'เอ็ดดี้ อัษฎางค์' วิเคราะห์ใครอันตรายกว่ากัน ส้มรื้อราก-น้ำเงินรวบอำนาจ

27 กรกฎาคม 2569 - นายอัษฎางค์ ยมนาค หรือ เอ็ดดี้ นักวิชาการอิสระ โพสต์เฟซบุ๊กเผยแพร่บทความเรื่อง "ใครอันตรายกว่ากัน" ส้มรื้อราก น้ำเงินรวบอำนาจ มีเนื้อหาดังนี้ การเมืองไทยในวันนี้ดูเหมือนกำลังบีบให้ประชาชนเลือกอยู่ระหว่างความเสี่ยงสองแบบ

ด้านหนึ่งคือฝ่ายการเมืองที่เสนอการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง ตั้งแต่รัฐธรรมนูญ กองทัพ ระบบความมั่นคง การกระจายอำนาจ องค์กรอิสระ ไปจนถึงประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์

อีกด้านหนึ่งคือการเมืองแบบเครือข่ายอำนาจ ซึ่งอาจไม่ได้ประกาศว่าจะรื้อโครงสร้างเดิม แต่ถูกตั้งคำถามว่าอาจใช้อำนาจ เงิน ความสัมพันธ์ และระบบอุปถัมภ์ เข้าไปครอบงำกลไกของรัฐจากภายใน

ข้อกล่าวหาเรื่องการฮั้วเลือกสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2567 จึงไม่ได้สำคัญเฉพาะในฐานะคดีทุจริตเลือกตั้ง หากข้อกล่าวหาได้รับการพิสูจน์ สิ่งที่เกิดขึ้นอาจหมายถึงความพยายามสร้างบล็อกอำนาจในสถาบันที่มีบทบาทต่อการออกกฎหมาย การแก้รัฐธรรมนูญ และการเห็นชอบบุคคลที่จะเข้าไปทำหน้าที่ในองค์กรตรวจสอบสำคัญของประเทศ

นี่คือเหตุผลที่ประชาชนจำนวนหนึ่งรู้สึกเหมือนกำลังถูกบีบให้เลือกระหว่างฝ่ายที่ถูกมองว่าอาจรื้อโครงสร้างประเทศกับฝ่ายที่ถูกกล่าวหาว่าใช้อำนาจเครือข่ายครอบระบบ

แต่คำถามสำคัญคือ เรามีเพียงสองทางเลือกนี้จริงหรือไม่

และในกรณีที่ใช้เกณฑ์ว่า “ฝ่ายใดอาจสร้างความเสียหายต่อโครงสร้างและความต่อเนื่องของระบอบได้ลึกกว่า” ขั้วพรรคส้มมีความเสี่ยงสูงกว่า

ทำไมขั้วพรรคส้มอาจอันตรายกว่า

1. ขั้วเครือข่ายอำนาจต้องการ “ครอบครองระบบ” แต่ขั้วพรรคส้มต้องการ “ออกแบบระบบใหม่”

ฝ่ายที่ถูกกล่าวหาว่าใช้อำนาจเครือข่าย หากข้อกล่าวหาเป็นจริง ย่อมเป็นอันตราย เพราะอาจใช้เงิน ระบบอุปถัมภ์ และการจัดตั้งคะแนนเพื่อครอบงำวุฒิสภาและองค์กรตรวจสอบ

แต่โดยธรรมชาติ เครือข่ายเช่นนี้ยังต้องอาศัยระบบเดิมเพื่อรักษาอำนาจ มันจึงมีลักษณะเป็น “ปรสิตของระบบ” คือเกาะกิน บิดเบือน และแสวงหาประโยชน์จากโครงสร้างที่มีอยู่ โดยไม่ได้จำเป็นต้องล้มเลิกโครงสร้างนั้น

ส่วนพรรคประชาชนประกาศอย่างเป็นทางการว่าต้องการรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ทบทวนการมีอยู่ของวุฒิสภาหรือเปลี่ยนที่มา ยกเครื่องศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ ยกเลิกยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี เปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลกับกองทัพ และกระจายอำนาจลงสู่ท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง นี่ไม่ใช่การเปลี่ยนนโยบายรายเรื่อง แต่เป็นการเปลี่ยน สถาปัตยกรรมอำนาจของรัฐ หลายส่วนพร้อมกัน

2. ความเสียหายของการยึดกลไกยังเป็นการบิดเบือนระบบ แต่การเปลี่ยนแกนระบอบอาจย้อนกลับยากกว่า

การฮั้ว การซื้อเสียง การครอบงำองค์กรอิสระ หรือการใช้อำนาจเครือข่ายเป็นความเสียหายร้ายแรง แต่ในทางหลักการยังสามารถจัดการได้ด้วยการสอบสวนเส้นทางเงิน เพิกถอนผู้ได้ตำแหน่งโดยมิชอบ ลงโทษผู้สั่งการ แก้กติกา และรื้อเครือข่าย

ส่วนการเปลี่ยนรัฐธรรมนูญ ระบบสภา โครงสร้างองค์กรอิสระ ความสัมพันธ์ระหว่างสถาบันทางการเมือง และบทบาทของสถาบันหลัก หากเกิดขึ้นพร้อมกันและได้รับการทำให้เป็นปกติทางการเมืองแล้ว อาจย้อนกลับได้ยากกว่า เพราะไม่ได้เปลี่ยนเพียงตัวผู้ใช้อำนาจ แต่เปลี่ยนกติกาว่า อำนาจใดจะมีอยู่ ใครจะเป็นผู้ใช้อำนาจ และอะไรจะถูกถือว่าชอบธรรมในอนาคต

จึงอาจกล่าวได้ว่า เครือข่ายอำนาจเป็นภัยต่อความสุจริตของระบบ แต่ขบวนการเปลี่ยนโครงสร้างอาจเป็นภัยต่อรูปร่างและความต่อเนื่องของระบบเอง

3. กรณีพรรคก้าวไกลไม่ใช่เพียงข้อกล่าวหาทางการเมือง

ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยที่ 3/2567 เกี่ยวกับการใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครอง และต่อมามีคำวินิจฉัยที่ 20/2567 ให้ยุบพรรคก้าวไกล โดยอาศัยพฤติการณ์เกี่ยวกับการผลักดันแก้ไขมาตรา 112 และการดำเนินกิจกรรมที่ศาลเห็นว่าเข้าเหตุทางกฎหมายตามที่วินิจฉัยไว้

เรื่องนี้ทำให้ความกังวลต่อขั้วพรรคส้มมีฐานมากกว่าความรู้สึกหรือการโฆษณาทางการเมือง เพราะมีคำวินิจฉัยขององค์กรตามรัฐธรรมนูญรองรับว่า พรรคต้นสายเคยก้าวข้ามเส้นที่ศาลเห็นว่าเป็นภัยต่อระบอบ

พรรคประชาชนสืบทอดแนวทางและบุคลากรจากพรรคก้าวไกล ซึ่งเคยถูกศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยยุบจากพฤติการณ์ที่ศาลเห็นว่าเกี่ยวข้องกับการล้มล้างการปกครอง จึงไม่อาจมองความเสี่ยงจากขั้วนี้เป็นเพียงข้อกล่าวหาของฝ่ายตรงข้ามได้