อิหร่านเรียกร้องสิ่งที่ตนควรได้แต่สหรัฐจะยอมหรือ (2)

ภาพ: ฮอร์มุซที่โดนสกัด 2 ชั้น

เครดิตภาพ: ปัญญาประดิษฐ์

ประการที่ 2 ใช้ความได้เปรียบ

ทุกคนรู้ดีว่ารัฐบาลทรัมป์รับแรงกดดันจากน้ำมันแพง สินค้าขึ้นราคา ใกล้เลือกตั้งกลางเทอม คะแนนนิยมทรัมป์ตกต่ำมาก น้ำมันในคลังสำรองสหรัฐยังคงลดลงเรื่อยๆ จนต่ำสุดในรอบ 43 ปี หรือตั้งแต่ปี 1983 เพราะทางการปล่อยน้ำมันสัปดาห์ละหลายล้านบาร์เรลเพื่อลดแรงกดดันราคา ประเด็นอยู่ที่ฮอร์มุซนั่นเอง จึงใช้ข้อเหล่านี้กดดันหวังสหรัฐยอมรับเงื่อนไขหรือยอมอ่อนข้อมากที่สุด เวลานี้เป็นจังหวะดีที่สุด ได้เปรียบมาก

ประการที่ 3 ใครเป็นผู้ควบคุมฮอร์มุซ

นับจากมี MOU เมื่อมิถุนายน 2026 ข้อตกลงนี้พังครืนจากประเด็นใครเป็นผู้ควบคุมการเดินเรือผ่านฮอร์มุซ ต่างฝ่ายต่างต้องการเป็นผู้ควบคุม สหรัฐอ้างหลักการเดินเรือเสรี ส่วนอิหร่านชี้ว่าเป็นพื้นที่อธิปไตยและตอนนี้ต้องควบคุมเข้มงวดเพราะอยู่ในช่วงสงครามความเป็นความตายของประเทศ การที่ใครพูดเรื่องการเดินเสรีต้องเข้าใจว่าปกติอิหร่านยึดแนวทางนี้อยู่แล้ว แต่เมื่อสหรัฐรุกรานจึงต้องปิดช่องแคบเพราะเป็นส่วนหนึ่งของสมรภูมิ

อิหร่านยืนยันว่าเป็นสิทธิอันชอบธรรมที่เป็นผู้ควบคุมร่วมกับโอมาน การเดินเรือต้องยึดแนวทางที่ 2 ประเทศนี้วางไว้

เทคนิคของสหรัฐ:

ประการแรก หยุดยิงชั่วคราวก่อน

ฝ่ายสหรัฐมักใช้วิธีหยุดยิงชั่วคราวก่อน ซึ่งมีข้อดีคือคลายความตึงเครียด เรือผ่านฮอร์มุซมากขึ้น พร้อมกับคลายมาตรการคว่ำบาตร เช่น ระงับการโจมตีอิหร่าน ยอมให้เรือบรรทุกน้ำมันอิหร่านผ่าน จะคืนทรัพย์สินบางส่วนที่อายัดไว้ เปิดโอกาสให้เจรจาต่อไปจนได้ข้อตกลงหยุดยิงถาวร

ในอีกมุมอาจตีความว่า คือการพักรบชั่วคราวเพื่อจัดทัพใหม่ เน้นวิธีอื่นที่ไม่ใช่ระเบิดกับขีปนาวุธ ดังจะเห็นว่าอายุหยุดยิงสั้นมาก แค่ไม่กี่วันสหรัฐกลับมาคว่ำบาตรตามเดิม พยายามควบคุมฮอร์มุซ อิสราเอลรบกับฮามาสและฮิซบอลเลาะห์ต่อ สันติภาพถาวรเป็นความฝันต่อไป

ประการที่ 2 ฮอร์มุซที่โดนสกัด 2 ชั้น

ในขณะที่อิหร่านพยายามควบคุมช่องแคบ ฝ่ายสหรัฐก็ทำเช่นเดียวกัน กองทัพสหรัฐยิงเรือที่พยายามผ่านช่องแคบฮอร์มุซโดยไม่ได้รับอนุญาตจากตน อธิบายว่าได้เตือนก่อนยิงแล้ว

ประธานาธิบดีทรัมป์ถึงกับกล่าวว่าสหรัฐต่างหากที่ควบคุมช่องแคบฮอร์มุซไว้ทั้งหมด และจะเป็นผู้ควบคุมต่อไป

วิเคราะห์: สถานการณ์ตอนนี้กลับสู่การสกัด 2 ชั้น ดังนั้นแม้อิหร่านอนุญาตให้ผ่านแต่อาจไม่ผ่านด่านสหรัฐ ตรงนี้น่าจะเป็นความหมายที่ทรัมป์กล่าวว่าสหรัฐต่างหากที่ควบคุมช่องแคบฮอร์มุซไว้ทั้งหมด ส่วนจะทำได้นานแค่ไหนต้องติดตามต่อไป

ประการที่ 3 เรียกร้องค่าเสียหาย

ในขณะที่อิหร่านเรียกร้องค่าปฏิกรรมสงคราม (War Reparations) ทรัมป์เรียกร้องค่าชดเชยจากสงคราม เท่ากับชี้ว่านอกจากไม่จ่ายแล้วยังต้องการจากอิหร่านด้วย แน่นอนว่าต่างฝ่ายจะไม่จ่าย

ประการที่ 4 จะผนวกฮอร์มุซเป็นส่วนหนึ่งของสหรัฐ

กลางเดือนสิงหาคม 2026 ประธานาธิบดีทรัมป์กล่าวว่าอีกไม่นานจะผนวกช่องแคบฮอร์มุซเป็นส่วนหนึ่งของสหรัฐอเมริกา ทั้งๆ ที่ปัจจุบันเป็นของอิหร่านกับโอมาน

ตามกฎหมายระหว่างประเทศและอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS) น่านน้ำอาณาเขตในบริเวณช่องแคบฮอร์มุซแบ่งออกเป็นของอิหร่าน (ทางตอนเหนือ) กับโอมาน (ทางตอนใต้) โดยมีสถานะเป็นช่องแคบระหว่างประเทศที่ให้สิทธิการผ่านเพื่อการเดินเรือแก่เรือสินค้าและเรือขนส่งพลังงานจากทั่วโลก

นักวิเคราะห์จึงตีความว่าทรัมป์แค่พูดออกไปเท่านั้น เป็นการสร้างข่าวสร้างกระแส ทำนองเดียวกับที่ประกาศว่ากรีนแลนด์กับแคนาดาเป็นส่วนหนึ่งของสหรัฐ เพราะถ้าทำเช่นนั้นจริงจะมีปัญหากับนานาชาติ และยากจะทำให้นานาชาติยอมรับตามกฎหมายระหว่างประเทศ

ประการที่ 5 ทำสงครามไฮบริดต่อไป

เมื่อลดใช้อาวุธหนักก็หันมาเล่นงานทางเศรษฐกิจมากขึ้น ถ้าพูดตามยุทธศาสตร์ปิดล้อมก็คือการปิดล้อมทางเศรษฐกิจ ถ้าอธิบายตามแนวสงครามไฮบริดก็คือการทำสงครามนี้ต่อไป ดังนั้นจึงไม่ใช่ของใหม่เพราะสหรัฐปิดล้อมนานหลายสิบปีแล้ว ทรัมป์ยึดนโยบาย ‘Maximum Pressure’ ส่วนที่พูดเมื่อไม่กี่วันก่อนว่าจะเล่นงานทางเศรษฐกิจต่อประเทศช่วยอิหร่าน ก็ต้องตามต่อว่ามีมาตรการอะไรใหม่หรือไม่

ปัจจุบันจีนรับซื้อ 90% น้ำมันอิหร่าน หากจะขยายการคว่ำบาตรก็ต้องเล่นงานจีน ที่ผ่านมาคว่ำบาตรบริษัทเจ้าของเรือแล้ว หากทำมากกว่านี้จะเป็นการคว่ำบาตรสถาบันการเงินจีน หรือกระทั่งขับจีนออกจากระบบ SWIFT

วิเคราะห์องค์รวม:

สถานการณ์ช่วงนี้บานปลายมากขึ้นเมื่อพวกฮูตีซึ่งอยู่ฝ่ายอิหร่านเล่นงานเรือพาณิชย์ในช่องแคบบับเอลมันเดบ (Bab el-Mandeb Strait) ยิงจรวดใส่เรือบรรทุกน้ำมันซาอุฯ เรือบรรทุกน้ำมันกับเรือพาณิชย์หลายลำเสียหาย

ด้านซาอุฯ โจมตีตอบโต้แต่พวกฮูตีไม่หยุด ยังคงเล่นงานเรือพาณิชย์ในช่องแคบบับเอลมันเดบ สัปดาห์ก่อนยิงจรวดใส่เรือบรรทุกอาหารลำหนึ่ง มีผู้เสียชีวิตบนเรืออย่างน้อย 6 ราย

วิเคราะห์: ปฏิบัติการต่อเนื่องของฮูตี ส่งผลต่อการใช้เส้นทางดังกล่าว ยิ่งมีผู้เสียชีวิตซ้ำเติมสถานการณ์ หลายบริษัทจำต้องเปลี่ยนเส้นทางไปอ้อมแหลมกู๊ดโฮป (Cape of Good Hope) ทางตอนใต้ของแอฟริกา ซึ่งเพิ่มระยะเวลาเดินทาง 10-14 วัน เพิ่มต้นทุนการเดินทาง

ในยามที่ไม่มีหรือไม่ทำตามข้อตกลงหยุดยิง มีการปะทะประปราย ไม่รบหนักเหมือนช่วงแรก ต่างฝ่ายต่างพยายามควบคุมฮอร์มุซ สถานการณ์เช่นนี้ตีความว่าคือลักษณะหนึ่งของสงครามที่ไม่เน้นอาวุธหนักอย่างระเบิดหรือขีปนาวุธ แต่เป็นสงครามเศรษฐกิจ สงครามจิตวิทยา เป็นส่วนหนึ่งของสงครามไฮบริด

คือการใช้อำนาจและมาตรการทุกรูปแบบ ทั้งการทหารในวงจำกัด การเมือง เศรษฐกิจ และจิตวิทยา เพื่อบรรลุเป้าหมายทางยุทธศาสตร์โดยที่ยังสามารถเลี่ยงความเสี่ยงและต้นทุนของสงครามแบบดั้งเดิม Pete Hegseth รัฐมนตรีกระทรวงกลาโหมพูดทำนองนี้เช่นกันว่า ไม่ใช่แค่การรบทางทหารเท่านั้น สหรัฐมีพลังอำนาจทางเศรษฐกิจสูงสุดของโลก ทางการอิหร่านยอมรับว่าปีนี้เงินเฟ้อสูงถึง 88.6%

ทรัมป์กล่าวว่า คนอเมริกันอดทนได้ดีกว่าแต่ก่อนมาก เป็นความจริงที่ประชาชนฝ่ายรีพับลิกันจำนวนมากสนับสนุนทรัมป์ คิดว่ารัฐบาลมาถูกทาง แต่ข้อมูลทางเศรษฐกิจที่ออกมาชี้ว่าคนอเมริกันลำบากมากขึ้น ยกตัวอย่าง แบงก์ชาติสหรัฐรายงานหนี้บัตรเครดิตคนอเมริกันทะลุ 1.26 ล้านล้านดอลลาร์ สูงขึ้นจากไตรมาส 2 ราว 21,000 ล้านดอลลาร์ เกือบถึงระดับสูงสุด 1.28 ล้านล้านเมื่อไตรมาส 4 ปี 2025 ต้นเหตุจากสินค้าขึ้นราคา รวมทั้งราคาน้ำมัน คนยากจนคนที่ทำงานหาเงินแบบเดือนชนเดือนลำบากที่สุด

กลางเดือนสิงหาคมผลโพลของ Reuters/Ipsos ชี้คนอเมริกัน 64% ให้ทรัมป์สอบตก ส่วนใหญ่กังวลสงครามอิหร่านที่ไม่จบเสียที ด้านทรัมป์ย้ำที่รบเพราะไม่อาจปล่อยให้อิหร่านมีอาวุธนิวเคลียร์

คนอิหร่านลำบากมากเช่นกันเพราะโดนคว่ำบาตรต่อเนื่องหลายสิบปี ปีนี้เจอภัยสงคราม คนตายแล้วหลายพันราย ตอนนี้ส่งออกน้ำมันแทบไม่ได้ ค่าครองชีพสูงขึ้นมาก หลายคนต้องใช้ชีวิตแบบอยู่รอดไปวันๆ

การศึกดำเนินต่อเนื่องช่วงนี้เน้นทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และจิตใจของประชาชน

ใครจะชนะขึ้นกับว่าใครอึดกว่า รัฐบาลอิหร่านจะพังก่อนหรือทรัมป์จะยอมถอยเพื่อผลการเลือกตั้งกลางเทอมในเดือนพฤศจิกายน 2026 ส่วนที่อิหร่านยึดกฎบัตรสหประชาชาตินั้นรัฐบาลทรัมป์ไม่สนใจ นานาชาติอึดอัดพยายามใช้มาตรการการทูตเท่าที่ทำได้แต่ยังไม่อาจหยุดสงคราม นี่คือความจริงของโลกในตอนนี้.