งสเกตมาขาย ขายดีมาก มีกำไรจนได้รถบีเอ็มดับเบิลยูมาขับ ไม่ต้องขอเงินแม่ซื้อ เขากลายเป็นเศรษฐีมหัศจรรย์มาก เพราะไม่งอมืองอเท้า แรกๆคนไม่รู้จักสเกต แต่ตอนนี้เด็กทั้งประเทศรู้จักสเกต เล่นสเกตเป็นแล้ว”

เมื่อเด็กติดยามาเล่นสเกตก็เลิกสูบยาได้  มิฉะนั้นจะล้มหกคะเมน เนื่องจากการเล่นแต่ละครั้งต้องใช้เวลา 5-6 ชั่วโมง เล่นทั้งวันไม่มีเวลาสูบยา ในที่สุดก็เลิกยาได้ “ดิฉันถูกยุจะเกิดไฟจุดประกาย สสส. follow up ประชุมกันจนเกิดไอเดีย ดิฉันยังมีแผนการต่อไป hub หัวหิน hub education อยู่ในเว็บไซต์เดียวกัน เมื่อเข้าไปในเว็บหนึ่งก็จะเชื่อมต่อความรู้ได้ทั้งหมด สสส.จะต้องไปหาทุนมาสนับสนุน เราต้องทำให้เด็กอยากเรียนรู้เพื่อประสบความสำเร็จในชีวิต กีฬาคือลมหายใจแก้ไขด้วยศิลปศาสตร์”

ครูภัทราวดีกล่าวว่า ได้นำความรู้ความเชี่ยวชาญด้านศิลปศาสตร์การแสดงเข้ามาใช้กล่อมเกลา สร้างการเปลี่ยนแปลงให้เยาวชน ซึ่งจากความสำเร็จ ที่ชุมชนเพชรหึงษ์ อ.พระประแดง จ.สมุทรปราการ ให้ก้าวข้ามปัญหายาเสพติด สู่การสร้างชีวิตใหม่ มีการฝึกทักษะกีฬาสเกตจนเชี่ยวชาญ และยังเปิดบ้านเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ สอนน้องๆ ในชุมชนเล่นสเกตและกลับไปเรียนหนังสือ และที่ชุมชนเจ็ดเสมียน จ.ราชบุรี เปลี่ยนลานอเนกประสงค์ที่ถูกปล่อยรกร้าง ทำเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ของชุมชน ออกแบบเป็นลานสเกตในวัดเป็นแห่งแรกในประเทศไทย นอกจากนี้ยังริเริ่มโปรเจกต์ ละคร เสน่ห์...รอยรั่ว โดยชวนลูกศิษย์เชี่ยวชาญด้านการกำกับการแสดงมาร่วมกันทำละครออนไลน์สร้างสรรค์สังคม เพื่อคนทุกวัยได้เรียนรู้การสื่อสารอย่างสรรค์และการเคารพความเป็นมนุษย์

“ขณะนี้มีพื้นที่สุขภาวะของเยาวชนที่กำลังพัฒนาสู่การเป็นพื้นที่สุขภาวะต้นแบบ 8 แห่ง ได้แก่ 1.ชุมชนคลองมหาสวัสดิ์ จ.นครปฐม 2.ชุมชนวัดโพธิ์เรียง กรุงเทพมหานคร 3.ศูนย์การเรียนรู้เสริมทรัพย์ ต.เจดีย์ชัย จ.น่าน 4.ศูนย์การเรียนรู้ลำตัดหวังเต๊ะ-คุณแม่ศรีนวล ขำอาจ จ.นครปฐม 5.ชุมชนบ้าน ท่ามะพร้าว จ.กระบี่ 6.สวนศิลป์บ้านดิน ชุมชนเจ็ดเสมียน จ.ราชบุรี 7.โรงเรียนภัทราวดี หัวหิน จ.ประจวบคีรีขันธ์ และ 8.ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนบ้านหัวอ่าว จ.นครปฐม” คุณครูเล็ก ภัทราวดี กล่าว

“วันที่ 7 มิ.ย. ดูเว็บไซต์ช่องภัทราวดี channel ดูฟรีทุ่มครึ่ง ดูละคร 15 นาที แสดงความคิดเห็นแลกเปลี่ยนกัน คนดูแสดงความคิดเห็นให้คนทำละครได้รับรู้ แทนที่จะคุยกันอยู่ในบ้าน เมื่อดูตัวอย่างละครแล้วให้กด like กด share ทุกวันอังคารและพฤหัสบดี ดูละคร 15 นาที มีทั้งหมด 16ตอน คนดูแสดงความคิดเห็นกับคนทำละคร Nothing is impossible ไม่มีอะไรที่มนุษย์ทำไม่ได้ ถ้าเรามีความมุ่งมั่นให้ประสบความสำเร็จ” ครูเล็กกล่าวตอนท้าย.