บ้านไม้ไผ่ มุ่งปั้นเด็กไทยอิสาน แบบสากล

เชื่อว่าท่านผู้อ่าน น่าจะเคยได้ยินเรื่องโรงเรียนสอนแบบมอนเตสซอรี ซึ่งเริ่มมาจากจิตแพทย์หญิงชาวอิตาลี ชื่อ มาเรีย มอนเตสซอรี ผู้เชื่อและเผยแพร่ปรัชญาที่ว่า “การให้การศึกษาในระยะแรก ไม่ใช่การเอาความรู้ไปบอกเด็ก แต่ควรปลูกฝังให้เด็กเจริญเติบโตไปตามความต้องการตามธรรมชาติของเขา” การสอนแบบนี้เริ่มใช้กับเด็กที่มีสติปัญญาล่าช้า และพบว่าเด็กๆ มีพัฒนาการดีขึ้น ร่วมเรียนกับเด็กปกติได้ ส่วนเด็กปกติก็ได้ผลดีมาก จนวิธีการสอนนี้แพร่หลายไปทั่วโลก โดยเฉพาะกับเด็กช่วงอายุ 3-6 ปี ที่มีหลักฐานเชิงประจักษ์ ว่าช่วยสร้างการดูแลตนเอง มีวินัย และรักการเรียนรู้

ผู้เขียนไม่มีสถิติว่าปัจจุบัน โรงเรียนในบ้านเราที่สอนแบบนี้ มีมากน้อยเพียงใด แต่อยากนำเรื่องราวของโรงเรียนเล็กๆ ที่ทำให้เด็กอิสาน มีโอกาสผ่านโรงเรียนสอนแบบมอนเตสซอรีมากว่า 10 ปี ที่หลานสาววัย 4 ขวบของผมเรียนที่โรงเรียนนี้มาสองปีกว่า เห็นพัฒนาการที่น่าทึ่งของหลาน ซึ่งคุณแม่เขาที่เป็นอาจารย์หมอของมหาวิทยาลัยขอนแก่นเล่าว่า เคยทราบเรื่องโรงเรียนระบบมอนเตสเซอรีจากเพื่อนที่ไปเรียนต่างประเทศ และทราบว่าในกรุงเทพฯ มีโรงเรียนแนวนี้หลายแห่ง เห็นลูกเพื่อนเก่ง มีความสามารถ จึงดีใจที่ทราบว่ามีโรงเรียนแนวนี้เปิดที่ขอนแก่น เห็นลูกเพื่อนที่เข้าโรงเรียนนี้ มีความใฝ่รู้ใฝ่เรียน ทราบว่าครูสอนเด็กตามความสามารถ เด็กเล็กจะถูกปลูกฝังความมีระเบียบ เด็กถูกฝึกให้ทำงานต่างๆเอง ให้เด็กทำกิจกรรมรายคน ซึ่งจะช่วยฝึกสมาธิเด็กไปในตัว จึงตัดสินใจส่งลูกเข้าเรียน มองว่าระบบนี้ เหมาะกับเด็กวัยนี้ เพราะการประเมินไม่ได้ใช้อันดับ ไม่ใช้เกรด แต่ประเมินว่าเด็กสามารถทำอะไรได้ ไม่ได้ มีการเรียนคละอายุ  เด็กจึงมีทักษะเข้าสังคม เด็กโตกว่าเป็นตัวอย่าง ช่วยดูแลน้อง รู้จักแบ่งปัน ลูกจึงชอบไปโรงเรียน และส่วนตัวมองว่าโรงเรียนแบบนี้ ที่บางคนเรียนว่าโรงเรียนทางเลือก น่าจะใช้สร้างเด็กไทย และขยายโอกาส ให้ถูกปลูกฝังตามแนวทางนี้ ผมจึงขอสัมภาษณ์เจ้าของโรงเรียนมาเล่าสู่กันฟัง

ครูก้อย (คุณ กรรณิการ์ เลาประเสริฐสุข) ของเด็กๆ โรงเรียน Casar de Bamboo ที่ขอนแก่น จบการศึกษาปริญญาตรีสาขาพยาบาล จาก มศว. และปริญญาโท การพยาบาล สุขภาพจิตและจิตเวช จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เริ่มทำงานเป็นพยาบาลที่ รพ.เอกชน ในกรุงเทพ ขณะเรียนปริญญาโทไปด้วย ย้ายตามสามี มาอยู่ขอนแก่น เข้าทำงานที่ รพ. ศรีนครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น แผนกดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย (Palliative Care) 2 ปีจึงลาออกมาเลี้ยงลูก คุณแม่ป้ายแดง มุ่งมั่นจะดูแลลูกให้เป็นไปตามพัฒนาการ เมื่อเพื่อนญี่ปุ่นแนะนำให้ลองศึกษาการดูแลเด็กแบบมอนเตสเซอรี จึงสนใจมาก ลงทุนไปฝึกอบรมการดูแลเด็กตามปรัชญามอนเตสเซอรี่ แบบระยะสั้นที่ฮานอย 3 สัปดาห์ กลับมาจัดบ้านเป็นเนิสเซอรี่เลี้ยงลูก ต่อมาเพื่อนๆ เริ่มเอาลูกมาฝากเลี้ยง ปี 2559 จึงเริ่มจัดตั้งโรงเรียน ที่กว่าจะผ่านการขออนุญาต จัดตั้งก็ต้องไปชี้แจง ทำความเข้าใจกับหน่วยงานที่รับผิดชอบหลายรอบ

Casar de Bamboo ที่ดัดแปลงจากชื่อ Casar de Bambini ของผู้ริเริ่ม จึงเกิดขึ้นที่ขอนแก่น เป็นโรงเรียนมอนเตสซอรี่เต็มรูปแบบ เริ่มจากสอนเอง เดือนแรกมีนักเรียน 5 คน ปัจจุบันโรงเรียน มี 3 ระดับ (อายุ 1-3, 3-6, 6-12 ปี) นักเรียน 75 คน ครูไทยที่ผ่านการอบรมหลักสูตรมอนเตสเซอรี 8 คนต่างชาติ 8 คน (ฟิลิปปินส์ ศรีลังกา อินเดีย) เมื่อถามถึงวิธีการคัดเลือกครูต่างชาติ ครูก้อยบอกว่า ยุ่งยากพอสมควร เพราะใช้วิธีประกาศรับสมัคร ผ่านกลุ่มครูมอนเตสซอรี นานาชาติ ซึ่งปัจจุบันมีความต้องการสูง โดยเฉพาะจากจีนและเวียดนาม เมื่อผ่านการคัดเลือกโรงเรียนก็ต้องดูแลทุกเรื่อง เช่นค่าตั๋วเครื่องบินกลับบ้านปีละครั้ง บริการจัดทำวีซ่า ใบอนุญาตทำงาน ที่พัก

ครูก้อยเล่าว่า โรงเรียนไม่เคยโฆษณา ผ่านช่องทางใดๆ ส่วนใหญ่ผู้ปกครอง บอกกันปากต่อปาก บางชั้น เช่นช่วงอายุ 3-6 ปี อาจต้องรอคิวยาวเป็นปี

จากการขอสัมภาษณ์ อ. ดร. ศิริธร สุตตานนท์ อาจารย์สาขาปฐมวัย คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยนครพนม เพื่อขอความเห็น 2 เรื่อง คือ 1) แนวทางมอนเตสซอรี ควรนำเข้ามาใช้ในบ้านเราหรือไม่ อาจารย์ให้ความเห็นว่า “สมควรนำเข้ามาปรับใช้ให้เข้ากับบริบทโรงเรียนไทย ที่จากเดิมมักเน้นการท่องจำ และมีครูเป็นศูนย์กลาง ส่วนมอนเตสซอรีเน้นการให้เด็กเป็นศูนย์กลาง ฝึกการพึ่งพาตนเอง และคิดวิเคราะห์ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญแห่งศตวรรษที่ 21 ที่เด็กยุคนี้จำเป็นต้องมี อีกทั้ง จะช่วยเปลี่ยนเด็กไทยจากการรอฟังคำสั่ง มาเป็นเด็กที่รู้จักรับผิดชอบและมีวินัยในตัวเองจากภายใน ที่สำคัญคือ ต้องปรับให้เข้ากับวัฒนธรรม เช่น การทำงานร่วมกันเป็นกลุ่มใหญ่ เพราะมอนเตสซอรีจะเน้นการทำงานเดี่ยว ตามความสนใจของเด็กแต่ละคน ซึ่งอาจจะขัดกับวิถีชีวิตไทย ที่เน้นความสัมพันธ์และการอยู่ร่วมกันในสังคม และการควบคุมชั้นเรียนที่มีเด็กจำนวนมาก คำถามที่ 2. ปัญหาและอุปสรรคที่ทำให้ยังไม่แพร่หลาย คืออะไร? อาจารย์ให้คำตอบเป็นข้อๆ ว่า 1. สื่อการสอนมีราคาสูง อีกทั้ง ต้องนำเข้าจากต่างประเทศ หรือสั่งผลิตพิเศษตามคุณสมบัติเฉพาะ 2. การผลิตครูมอนเตสเซอรีมีต้นทุนสูง และใช้ระยะเวลานานในการอบรมตามมาตรฐานสากล 3. ระบบระบบวัดผลประเมินผลของกระทรวงศึกษาธิการ ที่มีการตัดเกรด มีผลคะแนนสอบระดับชาติ ไม่สอดคล้องกับแนวทางมอนเตสซอรี ที่ใช้การสังเกตพัฒนาการรายบุคคล 4. วิธีคิดของผู้ปกครองส่วนใหญ่ ยังต้องการให้ลูกเก่งในด้านวิชาการต่างๆ  การเรียนมอนเตสซอรีเป็นการเรียนรู้ผ่านการเล่น อาจทำให้ยังไม่พึงพอใจเท่าที่ควร

ผู้เขียนได้พูดคุยกับครูก้อยด้วยว่า ได้มีการติดตามผลสัฤทธิ์ของนักเรียน ที่ออกไปเรียนต่อในระบบหรือไม่ ครูก้อยเล่าว่า โรงเรียนไม่มีการติดตามเป็นระบบ แต่มีผู้ปกครอง ที่อาจจะส่งลูกหลานมาเรียนอีก หรือกลับมาเยี่ยมโรงเรียน เวลามีกิจกรรม จะให้คำชื่นชม ขอบคุณ โรงเรียน ที่ลูกหลานมีพัฒนาการในชั้นเรียนที่สูงขึ้นดีมาก ปรับตัวเข้าระบบได้ดี

ในยุคปัจจุบันที่เราตื่นตระหนกกับ ข่าวเด็กประถมไล่ทำร้ายครู หรือวิตกกังวลกับครอบครัวที่ยุ่งกับการทำมาหากิน ใช้โทรศัพท์เลี้ยงลูกตั้งแต่เล็ก การเกิดของเด็กลดลง หากมีการนำแนวทางมอนเตสซอรี มาเผยแพร่ สนับสนุน ให้ศูนย์เลี้ยงเด็กเล็กขององค์กรปกครองท้องถิ่นที่มีสถานะการเงินเข้มแข็ง หรือโรงเรียนอนุบาลของรัฐ โรงเรียนสาธิตของมหาวิทยาลัย อาจจะมีห้องมอนเตสซอรี ให้เป็นทางเลือกของผู้ปกครอง ที่มีความต้องการอยากเข้าถึงโรงเรียนแบบนี้  รวมทั้งหากมีนักวิจัยการศึกษาประถมวัย สนใจศึกษาติดตามเปรียบเทียบ เด็กมอนเตสซอรี กับเด็กในระบบปกติ ก็น่าจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาเด็กไทยในอนาคตอย่างยิ่ง

รศ. ดร. สุวิทย์ เลาหศิริวงศ์

คอลัมน์ เวทีพิจารณ์นโยบายสาธารณะ