นักธรณีภัยพิบัติ ไขปม 'มหาอุทกภัยเนปาล' ทำไมมวลน้ำมหาศาลจึงไหลทะลักเหมือนเขื่อนแตก

ผู้เชี่ยวชาญธรณีภัยพิบัติ ชี้เหตุการณ์มหาอุทกภัยเนปาล หินจากธารน้ำแข็งเทือกเขาพังถล่มอย่างฉับพลัน ปิดกั้นลำน้ำสาขาเกิดการสะสมตัวของคลื่นมวลน้ำมหาศาล กลายเป็นเขื่อนธรรมชาติ ซึ่งไม่แข็งแรงเหมือนเขื่อนทางวิศวกรรม เมื่อน้ำสะสมมากจนล้น หรือ รั่ว จึงเกิดพฤติกรรมเหมือนเขื่อนแตก ไม่มีการแจ้งเตือนล่วงหน้า ที่สำคัญอาจมีเขื่อนธรรมชาติแบบนี้หลายจุดตามแนวร่องเขาเดียวกัน

27 สิงหาคม 2569 - รศ.ดร.สุทธิศักดิ์ ศรลัมพ์ ผู้เชี่ยวชาญธรณีภัยพิบัติ อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมโยธา สาขาวิศวกรรมปฐพีและฐานราก คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โพสต์เฟซบุ๊ก ให้ข้อมูลวิเคราะห์เหตุการณ์วิปโยคที่เนปาลเกิดน้ำท่วมฉับพลัน ดินถล่มครั้งใหญ่ ระบุว่า การเเตกของ Glacier lake ที่เกิดจาก Landslide Dam จาก Ice-rock avalanche หรือการยุบตัวของธารน้ำเเข็งอย่างฉับพลัน, จีน-เนปาล 2026 กรณีน้ำหลากขนาดใหญ่ที่เกิดที่ทิเบต-เนปาล

1. ดูจากลักษณะมวลน้ำ ปริมาณน้ำ โดยเฉพาะ มวลน้ำระลอกเเรกที่สูง เป็นมวลใหญ่ เเรงเเละเร็ว ลักษณะไม่เหมือนน้ำป่าไหลหลากทั่วไป

2. ลักษณะการไหลของน้ำเหมือนเขื่อนเเตก!!

3. เเต่ถ้าไม่มีเขื่อนที่ไหนเเตก ที่เป็นไปได้คือการเเตกของเขื่อนหรือทะเลสาบธรรมชาติหรือการถล่มของธารน้ำเเข็ง หรือที่เเย่ที่สุดคือทั้งหมดประกอบกัน

4. Landslide dam คือเขื่อนธรรมชาติที่เกิดจากการถล่มของภูเขาจากฝนตกหนักหรือจากเเผ่นดินไหว โดยถล่มลงมาปิดร่องเขาตัว V เเละมีลำน้ำไหลอยู่ ในกรณีนี้เนื่องจากภูเขาด้านบนเป็นธารน้ำเเข็งสูงชันจึงเป็นไปได้ว่าเกิดการถล่มลงมาขวางร่องเขาที่อยู่ใต้ธารน้ำเเข็ง

5. มวลดินถล่มไหลลงมาปิดกั้นลำน้ำ กลายเป็นเขื่อนธรรมชาติที่เรียกว่า "Landslide Dam"

6. น้ำในลำธารที่เคยไหลได้ปกติก็ถูก Block เเละเริ่มสะสมตัว กลายเป็นเเอ่งน้ำขนาดใหญ่ (Landslide lake) กรณีที่เขื่อนนี้อยู่ด้านล่างของธารน้ำเเข็ง ก็จะรับน้ำที่ละลายลงมาจากธารน้ำเเข็ง สะสมตัวกลายเป็นเเอ่งน้ำขนาดใหญ่ที่เรียกว่า Glacier lake หรือทะเลสาบธารน้ำเเข็ง

7. เเต่เขื่อนธรรมชาติที่เกิดจากดินถล่มนี้ ไม่มีความเเข็งเเรงเหมือนเขื่อนทางวิศวกรรมที่สร้างโดยมนุษย์ ไม่มีระบบกรอง ไม่ได้บดอัด ไม่มีอาคารระบายน้ำล้น

8. Landslide dam นี้เมื่อสะสมน้ำเป็นปริมาณมากอาจจะเริ่มล้น หรือ รั่ว เกิดพฤติกรรมเหมือนเขื่อนเเตก ไม่มีการเตือนได้ล่วงหน้า เเละอาจจะอยู่บนภูเขาที่ห่างไกล สูง ที่สำคัญคือ อาจจะไม่ได้มีตำเเหน่งเดียว เเต่อาจจะมีหลายๆเขื่อนเเบบนี้ตามเเนวร่องเขาเดียวกัน

9. เมื่อ Landslide dam เเตก จะปล่อยมวลน้ำที่สะสมมหาศาลออกมา เเละในหลายกรณีคือเเตกเเบบพัดพาทั้งมวลที่ขวางอยู่ออกไป ทำให้เกิดมวลน้ำขนาดใหญ่ สูง พลังงานมากเพราะไหลจากที่สูง ลงมาทำลายล้างทุกสิ่ง หรืออาจจะเกิดการพิบัติต่อเนื่องสะสมของเขื่อนธรรมชาตินี้หลายๆตัวตามเเนวลำน้ำเดียวกันสะสมเป็นมวลน้ำใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ (Cascade failure)

10. ปัจจัยกระตุ้นอีกประการที่เป็นไปได้คือการเกิดการถล่มของธารน้ำเเข็งอย่างฉับพลัน (ice-rock avalanche) ไหลลงมาใน Landslide lake หรือ Glacier lake นี้ ทำให้เกิดคลื่นมวลน้ำขนาดใหญ่ไหลข้ามเเละพังทลาย Landslide dam นี้ ปลดปล่อยมวลน้ำในทะเลสาบธารน้ำเเข็งให้ทะลักออกมา (Glacier lake outburst flood, GLOF)

11. เนื่องจากการพิบัติทั้งหมดที่เกิดขึ้นเกิดในระดับความสูงที่สูงมาก ดังนั้นการไหลลงมาของน้ำก็จะเพิ่มความเร็ว เเรง มากๆยิ่งขึ้นเมื่อลงมาในพื้นที่ด้านล่าง

12. ปกติเเล้วในพื้นที่ภูเขาเช่นนี้ เมื่อเกิด Landslide dam จากเเผ่นดินไหวขนาดใหญ่ จะต้องไประเบิด ไป Clear ไม่ให้มีการสะสมของน้ำจนกลายเป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ เเต่ถ้าอยู่สูงมากๆก็ลำบากที่จะไปดำเนินการ

13. การเเตกของ Landslide dam หรือ landslide lake จะเกิดตอนไหนก็ได้ เเม้กระทั่งวันที่เเดดจ้า ฝนไม่ตก จึงเรียกการพิบัติเเบบนี้ว่า "Sunny day failure"