'วัส' เจาะลึกอีกแล้ว! ม่านหมอกแห่งความสุจริต หรือช่องโหว่ทางกฎหมาย

อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา เจาะลึกรายวัน! ล่าสุดชำแหละคำวินิจฉัย กกต.คดีฮั้ว สว. ตั้งคำถามมติเสียงข้างมากมองข้ามพยานหลักฐาน ชูเหตุผลเสียงข้างน้อยและคณะไต่สวนชุดที่ 26

14 พฤศจิกายน 2569 - นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา ผยแพร่บทความเรื่อง 'ม่านหมอกแห่งความสุจริต หรือช่องโหว่ทางกฎหมาย? เจาะลึกบทวิเคราะห์คำวินิจฉัย กกต. ที่ 1526/2569 ว่าด้วยการเลือก สว. 2567' ภายหลังสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เผยแพร่คำวินิจฉัยดังกล่าว ซึ่งลงวันที่ 14 กันยายน 2569 ผ่านเว็บไซต์อย่างเป็นทางการ เมื่อช่วงค่ำวันที่ 13 พฤศจิกายนที่ผ่านมา

นายวัสระบุว่า คดีเกี่ยวกับการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) พ.ศ.2567 ซึ่งมีผู้ถูกร้องมากกว่า 427 ราย และมีข้อกล่าวหาการกระทำผิดหลายประการ กลับมาเป็นศูนย์กลางความสนใจของสังคมอีกครั้ง หลัง กกต.เผยแพร่คำวินิจฉัยที่ 1526/2569

แม้มติเสียงข้างมากของ กกต.จะมีแนวทางยกคำร้องในข้อกล่าวหาสำคัญหลายกรณี โดยให้เหตุผลว่าพยานหลักฐานยังไม่เพียงพอที่จะรับฟังว่ามีการกระทำผิด แต่นายวัสเห็นว่า เมื่อพิจารณาในเชิงนิติศาสตร์และหลักการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐแล้ว เหตุผลของ กกต.เสียงข้างน้อย และรายงานของคณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนส่วนกลาง คณะที่ 26 กลับมีน้ำหนักและเหตุผลที่ควรได้รับการพิจารณาอย่างจริงจัง โดยเฉพาะการประเมินพยานหลักฐานที่สะท้อนความเชื่อมโยงของการกระทำในลักษณะเป็นขบวนการ

นายวัสตั้งข้อสังเกตประเด็นแรกว่า มติเสียงข้างมากของ กกต.อาจกำหนดมาตรฐานการรับฟังพยานหลักฐานเข้มงวดเกินไป โดยนำแนวคิดการพิสูจน์ความผิดทางอาญาจนปราศจากข้อสงสัยตามสมควร (Beyond a Reasonable Doubt) มาใช้พิจารณา ทั้งที่การตรวจสอบความสุจริตและเที่ยงธรรมของการเลือกตั้งมีวัตถุประสงค์และผลทางกฎหมายแตกต่างจากการพิพากษาลงโทษทางอาญา

โดยเห็นว่า พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ.2561 โดยเฉพาะมาตรา 62 และบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง มีเจตนารมณ์ป้องกันและจัดการการทุจริตเชิงโครงสร้าง จึงควรให้ความสำคัญกับพฤติการณ์และพยานแวดล้อมที่มีความเชื่อมโยงกัน ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะหลักฐานโดยตรงเป็นรายชิ้น

ประเด็นต่อมา นายวัสวิจารณ์การประเมินพยานหลักฐานในลักษณะแยกส่วน โดยระบุว่า รายงานของคณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนส่วนกลาง คณะที่ 26 ได้รวบรวมข้อมูลหลายประเภท ทั้งพิกัด GPS ข้อมูลการใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ (CDR) และคำให้การเกี่ยวกับการนัดหมายและเคลื่อนย้ายผู้สมัครไปยังโรงแรมและรีสอร์ตหลายแห่ง

สถานที่ที่ถูกกล่าวถึง ได้แก่ โรงแรมกรุงศรีริเวอร์และคลองสวนพลูรีสอร์ท จังหวัดพระนครศรีอยุธยา โรงแรมวังยาวฯ จังหวัดนครนายก ตลอดจนโรงแรมธาราแกรนด์และไพน์เฮิร์สท จังหวัดปทุมธานี โดยนายวัสเห็นว่า ประเด็นสำคัญไม่ได้อยู่เพียงการเดินทางไปยังสถานที่เหล่านี้ แต่ต้องพิจารณาว่าใครเป็นผู้จัดการเดินทาง มีวัตถุประสงค์ใด และเหตุการณ์สอดคล้องกับช่วงเวลาการเลือก สว.อย่างไร

นอกจากนี้ ยังกล่าวถึงข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการจัดทำโพยหมายเลขผู้สมัคร โดยนำสมุดแนะนำตัว สว.3 มาใช้ไม้บรรทัดตีตารางแบ่งช่อง 10 และ 20 ช่อง เพื่อคัดลอกหมายเลขตามโพยที่เตรียมไว้ล่วงหน้า รวมถึงประเด็นการยึดโทรศัพท์มือถือและการให้ลงนามในใบลาออกจาก สว.ล่วงหน้า

นายวัสเห็นว่า หากนำข้อมูลดิจิทัล คำให้การพยาน และเอกสารหมายเลขผู้สมัครมาพิจารณาร่วมกัน อาจสะท้อนรูปแบบการจัดตั้งและควบคุมทิศทางการลงคะแนนได้ชัดเจนกว่าการแยกประเมินพยานหลักฐานแต่ละชิ้น

อีกประเด็นหนึ่งคือการประเมินความน่าเชื่อถือของพยานบุคคล โดยเฉพาะผู้ที่มีความขัดแย้งทางการเมือง ถูกขับออกจากพรรค หรือเปลี่ยนแปลงคำให้การในภายหลัง ซึ่งนายวัสมองว่า การกลับคำให้การอาจมีปัจจัยเกี่ยวข้องกับความหวาดกลัว แรงกดดัน หรือการเจรจาต่อรอง จึงไม่ควรปฏิเสธคำให้การเดิมทั้งหมดโดยไม่ตรวจสอบบริบทและพยานหลักฐานอื่นประกอบ

นายวัสยังหยิบยกกรณีการพบปะที่กระทรวงพาณิชย์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับนายนภินทร ศรีสรรพางค์ และมีคำชี้แจงว่าเป็นการประชุมแก้ปัญหาไก่งวงล้นตลาด โดยตั้งคำถามถึงเหตุผลที่มีผู้สมัคร สว.ซึ่งไม่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับการเลี้ยงไก่งวงเข้าร่วม และเหตุใดการพบปะจึงเกิดขึ้นในช่วงโค้งสุดท้ายของการเลือก สว.

ทั้งนี้ นายวัสเห็นว่า คำชี้แจงของผู้ถูกร้องควรได้รับการตรวจสอบด้วยมาตรฐานเดียวกับพยานหลักฐานฝ่ายผู้ร้อง เพื่อให้การประเมินข้อเท็จจริงเป็นไปอย่างรอบด้านและเป็นธรรม

ในช่วงท้ายของบทความ นายวัสระบุว่า เหตุผลของ กกต.เสียงข้างน้อยและรายงานของคณะกรรมการสืบสวนฯ คณะที่ 26 สมควรได้รับการให้น้ำหนักมากกว่า เนื่องจากพิจารณาความเชื่อมโยงของพยานหลักฐานแบบองค์รวม ขณะที่มติเสียงข้างมากยังมีข้อบกพร่องในการประเมินความสัมพันธ์เชิงระบบตามมุมมองของตน

พร้อมย้ำว่า การสนับสนุนแนวทางของ กกต.เสียงข้างน้อย ไม่ใช่การเรียกร้องให้ลงโทษผู้ใดโดยปราศจากหลักฐาน แต่ต้องการให้องค์กรที่มีอำนาจใช้มาตรฐานการตรวจสอบให้สอดคล้องกับลักษณะของการทุจริตเลือกตั้งที่อาจมีการแบ่งหน้าที่และปกปิดร่องรอย

นายวัสตั้งคำถามว่า 'กกต. ได้ใช้ดุลพินิจตรวจสอบพยานหลักฐานอย่างรอบด้าน เพียงพอ และเป็นธรรมแล้วหรือยัง?'

ก่อนระบุว่า ความสุจริตและเที่ยงธรรมในการเลือกตั้งไม่ได้เกิดขึ้นจากคำวินิจฉัยเพียงฉบับเดียว แต่ต้องพิสูจน์ด้วยกระบวนการตรวจสอบที่โปร่งใสและตรวจสอบได้จริง พร้อมแสดงความกังวลว่า หากข้อเคลือบแคลงเกี่ยวกับการจัดตั้งเลือกตั้งยังไม่ได้รับการคลี่คลาย อาจส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของประชาชนต่อกระบวนการตรวจสอบและรัฐบาลในท้ายที่สุด. อ่านต้นฉบับ