เดาไม่ยาก! อ.ไชยันต์ ชี้เบาะแสที่มาชื่อบริษัท 'Spectre C' มาจากคนอยากอวดภูมิปัญญาตะวันตก

19 กุมภาพันธ์ 2569 - ศ.ดร.ไชยันต์ ไชยพร อาจารย์ภาควิชาการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กว่า Spectre C. ??!! ช่วงนี้ คำว่า spectre กำลังเป็นข่าวดัง เพราะโยงกับชื่อบริษัท Spectre C ที่ดูจะโยงใยกับพรรคการเมืองบางพรรค เรามาดูกันว่า เบาะแสต่อไปนี้ จะเป็นที่มาของชื่อบริษัทกันได้ไหมนะครับ

จะมีหนังสือทางสังคมศาสตร์จำนวนหนึ่งที่ตั้งชื่อโดยมีคำว่า spectre และมักจะเป็นหนังสือฝ่ายซ้าย หนังสือในสาขาสังคมศาสตร์ที่มีชื่อขึ้นต้นด้วยคำว่า "Spectre" (หรือ "Specter") มีอยู่หลายเล่มที่น่าสนใจ ส่วนใหญ่มักจะล้อไปกับประโยคเปิดในแถลงการณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์ที่ว่า "ปีศาจตนหนึ่ง(spectre) กำลังหลอกหลอนยุโรป - ปีศาจลัทธิคอมมิวนิสต์“

โดยคำว่า "Spectre" (หรือเยอรมันคือ Gespenst) ปรากฏอยู่ในประโยคเปิดของหนังสือ The Communist Manifesto (คำประกาศเจตนาคอมมิวนิสต์) ที่เขียนโดย Karl Marx และ Friedrich Engels "A spectre is haunting Europe — the spectre of communism."

รายชื่อหนังสือที่สำคัญๆ ที่ใช้คำว่า Spectre ได้แก่

1. The Spectre of Comparisons: Nationalism, Southeast Asia, and the World
ผู้เขียน Benedict Anderson (1998) เบเนดิกต์ แอนเดอร์สัน (ผู้เขียน Imagined Communities) วิเคราะห์เรื่องชาตินิยมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

โดยอธิบายถึง "ปีศาจแห่งการเปรียบเทียบ" ซึ่งเป็นสภาวะที่คนในประเทศมองเห็นบ้านเมืองตัวเองผ่านสายตาของคนนอก หรือเปรียบเทียบกับมาตรฐานสากลอยู่เสมอ ชื่อเรื่องนี้นำมาจากประโยคในนิยายของ โฆเซ ไรซัล (José Rizal) วีรบุรุษชาวฟิลิปปินส์

2. Specters of Marx ผู้เขียน คือ Jacques Derrida (1993) แม้จะเป็นหนังสือเชิงปรัชญา แต่มีอิทธิพลสูงมากในสายสังคมศาสตร์และรัฐศาสตร์ Derrida โต้แย้งว่าแม้ลัทธิคอมมิวนิสต์จะล่มสลายไปพร้อมกับกำแพงเบอร์ลิน แต่ "วิญญาณ" (Specter) ของมาร์กซ์ยังคงตามหลอกหลอนและมีอิทธิพลต่อโลกตะวันตกอยู่

หนังสือเล่มนี้ทำให้เกิดคำว่า Hauntology (สัญวิทยาแห่งการตามหลอกหลอน) ซึ่งพูดถึงการที่ปัจจุบันถูกหลอกหลอนด้วย "อนาคตที่ไม่ได้เกิดขึ้น" ในอดีต

3. The Spectre of Capital: Idea and Reality Christopher J. Arthur (2002) หนังสือเล่มนี้เน้นไปทางเศรษฐศาสตร์การเมืองแนวทฤษฎีมาร์กซิสต์ โดยมองว่า "ทุน" (Capital) ทำตัวเหมือนปีศาจหรือสิ่งไม่มีตัวตน แต่กลับเข้ามาควบคุมและบงการชีวิตจริงของมนุษย์ผ่านระบบมูลค่า

4. A Spectre, Haunting: On the Communist Manifesto China Miéville (2022) เป็นงานเขียนกึ่งวิชาการกึ่งวิจารณ์การเมืองที่หยิบยกเอา แถลงการณ์พรรคคอมมิวนิสต์ มาตีความใหม่ในบริบทศตวรรษที่ 21 เพื่อดูว่าทำไมข้อความเหล่านี้ยังคงทรงพลังและ "หลอกหลอน" โลกปัจจุบันอยู่

5. The Spectre of State Capitalism ผู้เขียน คือ Ilias Alami และ Adam D. Dixon (2024) หนังสือใหม่ในสายเศรษฐศาสตร์การเมืองที่วิเคราะห์เรื่อง "ทุนนิยมโดยรัฐ" (State Capitalism) เช่น จีน หรือประเทศที่มีกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติขนาดใหญ่ ซึ่งกำลังกลับมามีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลกอีกครั้ง

ผมเข้าใจและเห็นใจว่า คณะบุคคล/บุคคลที่เป็นมันสมอง และเป็นผู้ตั้งชื่อ บริษัท Spectre C. นี้คงอยากอวดภูมิปัญญาตะวันตกที่ตนมี และอยากให้จารึกไว้ในประวัติศาสตร์ หากปฏิบัติการสำเร็จบรรลุเป้าหมาย

แต่อีกด้านหนึ่ง ก็กลายเป็นร่องรอยเบาะแสที่อาจสาวไปถึงที่มาได้

พูดมาถึงนี้ หลายคนก็คงเดาออกว่าเป็น “ใคร”