รัฐบาลลุยแก้ขยะอิเล็กทรอนิกส์ครบวงจร!

รัฐบาลเดินหน้าแก้ขยะอิเล็กทรอนิกส์ครบวงจร ตรวจโรงงาน 752 แห่ง พบผิดกฎหมาย 375 แห่ง สกัดนำเข้าเถื่อน 89 ตู้ เร่งคุมเศษโลหะ–ปรับบทลงโทษ ตั้งเป้าเสนอ ครม. ธันวาคมนี้

12 พ.ย.2569 - นางสาวลลิดา เพริศวิวัฒนา รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า รัฐบาลภายใต้การนำของนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เดินหน้ายกระดับการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายอย่างเป็นระบบ โดยในการประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ครั้งที่ 1/2569 ซึ่งมีนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นประธาน ที่ประชุมได้เห็นชอบกลไกขับเคลื่อนการทำงานคู่ขนาน 3 ด้าน ทั้งการตรวจสอบและปราบปราม การควบคุมการนำเข้า–ส่งออก และการปรับปรุงกฎหมาย เพื่อแก้ไขปัญหาตั้งแต่ต้นทางการนำเข้า การประกอบกิจการโรงงาน ไปจนถึงการลักลอบทิ้งและกำจัดของเสีย พร้อมเร่งจัดทำมาตรการควบคุมเศษโลหะและสินค้ากลุ่มเสี่ยง โดยตั้งเป้าเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาภายในเดือนธันวาคม 2569

นางสาวลลิดา กล่าวว่า คณะกรรมการกำหนดแนวทางดำเนินงาน 3 ด้าน หรือ 3 Track ได้แก่ ด้านที่ 1 การตรวจสอบและปราบปราม เร่งลงพื้นที่ตรวจสอบโรงงานและข้อร้องเรียน สกัดกั้นการนำเข้าผิดกฎหมาย และดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด ด้านที่ 2 การควบคุมการนำเข้าและส่งออก เพื่อป้องกันการลักลอบนำขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายเข้าประเทศผ่านสินค้ากลุ่มเสี่ยง และด้านที่ 3 การปรับปรุงกฎหมายและบทลงโทษ เพื่อปิดช่องว่างทางกฎหมายและเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้ในระยะยาว โดยประธานที่ประชุมเน้นย้ำว่ามาตรการทั้งหมดต้องสามารถปฏิบัติและควบคุมได้จริง ไม่ใช่เพียงกำหนดกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดแต่ไม่สามารถบังคับใช้ได้

สำหรับผลการดำเนินงานเชิงรุก กระทรวงอุตสาหกรรมได้จัดชุดปฏิบัติการบูรณาการระหว่างกรมโรงงานอุตสาหกรรมและสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด จำนวน 50 ทีม ลงพื้นที่ตรวจสอบโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 แล้ว 752 แห่ง จากเป้าหมายในฐานทะเบียน 3,049 แห่ง พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัติโรงงาน 375 แห่ง และออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง โดยส่วนใหญ่เป็นคำสั่งให้ปรับปรุงแก้ไขตามข้อบกพร่องที่ตรวจพบ ไม่ใช่การสั่งปิดโรงงานทั้งหมด ขณะที่มีคำสั่งให้ปิดโรงงานเพื่อปรับปรุง 8 แห่ง และเพิกถอนใบอนุญาตโรงงานแล้ว 1 แห่ง เนื่องจากฝ่าฝืนคำสั่งหยุดประกอบกิจการอย่างร้ายแรง

ทั้งนี้ กระทรวงอุตสาหกรรมยืนยันว่าจะติดตามการแก้ไขภายในระยะเวลาที่กำหนดอย่างเคร่งครัด โดยไม่ผ่อนผันขยายเวลาแก้ไขซ้ำอย่างไม่มีเหตุผล หากโรงงานที่ถูกสั่งให้ปรับปรุงยังไม่ดำเนินการเมื่อครบกำหนด จะพิจารณาสั่งหยุดประกอบกิจการ และหากยังฝ่าฝืนคำสั่งหยุดเพื่อแก้ไข จะพิจารณาเพิกถอนใบอนุญาตตามขั้นตอนกฎหมาย พร้อมให้แยกประเภทความผิดและผลการดำเนินการอย่างชัดเจน เพื่อให้ประชาชนสามารถติดตามผลการบังคับใช้กฎหมายได้อย่างเป็นรูปธรรม

ด้านกรมศุลกากรรายงานผลการสกัดกั้นการนำเข้าผิดกฎหมาย ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม–9 พฤศจิกายน 2569 สามารถจับกุมได้รวม 89 ตู้คอนเทนเนอร์ น้ำหนักประมาณ 1.9 ล้านกิโลกรัม โดยบูรณาการการตรวจสอบร่วมกับกรมโรงงานอุตสาหกรรมและกรมควบคุมมลพิษ เพื่อป้องกันการสำแดงสินค้าอันเป็นเท็จ การลักลอบนำขยะอิเล็กทรอนิกส์ปะปนมากับเศษโลหะ และการเปลี่ยนพิกัดสินค้าเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ

ขณะเดียวกัน กรมควบคุมมลพิษร่วมกับชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตรวจสอบเรื่องร้องเรียนและปัญหามลพิษในพื้นที่ภาคตะวันออกแล้ว 7 กรณี ครอบคลุมการลักลอบทิ้งของเสีย การตรวจสอบโกดังที่พบวัสดุและอุปกรณ์เข้าข่ายขยะอิเล็กทรอนิกส์ และโรงงานที่ไม่มีใบอนุญาต โดยมีการประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อสั่งหยุดกิจการ ยึดอายัดเครื่องจักร และร้องทุกข์กล่าวโทษตามข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี รวมถึงเตรียมส่งต่อกรมสอบสวนคดีพิเศษในกรณีที่พบของกลางจำนวนมาก เพื่อให้การตรวจสอบนำไปสู่การดำเนินคดีอย่างจริงจัง

นางสาวลลิดา กล่าวเพิ่มเติมว่า สำหรับมาตรการควบคุมการนำเข้า–ส่งออก ที่ประชุมรับทราบข้อเสนอควบคุมการนำเข้าเศษเหล็ก เศษอะลูมิเนียม และเศษทองแดง โดยพิจารณากำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับสิ่งปนเปื้อน หนังสือรับรองจากประเทศต้นทาง คุณสมบัติของผู้นำเข้า และการตรวจสอบร่วมระหว่างกรมศุลกากร กรมโรงงานอุตสาหกรรม และกรมควบคุมมลพิษ รวมถึงข้อเสนอห้ามส่งออกเศษโลหะบางประเภท เพื่อสงวนวัตถุดิบให้ภาคอุตสาหกรรมภายในประเทศ โดยต้องศึกษารายละเอียดและข้อยกเว้นให้เหมาะสมกับการใช้งานจริง

ที่ประชุมเห็นชอบให้คณะทำงานซึ่งมีอธิบดีกรมศุลกากรและอธิบดีกรมการค้าต่างประเทศเป็นประธานร่วม เร่งจัดทำรายละเอียดมาตรการดังกล่าว เสนอต่อคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ภายในสัปดาห์ที่ 4 ของเดือนพฤศจิกายน 2569 ก่อนเสนอผ่านคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติและคณะรัฐมนตรีตามขั้นตอน โดยตั้งเป้าภายในเดือนธันวาคม 2569 ทั้งนี้ ต้องคำนึงถึงการป้องกันการหลีกเลี่ยงพิกัดสินค้า ความพร้อมในการตรวจสอบ และความจำเป็นด้านวัตถุดิบของอุตสาหกรรมรีไซเคิลควบคู่กัน

สำหรับการขยายผลปราบปรามในพื้นที่ ที่ประชุมให้เพิ่มการตรวจสอบโรงงานเถื่อนและสถานประกอบการนอกระบบทะเบียน โดยไม่จำกัดเฉพาะโรงงานที่ได้รับใบอนุญาต พร้อมให้กระทรวงมหาดไทยประสานผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ร่วมเฝ้าระวังและแจ้งเบาะแสโรงงานผิดกฎหมาย รวมถึงจุดลักลอบทิ้งและฝังกลบกากอุตสาหกรรมตามข้อสั่งการนายกรัฐมนตรี

ทั้งนี้ ข้อมูลสะสมระหว่างปี 2568–2569 พบจุดลักลอบทิ้งและฝังกลบกากอุตสาหกรรม รวมถึงขยะอิเล็กทรอนิกส์ ในพื้นที่จังหวัดระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา และปราจีนบุรี มากกว่า 40 จุด มีของเสียสะสมกว่า 100,000 ตัน โดยหลายจุดกระจุกตัวบริเวณรอยต่อจังหวัดและพื้นที่คาบเกี่ยวจังหวัดสระแก้ว จึงจำเป็นต้องบูรณาการการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายร่วมกัน หากพบเจ้าหน้าที่ละเลยหรือบกพร่องในการปฏิบัติหน้าที่ ให้ตรวจสอบข้อเท็จจริงและดำเนินการตามกฎหมายและระเบียบวินัยอย่างรอบคอบและเป็นธรรม

ด้านการปรับปรุงกฎหมาย ที่ประชุมเห็นชอบกลไกคณะทำงานด้านกฎหมาย เพื่อศึกษามาตรการทางแพ่ง อาญา และปกครอง รวมทั้งทบทวนบทลงโทษให้สอดคล้องกับความรุนแรงของผลกระทบที่เกิดขึ้น โดยให้เชื่อมโยงข้อเสนอกับร่างกฎหมายด้านการจัดการของเสียอุตสาหกรรมที่อยู่ระหว่างดำเนินการ ซึ่งมีหลักการให้ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย และแนวทางจัดตั้งกองทุนเพื่อฟื้นฟูและเยียวยาผลกระทบต่อประชาชนและสิ่งแวดล้อม

นอกจากนี้ ที่ประชุมเห็นชอบให้ใช้ชุดตรวจสอบเรื่องร้องเรียนเดิมของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต่อไป เพื่อลดความซ้ำซ้อนในการปฏิบัติงาน พร้อมมอบหมายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหารือแนวทางตรวจสอบความบกพร่องของเจ้าหน้าที่ การเชื่อมโยงข้อมูลรับแจ้งเหตุ และกลไกดำเนินคดีควบคู่กับการดำเนินการตามกฎหมายคนเข้าเมืองต่อคนต่างด้าวที่กระทำผิด โดยต้องพิจารณาอำนาจหน้าที่และขั้นตอนตามกฎหมายให้ชัดเจน

“รัฐบาลยืนยันว่าจะเดินหน้าแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายอย่างจริงจัง โดยไม่หยุดเพียงการตรวจพบหรือออกคำสั่ง แต่ต้องติดตามให้มีการแก้ไข ดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด และป้องกันไม่ให้เกิดการลักลอบนำเข้าหรือทิ้งของเสียซ้ำอีก การทำงานทั้ง 3 ด้านจะช่วยให้รัฐบาลสามารถจัดการปัญหาได้ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง พร้อมยกระดับกฎหมายให้มีประสิทธิภาพ เพื่อไม่ให้ประเทศไทยกลายเป็นแหล่งรองรับขยะอันตรายจากต่างประเทศ และคุ้มครองสุขภาพประชาชนกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน” นางสาวลลิดา กล่าว

ทั้งนี้ คณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์จะติดตามผลการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และรายงานความคืบหน้าต่อนายกรัฐมนตรีทุก 15 วัน เพื่อให้การแก้ไขปัญหาเกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมและต่อเนื่อง