อธิบดี สวธ.เปิดบ้านศิลปินแห่งชาติ‘ครูปี๊บ คงลายทอง’ แหล่งเรียนรู้-สร้างแรงบันดาลใจดนตรีไทย

วันที่ 29 มกราคม 2569 เวลา 10.00 น. นางยุถิกา อิศรางกูร ณ อยุธยา อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม เป็นประธานในพิธีเปิดบ้านศิลปินแห่งชาติ นายปี๊บ คงลายทอง ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) พุทธศักราช 2563 โดยมีนายชัยพล ภูต้องลม รองผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบุรี นางกัญญพัชร นางาม วัฒนธรรมจังหวัดเพชรบุรี หัวหน้าส่วนราชการจังหวัดเพชรบุรี คณะผู้บริหารและบุคลากรกรมส่งเสริมวัฒนธรรม คณะศิลปินแห่งชาติ เข้าร่วมพิธี ณ บ้านปีวรี ครูปี๊บ อารี คงลายทอง บ้านเลขที่5/3 หมู่ที่ 2 ตำบลบางจาก อำเภอเมืองเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี

นางยุถิกา อิศรางกูร ณ อยุธยา อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กล่าวว่า การเปิดบ้านศิลปินแห่งชาติของครูปี๊บ คงลายทอง ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) พ.ศ.2563 นับเป็นโอกาสสำคัญที่จะได้ยกย่องเกียรติคุณของครูปี๊บ พร้อมทั้งร่วมเป็นสักขีพยานในการเผยแพร่ผลงาน และองค์ความรู้ทางศิลปะการแสดงดนตรีไทยต่อสาธารณชน ทั้งนี้ ครูปี๊บ คงลายทอง เป็นศิลปินแห่งชาติผู้ทรงคุณค่า มีความมุ่งมั่นอุทิศชีวิตเพื่อสืบสานและถ่ายทอดภูมิปัญญาดนตรีไทยให้คงอยู่คู่สังคมไทย ทั้งการแสดง การประพันธ์ การสอน และการสร้างสรรค์ผลงานดนตรีที่ทรงคุณค่าให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้และชื่นชม ซึ่งการเปิดบ้านของครูปี๊บหลังนี้ไม่ได้เป็นเพียงที่พักอาศัยของครูปี๊บเท่านั้น แต่เป็นแหล่งเรียนรู้และแรงบันดาลใจสำหรับเยาวชน ศิลปินรุ่นใหม่ และผู้ที่สนใจศิลปวัฒนธรรมไทย ก่อให้เกิดการส่งเสริมและเผยแพร่ศิลปะการแสดงดนตรีไทยให้เป็นที่รู้จักและภาคภูมิใจในอนาคต

นายชัยพล ภูต้องลม รองผู้ว่าฯ เพชรบุรี กล่าวว่า จังหวัดเพชรบุรี เป็นเมืองวัฒนธรรม สืบทอดสกุลช่างเมืองเพชร ทั้งช่างปั้น ช่างเขียน ช่างแทงหยวก ช่างรัก ช่างแกะสลัก ช่างทอง และที่สำคัญสิ่งเหล่านี้ได้รับการถ่ายทอดมาอย่างต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่นจนถึงปัจจุบันนี้ เป็นเมืองสามวังมาจากเขาวัง พระนครคีรี พระราชวังบ้านปืน สร้างโดยรัชกาลที่5 และพระราชนิเวศน์มฤคทายวันรัชกาลที่ 6 ทรงสร้าง เป็นเมืองสามรส รสหวานเป็นอัตลักษณ์จากน้ำตาลโตนด รสเค็มมาจากเกลือบ้านแหลม รสปรี้ยวคือมะนาวแป้นจากอำเภอท่ายาง ทั่งยังเป็นเมืองสร้างสรรค์ด้านอาหารได้รับการรับรองจากยูเนสโก ปี 2564 เพชรบุรีมีมีทุนทางศิลปะการแสดงและดนตรีไทย ซึ่งได้รับการสืบสานจากรุ่นสู่รุ่นอย่างต่อเนื่อง บ้าน ศิลปินแห่งชาติเป็นแหล่งบ่มเพาะดนตรีผู้มีฝีมือ ครูปี๊บ คงลายทองอุทิศตนถ่ายทอดองค์ความรู้ทางวัฒนธรรมให้กับลูกหลานเมืองเพชร มีการอนุรักษ์ สืบสาน ต่อยอดจนถึงปัจจุบันนี้ ครูปี๊บ คงลายทอง เป็นบุคคลต้นแบบ จุดประกายให้คนเพชรบุรีธำรงรักษาศิลปะการแสดงดนตรีไทยให้อยู่คู่ประเทศไทย

กิจกรรมวันเปิดบ้านศิลปินแห่งชาติ มีการแสดงชุด “สถิตในดวงใจตราบนิจนิรันดร์” พิธีเปิดป้ายบ้านศิลปินแห่งชาติ และการเยี่ยมชมนิทรรศการและบ้านปีวรี นำชมโดยศิลปินแห่งชาติ ถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ด้วยตนเอง เพื่อพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่ยั่งยืนของชุมชน

สำหรับ“ครูปี๊บ” หรือ นายปี๊บ คงลายทอง เกิดเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม2596 ภูมิลำเนาอยู่ธนบุรี กรุงเทพมหานคร ปัจจุบันมีอายุ73 ปี ถือกำเนิดมาในครอบครัวศิลปินดนตรีไทย เป็นทายาทคนสุดท้องของครูปี่คนสำคัญ ได้แก่ ครูเทียบ และคุณแม่สว่าง คงลายทอง โดยในวัยเด็กเริ่มเข้ารับการศึกษาด้านนาฏศิลป์ ณ โรงเรียนนาฏศิลป (ปัจจุบันคือวิทยาลัยนาฏศิลป) จากนั้นสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากวิทยาลัยครูบ้านสมเด็จเจ้าพระยา และสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโท ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวัฒนธรรมดนตรี จากมหาวิทยาลัยมหิดล เมื่อ พ.ศ.2538 ต่อมาได้รับพระราชทานปริญญาศิลปกรรมศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาดนตรีไทย จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง เมื่อพ.ศ.2558

ครูปี๊บ คงลายทอง เป็นบุคคลต้นแบบ (role model) ในด้านการใฝ่เรียนรู้อย่างมุ่งมั่นและตั้งใจ โดยเริ่มต้นเรียนฆ้องวงใหญ่กับคุณครูสอน วงฆ้อง ฝึกฝนเรียนปี่พาทย์เพิ่มเติมกับครูรัศมี คงลายทอง ต่อเพลงโหมโรงเช้า โหมโรงเย็น เพลงช้าเพลงเร็ว หลังจากนั้นได้เรียนเป่าปี่กับครูเทียบ คงลายทอง และได้ฝึกเพิ่มเติมกับครูบุญช่วย โสวัตร จนมีความชำนาญมากขึ้น ต่อมาเมื่อเข้ารับราชการที่กรมศิลปากร ได้ศึกษาเพิ่มเติมจากหม่อมหลวงสุรักษ์ สวัสดิกุล ครูทวี คงลายทอง ครูจิรัส อาจณรงค์ และรับมอบโองการไหว้ครูจากครูสิริชัยชาญ ฟักจำรูญ

นอกจากนี้ ครูปี๊บ คงลายทอง เป็นผู้ที่ได้สืบทอดองค์ความรู้ทางดนตรีจากสำนักพระยาเสนาะดุริยางค์ (แช่ม สุนทรวาทิน) รวมทั้งรักษาเอกลักษณ์ในการถ่ายทอดความรู้โดยเฉพาะเครื่องเป่าของสำนักพระยาเสนาะดุริยางค์ไว้เป็นอย่างดี โดยใช้ระบบการเรียนการสอนแบบมุขปาฐะ (oral tradition) และถ่ายทอดองค์ความรู้ต่าง ๆ ตั้งแต่ระเบียบวิธีการนั่ง การจับขลุ่ย และการวางนิ้วต่าง ๆ ตามหลักการของสำนักอย่างเป็นระเบียบแบบแผน อีกทั้งยังเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ใช้ทักษะที่ได้เรียนมาปรับใช้และแก้ปัญหา ทำให้ผู้เรียนรู้จักทักษะและกระบวนการในการผูกกลอนเพลงสำนวนต่าง ๆ และสามารถนำไปใช้ในการเป่าขลุ่ยชนิดต่าง ๆ ได้อย่างถูกต้อง

ครูปี๊บ คงลายทอง เป็นผู้ที่มีฝีมือในการเป่าปี่เป่าขลุ่ยได้อย่างไพเราะมีชั้นเชิงแพรวพราว เข้าใจในการถ่ายทอดอารมณ์เพลงที่ประณีต มีความมานะในการฝึกฝนอย่างยิ่ง จนสามารถบรรเลงบทเพลงสำหรับแสดงทักษะชั้นสูงของปี่และขลุ่ยโดยใช้กลวิธีในการควบคุมลม ลิ้น นิ้ว ที่เป็นเม็ดพรายต่าง ๆ ของสายเสนาะดุริยางค์ได้อย่างครบถ้วน เมื่อครั้นที่ครูปี๊บปฏิบัติงานที่กรมศิลปากรจนถึงเกษียณอายุในตำแหน่งหัวหน้ากลุ่มดุริยางค์ไทย สำนักการสังคีต ได้ตั้งใจปฏิบัติหน้าที่ทั้งงานราชการ งานรัฐพิธี งานพระราชพิธี งานสนองเบื้องพระยุคลบาท สถาบันพระมหากษัตริย์ และพระบรมวงศานุวงศ์ อีกทั้งได้ทำหน้าที่เป็นเสาหลักในการเผยแพร่วัฒนธรรมดนตรีไทยและปฏิบัติงานรับใช้สังคมตลอดมา นอกจากนี้ ครูปี๊บได้ถูกรับเชิญเป็นอาจารย์พิเศษและวิทยากรผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทยให้กับสถาบันการศึกษาและสถาบันอุดมศึกษาหลายแห่งทั่วประเทศ เป็นผู้ประกอบพิธีไหว้ครูให้กับหน่วยงานและสถาบันการศึกษาต่าง ๆ ได้ร่วมงานกับวงดนตรีสำคัญหลายวง อาทิ วงบ้านปลายเนิน วงดุริยประณีต วงจุฬาวาทิต วงฟองน้ำ และวงวัยหวาน

อนึ่ง ครูปี๊บ คงลายทอง ยังมีงานบันทึกเสียงสำคัญเผยแพร่ผ่านสื่อวิทยุโทรทัศน์ไว้เป็นจำนวนมาก เช่น เพลงนำรายการ “จดหมายเหตุกรุงศรี” ทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบก ช่อง 7 (ปัจจุบันคือ ช่อง 7HD) และ เพลงเดี่ยวชั้นสูงของปี่และขลุ่ย เป็นต้น ประกอบกับได้ชำระและประพันธ์หนทางเพลงเดี่ยวปี่ เดี่ยวขลุ่ยที่สำคัญไว้หลายเพลง ได้แก่ เพลงปี่ประกอบรำฉุยฉายทุกชุด เพลงแขกมอญ เพลงลมพัดชายเขา และเพลงนารายณ์แปลงรูป นับได้ว่า ครูปี๊บ คงลายทอง เป็นผู้สร้างแรงบันดาลใจให้กับเยาวชน นักเรียน และนักศึกษา ทั้งในด้านการบรรเลงและการประพฤติปฏิบัติตนที่ดีงามอยู่ในศีลธรรม อ่อนน้อมถ่อมตน ทั้งรักษาคุณภาพของความเป็นครูและศิลปินผู้ทำหน้าที่สืบสาน ต่อยอดองค์ความรู้ด้านดนตรีไทย โดดเด่นเป็นที่ประจักษ์ต่อสายตาสาธารณชน และสร้างคุณูปการอย่างยิ่งยวดแก่สังคมไทยอย่างแท้จริง